Нұрлан Смағұловтың байлығы: ақшаны қайдан және қалай тапты

2026 жылғы мамырда Forbes Kazakhstan Нұрлан Смағұловтың байлығын $1,3 млрд деп бағалады: бұл — елдегі ең бай 75 кәсіпкердің ішінде сегізінші орын. Смағұлов — Astana Group негізін қалаушы. Топқа Қазақстандағы ең ірі көлік сатушылары мен құрастырушыларының бірі Astana Motors және MEGA сауда орталықтары желісі кіреді. Мамырда оны миллиардерлер индексіне қосқан Bloomberg сәл жоғары бағалайды — шамамен $1,5 млрд.

Бәрі сатып алатын нәрседен жиналған миллиард

Қазақстандағы ірі байлықтар көбіне мұнайдан, металдан немесе банктен жиналады. Смағұловтың ақшасы — көліктен, дүкендерді жалға беруден және автонесиеден. Сондықтан оның байлығы сатып алушылардың сұранысымен бірге өседі, шикізат бағасына онша тәуелді емес, есесіне теңге бағамына қатты байланысты.

Белгілі бөлігі неден тұрады

Astana Motors. Компания Қазақстанда Hyundai-ден бастап қытайлық Chery, Changan және Haval-ға дейін жиырмаға жуық автомобиль маркасын сатады, көліктерді Алматыдағы үш зауытта құрастырады. Ең ірісі — жылына 120 мың көлік шығаратын көпбрендті зауыт — 2025 жылғы қыркүйекте іске қосылды. Шетелде Astana Motors Чехия мен Словакияда Chery, Польшада Great Wall сатады.

MEGA. Үш сауда орталығы: Алматыдағы MEGA Alma-Ata мен MEGA Park және Астанадағы MEGA Silk Way, жалпы ауданы 424 мың м². Олардың иесі — Mega Center Management: компанияның таза пайдасы 2022 жылы $33 млн, 2023 жылы $31 млн болды. 2014 жылдан бері Смағұлов Forbes Kazakhstan-ның рантьелер рейтингін бастап келеді — бұл жылжымайтын мүлікті жалға беруден ең көп ақша алатындар тізімі.

Mycar және MyVentures. Mycar — дилерлік орталықтар желісі мен автонесие беретін Mycar Finance микроқаржы ұйымы бар автомобиль маркетплейсі. MyVentures — стартаптарға ақша салатын венчурлық қор.

Өнер. Bloomberg дерегінше, Смағұлов Almaty Museum of Arts үшін туындыларға шамамен $70 млн, мұражай ғимаратына шамамен $50 млн жұмсаған.

Екі ерекшелік: қарыз бен траст

Astana Motors қарызбен өсіп келеді. 2025 жылғы қазанда Смағұлов компанияның шамамен $1,35 млрд несие алғанын айтты — банктер бір қарыз алушыға бере алатын шекке жеткен, ал банктер рұқсат етсе, одан да көп алар еді. Өзі оны Қазақстандағы ең көп несие алған компания болуы мүмкін деп атады. Ақша зауыттарға және ЕАЭО нарықтарына шығуға жұмсалды: екі жылда компания $500 млн-нан астам инвестиция салды.

Сауда орталықтары оған тікелей тиесілі емес. Mega Center Management-тің жалғыз акционері — сингапурлық A.G. Overseas, оны The Steppe Sunrise Trust қайтарып алынбайтын трасты басқарады. Қайтарып алынбайтын траст — иесі берген мүлкін өз қалауымен кері ала алмайтын құрылым. 2025 жылғы ақпанда компания акцияларын Қазақстан қор биржасынан шығарды: өз сөзінше, ол жаңа инвесторлар мен IPO іздемейді.

Байлық қалай жиналды

Смағұлов 1992 жылы КамАЗ сатудан бастап, кейін Lada мен Toyota-ға көшті. Bloomberg дерегінше, алғашқы миллион долларын бес жылға жетпей тапқан. Екінші тірек жылжымайтын мүлік болды: 2006 жылы MEGA Alma-Ata ашылды. 2012 жылғы алғашқы Forbes Kazakhstan рейтингінде ол $240 млн-ға бағаланса, 2015 жылы — $610 млн-ға.

Содан кейін теңге құнсызданды. Жалгерлер жалдақыны теңгемен, бекітілген бағам бойынша төледі, ал Смағұловтың айтуынша, негізгі соққыны сауда орталықтарының иесі өз мойнына алды. Астанадағы MEGA Silk Way құрылысына ақша жетпей қалды, сондықтан ол Шымкент пен Ақтөбедегі сауда орталықтарын және ескі MEGA Astana-ны сатты. 2017 жылға қарай Forbes бағасы $400 млн-ға дейін түсті.

2020 жылы пандемия сауда орталықтарын жапты, баға тағы төмендеп, $490 млн болды. Өсуді көлік құрастыру қайтарды: сол 2020 жылы Hyundai жеңіл көліктерінің зауыты, 2025 жылы көпбрендті зауыт іске қосылды. Ақшаның бір бөлігін Смағұлов өнерге салды: MEGA-ның 2022 жылғы бірінші тоқсандағы шамамен $26 млн дивидендін Astana Group мұражай құрылысына бағыттады. 2026 жылы Forbes бағасы миллиардтан асып, Смағұлов алғаш рет Forbes-тің жаһандық миллиардерлер тізіміне 2858-орынмен енді.

Алда не бар

Алдағы жылдардағы басты бәс — жаңа зауыттар мен жаңа сауда орталығы. 2026 жылғы қарашада Astana деген өз маркасымен қалалық автобустарды сериялы шығару басталады, 2027 жылғы наурызда — BYD батареялары бар электробустар. BYD жеңіл көліктерін топ 2027 жылдан бастап құрастыруды жоспарлап отыр. Астанада жабық ботаникалық бағы бар 130 мың м² MEGA Garden салынып жатыр, ол 2027 жылдың соңында ашылады деп күтілуде.

Дереккөздер: Forbes Kazakhstan — Қазақстанның ең бай 75 кәсіпкері, 2026, Forbes Kazakhstan — профиль және байлық тарихы, BES.media — Bloomberg миллиардерлер индексі, Digital Business — Forbes-тің 2026 жылғы жаһандық тізімі, BES.media — Astana Motors несиелері, Forbes Kazakhstan — Mega Center Management пайдасы мен дивидендтері, Kapital.kz — MEGA-ның 2022 жылғы I тоқсандағы дивидендтері, Forbes Kazakhstan — делистинг және траст, Forbes Kazakhstan — девальвация және сауда орталықтарын сату, Digital Business — сауда орталықтарының иелері, Digital Business — Astana автобустары