Xiaomi

Xiaomi он бес жыл бойы әлемді жақсы смартфон арзан тұруы мүмкін деген ойға үйретті. Енді бұл ойды жад нарығы бұзып жатыр: 2026 жылы компания өзінің бюджеттік Redmi телефондарының бағасын көтеріп, телефон сатылымы төмендеп жатқанын мойындады. Сонымен қатар сол Xiaomi жүздеген мың электромобиль сатып, оларды Еуропаға апаруға дайындалып жүр. Бұл — «өзіндік құнына жақын бағамен» сатушының автокөлік өндірушісіне айналғаны және оның ескі формуласының неге істемей қалғаны туралы оқиға.

Шығу тегі: тары, буддизм және 40 жастағы негізін қалаушы

Лэй Цзюнь Xiaomi-ге бай әрі тәжірибелі адам ретінде келді. Ол 1969 жылы Хубэй провинциясындағы Сяньтао қаласында туған, 1991 жылы Ухань университетін информатика мамандығы бойынша бітірген. Бір жылдан соң Kingsoft бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясына инженер болып орналасып, 1998 жылы оның CEO-сы болды, ал 2007 жылы компанияны Гонконг биржасына шығарды. Сол жылдың желтоқсанында денсаулығын сылтау етіп кетті.

Ол кезде оның ақшасы да, байланыстары да бар еді. 2000 жылы ол Joyo.com интернет-дүкенін ашып, 2004 жылы оны Amazon-ға 75 млн долларға сатты. 2005 жылы YY сервисіне 1 млн доллар салды — 2012 жылғы IPO кезінде бұл үлес 129 млн доллар тұрды. Ол бизнес-періште ретінде инвестиция салып, UCWeb директорлар кеңесін басқарды.

2010 жылғы 6 сәуірде Пекинде Лэй Цзюнь Google-дің бұрынғы топ-менеджері Линь Бинь және тағы бес серіктесімен бірге Xiaomi-ді құрды. Негізін қалаушы ол кезде 40 жаста еді. Атауы «тары» немесе «кішкентай күріш» деп аударылады. Лэйдің өзі мұны бір күріш дәні таудай ұлы болуы мүмкін деген буддистік оймен түсіндірген: мінсіздіктен емес, кішіден бастау керек. Екінші мағынасы — «ми» Mobile Internet және mission impossible сөздерінің қысқартуы.

2010–2014: прошивка, флеш-сатылым және Қытайдағы бірінші орын

Xiaomi-дің алғашқы өнімі телефон емес, бағдарлама болды. 2010 жылғы 16 тамызда Android негізіндегі MIUI прошивкасы шықты — бүгінде ол Xiaomi HyperOS деп аталады. Оның айналасында әуесқойлар қауымдастығы тез жиналды, ал алғашқы Mi 1 смартфоны тек 2011 жылдың тамызында пайда болды.

Бизнес-модель қарапайым әрі қатаң еді:

• тек онлайн сату, қымбат бөлшек саудасыз;
• бөлшектердің өзіндік құнына жақын баға;
• бір модель нарықта шамамен 18 ай тұрады — бәсекелестерден ұзақ, сондықтан бөлшектер уақыт өте арзандап, маржа өседі;
• қойма ұстамау үшін шағын партиялармен флеш-сатылым.

Сыншылар мұны «аштық маркетингі» деп атап, Xiaomi Apple культін пайдаланып отыр деді. Бірақ схема жұмыс істеді. 2013 жылы компания 18,7 млн смартфон сатты. Сол жылдың тамызында ол Google-ден Android өнімдері жөніндегі вице-президент Хьюго Барраны өзіне тартты — ол Xiaomi-ді Қытайдан тыс шығаруы керек еді. 2014 жылы сатылым 60 млн телефоннан асты, Xiaomi Қытайда нарық үлесі бойынша бірінші болды, ал желтоқсанда 45 млрд доллардан асатын бағалаумен 1,1 млрд доллар тартты. Ол кезде түсімнің 94%-ын телефондар берді.

