Нұрлан Смағұлов

2026 жылы Нұрлан Смағұлов ресми түрде миллиардер атанды: Forbes оның байлығын 1,3 млрд долларға, Bloomberg шамамен 1,5 млрд долларға бағалады. Қазақстан үшін сирек жағдай: ақша мұнайдан, металдан не банктен емес, көлік пен сауда орталықтарынан, яғни қарапайым адам сатып алатын нәрседен табылған. Алматыдағы шағын пәтерде өскен бала бүгін 18 автомобиль маркасын сатады, көліктерді өз зауыттарында құрастырады, MEGA желісін ұстайды және заманауи өнерге ондаған миллион доллар жұмсайды. Оның экономикадағы салмағын бір көрініс жақсы көрсетеді: 2026 жылдың шілдесінде Премьер-министр Олжас Бектенов үкімет отырысында одан BYD өндірісін тезірек іске қосуды жеке өзі сұрады.

Шыққан тегі және балалық шағы

Нұрлан Еркебұланұлы Смағұлов 1965 жылы 2 маусымда Алматыда туған. Отбасы қарапайым жұмысшы отбасы болған: әкесі құрылыста прораб, анасы саудада істеген. Төртеуі 27 шаршы метрде тұрған. Үйде кітап аз болғандықтан, бала жексенбі күндерін кітапханада өткізіп, шытырман оқиғалар мен фантастиканы қалдырмай оқыған.

Мектептен кейін әскерде (1984–1986) қызмет етіп, Қазақ мемлекеттік университетіне түсті. 1990 жылы «биология және химия» мамандығы бойынша диплом алды. Өмірбаянына қарағанда, мамандығы бойынша бір күн де жұмыс істемеген: екі жылдан кейін көлік саудасымен айналысып кеткен.

1992–2002: КамАЗ, Lada және мемлекеттік қызмет

«Астана Моторс» КМК-сын ол 1992 жылы, нарық енді пайда болып, шетелдік көлік сән саналып тұрған кезде тіркеді. Алғашында КамАЗ жүк көліктерін сатып, кейін жеңіл көліктерге — Lada мен жапондық көліктерге көшті. Bloomberg дерегінше, Lada мен Toyota сатудан алғашқы миллион доллар бес жылға жетпей табылған.

Сонымен қатар Смағұлов мемлекеттік аппараттан өтті — 1990 жылдары Қазақстанда ірі бизнес мұндай тәжірибесіз сирек құрылатын:

• 1996–2000 — Қазақстан Премьер-министрінің кеңесшісі;
• 1996–2002 — астық нарығының мемлекеттік операторы «Азық-түлік корпорациясы» ЖАҚ-та жұмыс;
• 2003–2007 — АТФБанк директорлар кеңесінің мүшесі.

2003–2010: MEGA және Astana Group-тың құрылуы

2003 жылы Mega Management девелоперлік компаниясы құрылды. Ол алматылықтардың демалыс күндерін өткізу әдетін өзгертті. 2006 жылы MEGA Alma-Ata ашылды: дүкендер, кино, мұз айдыны мен фуд-корт бір шаңырақ астында — ол кезде қала үшін бұл жаңа формат еді. Кейін Алматыда MEGA Park, Астанада желінің ең ірі нысаны MEGA Silk Way пайда болды.

Сол 2006 жылы Смағұлов активтерін Astana Group холдингіне біріктіріп, аукционнан сәулет ескерткіші — «Алматы» қонақүйін сатып алды, кейін ол қайта жөнделді. Уақыт өте топқа Angel-in-us кофеханалар желісі де қосылды.

Жалға беру бизнесі нағыз алтын кенге айналды. 2014 жылдан бері Смағұлов Forbes Kazakhstan рантьелер рейтингінде тұрақты түрде бірінші орында: 2025 жылғы қарашадағы тізімде оның сауда орталықтарының табысы 60,68 млрд теңге деп бағаланды.

2011–2025: дилерден автозауыт иесіне

Автобизнестегі басты бетбұрыс — өзгенің көлігін сатудан құрастыруға көшу. Негізгі кезеңдер:

• 2011 — Hyundai Trans Almaty зауыты: автобустар мен коммерциялық техника;
• 2020 — Hyundai Trans Kazakhstan: Hyundai жеңіл көліктерін құрастыру;
• 2025 жылдың қыркүйегі — жылына 120 мың көлік шығаратын толық циклді көпбрендті Astana Motors Manufacturing Kazakhstan зауыты (Chery, Changan, Haval, Tank).

Смағұлов мұның логикасын қарапайым түсіндіреді: «Қазақстан — шағын нарық, бір брендке арнап зауыт салу тиімсіз». Бүгін Astana Motors елде Hyundai-ден қытай маркаларына дейін 18 автобрендтің өкілі және шетелге шықты: Чехия мен Словакияда Chery, Польшада Great Wall Motor дистрибьюторы.

Көлік айналасында тұтас экожүйе өсті. Mycar — маркетплейс, автоорталықтар желісі және автонесие: айына 10 мыңнан астам сатып алушы мәмілені онлайн бастайды. «Біз қаржылық өнім емес, автомобиль экожүйесін құрып жатырмыз», — дейді Смағұлов. MyVentures венчурлық қоры (2020 жылы құрылған) финтех, медтех және e-commerce жобаларына қаржы салады.

Ақша

Смағұловтың байлығы баяу әрі құлдыраусыз дерлік өсті — шикізат бағасына емес, тұтынушы сұранысына байланған ақша осылай өседі. Forbes Kazakhstan бағалаулары:

• 2012 — 240 млн доллар;
• 2015 — 610 млн доллар;
• 2020 — 490 млн доллар (пандемия және жабылған сауда орталықтары);
• 2023 — 810 млн доллар;
• 2025 — 990 млн доллар, 8-орын;
• 2026 — 1,3 млрд доллар, елдегі ең бай 75 кәсіпкер ішінде 8-орын.

2026 жылдың наурызында ол BI Group-тан Айдын Рахымбаевпен бірге Forbes-тің жаһандық миллиардерлер тізіміне алғаш рет енді (2858-орын). Мамырда Bloomberg оны шамамен 1,5 млрд доллар бағамен өз миллиардерлер индексіне қосты. Forbes Kazakhstan-ның ең ықпалды кәсіпкерлер рейтингінде (2025 жылғы қазан) ол — үшінші. Салыстыру үшін: сол байлар тізімінде Тимур Құлыбаев 5,4 млрд доллармен тұр.

Almaty Museum of Arts

Смағұловтың ең жеке жобасы 2025 жылғы 12 қыркүйекте Алматыда ашылды. Almaty Museum of Arts — Орталық Азиядағы алғашқы жеке заманауи өнер мұражайы: 9 400 м² ғимаратты британдық Chapman Taylor жобалады, негізінде оның отыз жылға жуық жинаған 700-ден астам туындыдан тұратын жеке коллекциясы жатыр.

Бәрі құрдастарының — Алмагүл Меңлібаеваның, Асқар Есдәулетовтың жұмыстарынан, Эдуард Казарянның мүсіндерінен басталған. Қазір Жанатай Шарденов, Айша Ғалымбаева, Рустам Хальфин, Сәуле Сүлейменова және Ербосын Мелдібековтің қасында Ансельм Кифер, Яёи Кусама, Билл Виола, Ричард Серра мен Жауме Пленсаның туындылары тұр.

Bloomberg дерегінше, өнер туындыларын сатып алуға шамамен 70 млн доллар, ғимаратқа 50 млн долларға жуық жұмсалған. Алғашқы айларда мұражайға 188 мыңдай адам келген, 2026 жылы 500 мыңға жуық келушіні күтеді, ал 2030 жылға қарай Смағұлов екінші ғимарат ашып, жылына миллион келушіге жетуді көздейді. Оның өз түсіндірмесі: «Өнер өмірді өзгерте алады — бір кезде ол менің өмірімді де өзгертті».