2014–2018: Үндістан, Бразилия және биржа

2014 жылдың ақпанында Xiaomi Қытайдан тыс шығатынын жариялап, Сингапурда халықаралық штаб-пәтер ашты. Басты бәс Үндістанға тігілді — әр рупияны санайтын адамдар тұратын орасан нарық. Бәс ақталды: 2017 жылдың үшінші тоқсанында Xiaomi Samsung-ды басып озып, тоқсан ішінде 9,2 млн құрылғы сатып, Үндістандағы ең ірі смартфон брендіне айналды. Одан да ертерек, 2015 жылғы 30 маусымда компания алғаш рет Қытайдан тыс жерде — Бразилияда Redmi 2 телефонын құрастырды.

Барра компаниядан 2017 жылдың ақпанында кетті. Есесіне желі кеңейді: 2018 жылдың тамызында Үндістанда флагмандық «темірді» флагмандық бағасыз алғысы келетіндерге арналған POCO сериясы шықты. 2020 жылы POCO жеке суббрендке айналды — алдымен Үндістанда, кейін бүкіл әлемде.

2018 жылы Xiaomi Гонконг биржасында IPO өткізіп, 4,72 млрд доллар тартты. Сегіз жыл бұрын тек прошивка шығарған компания жария компанияға айналды, кейін Hang Seng индексіне енді.

Қазақстан: 2017 жылғы ресми кіру

2017 жылдың ақпанында Xiaomi Қазақстан нарығына ресми түрде шықты. Ресми дистрибьютор Al-Style компаниясы болды, алғашқы Mi Store MEGA Alma-Ata сауда орталығында ашылды, келесісі — наурыздың басында Астанадағы MEGA Silk Way-де. Техниканың түпнұсқалығын тексеруге арналған mi.com.kz сайты іске қосылды. Al-Style бас директоры Виталий Мерзликин сол кезде екі жылда нарықтың 10%-ын алып, көшбасшы бестікке кіруді мақсат етті. Сұранысқа ие смартфондардың орташа бағасын 40–45 мың теңге шамасында ұстау жоспарланды.

Бес жылдан кейін компания Қазақстанда елеулі күшке айналды. 2023 жылдың ақпанында Inbusiness-ке берген сұхбатында Xiaomi-дің ТМД бөлімшесінің басшысы Юй Мань 2022 жылы бренд ел смартфон нарығында тұрақты түрде екінші орынды ұстағанын айтты. Xiaomi-дің 12 фирмалық дүкені болды, оның төртеуі 2022 жылы ашылды, әрі 180-нен астам серіктес сауда нүктесі болды. Ең көп сатылатын серия ретінде ол Redmi Note-ты атады.

2020–2021: әлемде екінші орын және АҚШ-тың қара тізімі

2020 жылдың қазанында Xiaomi әлемдегі үшінші смартфон өндірушісі болды: үшінші тоқсанда ол 46,2 млн аппарат жөнелтті. 2021 жылдың шілдесінде екінші орынға көтерілді. Келесі мақсат — Samsung сияқты көрінді.

Бірақ сонымен бірге компания геосаясаттың соққысына ілікті. 2021 жылдың қаңтарында АҚШ әкімшілігі Xiaomi-ді Қытай Халық-азаттық армиясымен байланысты деп есептелетін компаниялар тізіміне енгізіп, американдықтарға оның акцияларына инвестиция салуға тыйым салды. Xiaomi сотқа жүгінді, 2021 жылғы 12 наурызда федералдық сот тыйымды бұғаттады, ал мамырда компания тізімнен шығарылды.

2021 жылғы 30 наурызда Лэй Цзюнь Xiaomi-ді өзгерткен шешімді жариялады: компания электромобильдерге кіріп, он жыл ішінде оларға 10 млрд доллар салады. Келесі күні Xiaomi жапон дизайнері Кэнъя Хара жасаған жаңа логотипті көрсетті — сол MI әріптері, бірақ бұрыштары жұмсақ дөңгеленген шаршы.