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

2026 жыл Смағұлов үшін — зауыттар жылы. Бірінші жартыжылдықта топ кәсіпорындары 45 208 жеңіл көлік және 645 автобус пен коммерциялық техника шығарды; автоөнеркәсіп пен компоненттер өндірісіне шамамен 350 млрд теңге салынды, 2027 жылға тағы 50 млрд теңге жоспарланған.

• «Astana» автобустары. 12 метрлік қалалық автобустардың жеке бренді: дизельді және газды нұсқалары 2026 жылдың қарашасынан сериялы шығады, BYD Blade батареялы (416 кВт·сағ, 350 км-ге дейін жүріс) электробустар — 2027 жылдың наурызынан.
• BYD. BYD автобустары құрастырылып жатыр, жеңіл көліктерді 2027 жылы игеру жоспарланған. Шілдеде Премьер-министр Бектенов жобаны жеделдетуді тапсырып, мемлекеттік қолдауға уәде берді.
• Жаңа маркалар мен жүк көліктері. 16 шілдеде Қытайда OMODA мен JAECOO-ны оқшауландыру туралы келісімге қол қойылды; жоспарда — JMC жедел жәрдем көліктері, Volvo жүк көліктері мен тартқыштары, көліктерді ЕАЭО-ға және одан әрі экспорттау үшін оқшауландыруды 51%-ға жеткізу.
• MEGA Garden. Астанада жабық ботаникалық бағы бар 130 мың м² сауда орталығы салынып жатыр, 2027 жылдың соңында аяқталады деп күтілуде. Смағұлов сондай-ақ Uniqlo-ның Қазақстанға келуіне күш салып жүр.

Марапаттары мен мәртебелері

• «Құрмет» ордені (2007) және ІІ дәрежелі «Барыс» ордені (2018);
• Президенттің Құрмет грамотасы және «Астанаға 10 жыл» медалі;
• Ernst & Young (ұлттық кезең) және «Эксперт Казахстан» журналының (2010) нұсқасы бойынша «Жыл кәсіпкері»;
• Алматының құрметті азаматы (2024);
• Жаңа Зеландияның Қазақстандағы құрметті консулы;
• 2019 жылы Қазақстан велоспорт федерациясын басқарды, «Атамекен» ҰКП төралқасының мүшесі.

Қайырымдылық

2020 жылы ол білім беру және әлеуметтік жобалармен айналысатын Нұрлан Смағұлов қорын құрды. Белгілі істердің арасында — «SOS Балалар ауылдары» түлектеріне пәтер, 2024 жылы елдің батысындағы су тасқынынан зардап шеккендерге көмек, Алматыдағы Герольд Бельгер ескерткіші және Ілияс Есенберлиннің толық шығармалар жинағы. 2017 жылдан бері ол «Ана үйі» қорының демеушілерінің бірі.

Жеке өмірі

Смағұлов 2000 жылдары сусын дистрибуциясы бойынша өз бизнесін жүргізіп, кейін мәдени және қайырымдылық жобаларға ауысқан Мадина Смағұловаға үйленген. Олардың үш баласы бар: үлкен қызы Ақжан (1993 жылы туған) және егіздер Еркебұлан мен Еркежан (2005). Отбасы төңірегінде қоғамдық жанжал жоқ, кәсіпкердің айтуынша, бос уақытын саяхат пен тау жорықтарында өткізеді.

Дереккөздер: Forbes Kazakhstan — профиль және байлық тарихы, Digital Business — Forbes-2026 жаһандық тізімі, BES.media — Bloomberg миллиардерлер индексі, Inbusiness.kz — досье, Digital Business — Astana Group қалай құрылған, Forbes Kazakhstan — BYD бойынша тапсырма, Digital Business — Astana автобустары, Wikipedia — Almaty Museum of Arts, Almaty Museum of Arts — негізін қалаушы туралы