Сәтсіздіктер мен қиындықтар

Xiaomi-дің өсуі ешқашан түзу сызық болған жоқ. «Маржасыз дерлік» модель компанияны бөлшектердің кез келген қымбаттауына осал етеді, ал халықаралық экспансия оны өзгенің саяси жанжалдарына тартады.

• 2021–2022 жылдардағы құлдырау. Лэй Цзюнь Xiaomi-дің әлемдік үлесі бірнеше тоқсан қатарынан қысқарғанын өзі мойындады: 2021 жылдың екінші тоқсанындағы 17%-дан төртінші тоқсандағы 13,2%-ға дейін. 2022 жылы түсім шамамен 18%-ға, ал пайда бірнеше есе азайды.
• Үндістан. 2022 жылдың сәуірінде Үндістан билігі компанияны валюта заңнамасын бұзды деп айыптап, оның шоттарындағы шамамен 725 млн долларды тұтқындады.
• Литва. 2021 жылдың қыркүйегінде Литва билігі азаматтарға цензураның кіріктірілген функциялары бар деген күдікпен Xiaomi телефондарынан құтылуға кеңес берді. Компания айыптауларды жоққа шығарды.
• Ресей. Украинадағы соғыс басталғаннан кейін Xiaomi Ресей нарығында қалды; 2022 жылдың шілдесінде POCO-мен бірге ол ондағы смартфон нарығының 42%-ын иеленді. 2023 жылдың сәуірінде Украинаның сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттігі НАПК Xiaomi-ді «соғыстың халықаралық демеушілері» тізіміне енгізді.
• SU7 апаты. 2025 жылғы 29 наурызда Аньхой провинциясының Тунлин қаласы маңындағы тасжолда NOA ассистенті қосулы тұрған Xiaomi SU7 бетон қоршауға соғылып, үш адам қаза тапты. Жүйе көлікті сағатына 116 км-ге дейін үдетіп, кедергіні байқап, тежей бастады, жүргізуші соққыға бір-екі секунд қалғанда басқаруды өз қолына алды. Соңғы тіркелген жылдамдық — шамамен 97 км/сағ. Жаңалықтардан кейін Xiaomi-дің Гонконгтағы акциялары шамамен 5%-ға төмендеді.

2024–2025: электромобильдер, өз чипі және рекордтық ақша

2024 жылғы 28 наурызда Пекинде Xiaomi SU7 седанын таныстырды. Сол жылдың шілдесінде компания автокөлікті өз бетінше өндіруге лицензия алды. Пекиннің экономикалық даму аймағындағы зауыт ірі тораптық құюдың меншікті кешені айналасында салынған; компания деректері бойынша, толық қуатында ол әр 76 секунд сайын бір SU7 шығарады.

2025 жылғы 26 маусымда марканың алғашқы электр кроссоверы YU7 шықты. 2025 жылы Xiaomi 411 082 автокөлік жеткізді — бір жыл бұрынғыдан үш есе көп. Electrive мәліметінше, SU7 Қытайда 200 000 юаньнан басталатын сегменттегі ең көп сатылған седан болды, ал YU7 2026 жылдың ақпанына дейін жеті ай қатарынан орта және ірі SUV арасында көш бастады. Автомобиль және ЖИ бағыты 106,1 млрд юань түсім әкеліп, алғаш рет жылды операциялық пайдамен — 0,9 млрд юаньмен жапты.

2025 жылдың мамырында Xiaomi өзінің 3 нм XRING O1 процессорын шығарып, оны Xiaomi 15S Pro смартфоны мен Pad 7 Ultra планшетіне орнатты. Әрдайым өзгенің чиптеріндегі телефондарды құрастырған компания үшін бұл тәуелсіздікке қарай қадам — Apple мен Google бұрыннан жүріп келе жатқан бағытқа.

Бұл жылдары қазақстандық оқиға дүрілдеген ашылуларсыз жалғасты. 2025 жылдың шілдесінде Xiaomi-дің Қазақстандағы жаңа директоры Лю Бо Inbusiness-ке компания mi.com сайты, Kaspi.kz және фирмалық дүкендер арқылы сататынын, ал ел бойынша 20-ға жуық авторизацияланған сервис орталығы жұмыс істейтінін айтты. Ол тек смартфондарға емес, ақылды үйге де бәс тігуді ұсынды.

Ақша

2025 қаржы жылы Xiaomi үшін рекордтық болды. Түсім 457,3 млрд юаньға, таза пайда 41,6 млрд юаньға дейін өсті — бұл бір жыл бұрынғыдан 76%-ға көп. Салыстыру үшін: 2024 жылы түсім 365,9 млрд юань, пайда 23,6 млрд юань болған.

Бірақ ақшаның құрылымы енді басқа. Смартфондар 186,4 млрд юань әкелді — 2024 жылмен салыстырғанда 2,8%-ға аз. Компания 165 млн телефон жөнелтті, бұл 2%-ға аз. Өсімді көліктер мен экожүйе берді: ақылды техника, интернет-сервистер және электромобильдер.

Forbes өзінің Global 2000 рейтингінде Xiaomi-ді 63,6 млрд доллар түсіммен, 5,8 млрд доллар пайдамен және шамамен 56,5 мың адамдық штатпен 205-орынға қояды. Лэй Цзюньнің өзі Forbes-тің 2025 жылғы мамырдағы бағасы бойынша 42,6 млрд доллар тұрды.

Компания ақшаны ЖИ-ге жұмсамақ: 2026 жылдың наурызында Лэй Цзюнь Xiaomi үш жыл ішінде бұл бағытқа 60 млрд юаньнан астам салатынын жариялады, ал бес жылдағы зерттеу шығындарының жалпы көлемі 200 млрд юаньнан асады деп бағаланады.

Қазір не болып жатыр (2026)

2026 жылы Xiaomi-дің басты проблемасы — жад. Samsung, SK Hynix және Micron әлемдік жад чиптері нарығының 90%-дан астамын бақылайды және 2025 жылдың соңында жеткізілімнің негізгі бөлігін ЖИ дата-орталықтарына бұрды. Өмір бойы телефондарды ең аз үстемемен сатқан компания үшін бұл ең осал жерге тиген соққы.

Ескерту 2025 жылдың қарашасында-ақ айтылды. Xiaomi президенті Лу Вэйбин: «Келесі жылы қысым биылғыдан әлдеқайда күшті болады деп күтемін», — деді. Әрі шығынның өсуін тек баға көтерумен қорыту мүмкін емес екенін қосты. 2026 жылдың наурызында, төртінші тоқсандағы пайда 27%-ға құлағанда, ол қатаңырақ сөйледі: баға көтеру циклі аяқталғанда кейбір ойыншылар елеулі шығынға батуы немесе тіпті жабылуы мүмкін.

Болжам тез расталды. 2026 жылдың екінші тоқсанында Xiaomi түсімі 6,1%-ға қысқарып, 108,9 млрд юань болды, түзетілген пайда 42,6%-ға, смартфон жөнелтілімі 26,4%-ға азайды. Жад бағасы тоқсан ішінде кемінде 55%-ға өсті. Rest of World жазғандай, Үндістанда 128 ГБ-тық Redmi 15C 12 499 рупиядан 16 999 рупияға дейін — шамамен 140 доллардан 190 долларға дейін қымбаттады. Жалпы алғанда 100 доллардан арзан смартфондардың жөнелтілімі екінші тоқсанда бір жыл бұрынғымен салыстырғанда 60%-ға жуық құлады. Бұл туралы толығырақ — ЖИ бумы арзан смартфондарды ығыстыруы туралы жаңалығымызда.

Көліктер жарқын тұс болып қала береді. Екінші тоқсанда Xiaomi 104 199 көлік жеткізді, бұл бір жыл бұрынғыдан 28%-ға көп; 2026 жылға жоспар — 550 000. Келесі мақсат — Еуропа: шығу 2027 жылға жоспарланған, алғашқы нарық Германия болмақ. Мюнхенде 2025 жылдан бері BMW-дің бұрынғы топ-менеджері Рудольф Диттрих басқаратын зерттеу орталығы жұмыс істейді. «Біздің стратегиялық мақсатымыз — әлемдегі ең ірі бес автоөндірушінің қатарына кіру», — деді ол Euronews-ке.

Xiaomi және бүгінгі Қазақстан

Соңғы бір жылда брендтің Қазақстандағы позициясы әлсіреді. «Казахстанская правда» газеті сілтеме жасаған StatCounter деректері бойынша, 2025 жылдың қыркүйегінде елде қолданылатын смартфондардың 13,4%-ы Xiaomi-ге тиесілі болды, бір жыл бұрын бұл 17,9% еді; сол уақытта Apple үлесі 44,5%-ға дейін өсті, Samsung 20,6% деңгейінде қалды.

Есесіне компанияға деген қызығушылық мемлекет деңгейіне көтерілді. 2026 жылғы 16 шілдеде Шанхайда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Лу Вэйбинмен кездесті. Kapital.kz мәліметінше, Xiaomi Қазақстан мен Орталық Азияда реттелген дистрибуцияға көшу мүмкіндігін зерттеп жатыр, ал қазақстандық тарап электромобильдер, аккумуляторлар өндірісі және зияткерлік көлік жүйелері саласындағы серіктестікке қызығушылық білдірді. Кездесу қорытындысы бойынша нақты келісімдер мен сандар жарияланған жоқ.

Компания Қазақстанда Xiaomi автокөліктерін ресми сату туралы ашық дереккөздерде жарияламаған: оның шетелдегі автомобиль экспансиясы әзірге Еуропа мен 2027 жылға бағытталған. Сондықтан қазақстандық жолдардағы SU7 мен YU7 — дилерлік желі емес, жеке әкелінген көліктер.

Xiaomi 2026 жылға мүлде екі түрлі бизнеспен келді. Ол өскен телефондар қымбат жадқа тіреліп, компания кезінде өзі жасаған сегменттен кетіп барады. Көліктер өсіп, пайда әкеле бастады. Осы екі желінің қайсысы күштірек болатынына Xiaomi бес жылдан кейін кім болатыны байланысты — арзан смартфон ба, әлде қытайлық Tesla ма.

Дереккөздер: Wikipedia — Xiaomi тарихы, Wikipedia — Лэй Цзюнь өмірбаяны, Rest of World — ЖИ бумы және арзан смартфондардың жойылуы, Electrive — Xiaomi-дің 2025 жылғы қорытындысы, CnEVPost — автобизнестің алғашқы жылдық пайдасы, Tiger Brokers — түсім сегменттері және ЖИ-ге инвестиция, SCMP — 2025 жылғы IV тоқсандағы пайданың төмендеуі, The Standard — жадқа байланысты баға өсімі туралы ескерту, FXCM — 2026 жылғы II тоқсан қорытындысы, CnEVPost — Аньхойдағы SU7 апаты, Euronews — Xiaomi EV-дің Еуропаға шығуы, Forbes — Xiaomi профилі, Forbes.kz — Xiaomi-дің Қазақстанға ресми шығуы, Nur.kz — Алматыдағы алғашқы Mi Store, Inbusiness — Xiaomi-дің ТМД-дағы басшысы Қазақстан нарығы туралы, Inbusiness — Xiaomi-дің Қазақстандағы директорымен сұхбат, Казахстанская правда — қазақстандықтар қандай смартфон таңдайды, Kazinform — Тоқаевтың Xiaomi президентімен кездесуі, Kapital.kz — Xiaomi-дің Қазақстан мен ОА-дағы дистрибуция жоспарлары