«Қайрат»

«Қайрат» — Алматының футбол клубы, Қазақстанның бес дүркін чемпионы, КСРО чемпионатының жоғары лигасында 24 маусым ойнаған. 2025 жылы клуб Чемпиондар лигасының негізгі кезеңіне алғаш рет шықты, ал 2026 жылдың күзінде Конференциялар лигасының ортақ кезеңінде ойнап, қатарынан үшінші титул үшін күресіп жүр: 10 қазанда «Қайрат» «Жетісуды» жеңіп, көшбасшыдан бір ұпай ғана қалды.

«Қайрат» қалай пайда болды (1954–1959)

Клубты 1954 жылы Алматының «Динамосы» негізінде құрды, алғашында ол «Локомотив» деп аталды. Бір жылдан кейін команданың аты «Урожайға» өзгерді, ал 1956 жылғы 18 маусымда бүгінге дейін сақталған «Қайрат» атауы таңдалды.

Дәл сол кезде қалада Орталық стадион салына бастады. Ол 1958 жылы ашылып, содан бері клубтың басты алаңы болып келеді. 1997 жылғы қайта жөндеуге дейін, ағаш орындықтар пластик креслоларға ауыстырылғанға шейін, трибуналар 35 мыңға жуық көрерменді сыйғызатын. Қазір онда 23 804 орын бар.

КСРО жоғары лигасы (1960–1991)

1960 жылы «Қайрат» КСРО чемпионатының жоғары лигасына шықты. 10 сәуірдегі алғашқы матч ленинградтық «Адмиралтеецпен» голсыз тең аяқталды, ал алғашқы жеңіс 13 мамырда келді — Минскіде «Динамоны» 2:1 есебімен ұтты. Алғашқы маусымды команда 18-орынмен аяқтады.

Клуб жоғары лигада 24 маусым өткізді, бірақ үзіліспен ойнады: 1964, 1974, 1982 және 1988 жылдары төмен түсті. 1976 және 1983 жылдары «Қайрат» бірінші лиганы екі рет жеңді. Элитадағы ең жақсы нәтижесі — 1986 жылғы жетінші орын.

Кубок турнирлері де есте қалды:

• 1963 жылы команда КСРО кубогының жартылай финалына дейін жетті;
• 1971 жылғы 12 қарашада «Қайрат» финалда бухарестік «Рапидті» 2:1 есебімен ұтып, Еуропа темір жолдары кубогын жеңіп алды;
• 1988 жылғы 22 қарашада Кишинёвта клуб бакулік «Нефтчиді» 4:1 есебімен талқандап, КСРО Футбол федерациясының кубогын алды. Төрт голдың бәрін Виктор Карачун соқты.

Кеңес жылдарында клубқа әлі күнге дейін айтылатын лақап аттар берілді: жолақты формасының түсіне қарай «сары-қаралар» және «ұлт командасы».

Тәуелсіздік және құлдыраулар (1992–2009)

1992 жылы тәуелсіз Қазақстанның алғашқы чемпионатын «Қайрат» жеңді, ал Кубок финалында таразылық «Фосфорды» ұтып, тарихындағы алғашқы дубльді жасады. Одан кейін тұрақтылық болмады. 1997 жылы басты демеуші Қорғаныс министрлігі болды да, клуб екіге бөлінді: жоғары лигадағы орынды «Қайрат-ЦСКА» алды, ал екінші «Қайрат» кәсіпкер Болат Әбіловтің көмегімен бірінші лиганы жеңіп, элитаға оралды. Екі команда 2001 жылы қайта бірікті.

2004 жылы «Қайрат» екінші рет чемпион атанды. Кейін демеушілер ауысып отырды: 2006 жылдың соңында «Қазақстан темір жолы» кетті, 2007 жылы клубты жеке инвесторлар алды. 2009 жылдың басында «Қайрат» банкрот болғанын жариялап, бірінші лигаға түсті, бірақ сол жылы оны жеңіп, қайта оралды.

Қайта іске қосу және академия (2010–2023)

Wikipedia дерегінше, 2015 жылы Орталық стадион «Қайратқа» берілді, ал оның орнына қала клуб акцияларының 30%-ын алды. Сол жылы клуб лиссабондық «Спортингпен» серіктестік туралы келісті: тәжірибе алмасу, скаутинг және академия түлектеріне арналған жиындар.

Бұл жылдары «Қайрат» Қазақстан кубогын бірнеше рет жеңді, ал чемпиондық титулды тек 2020 жылы, алдыңғысынан 16 жыл өткенде қайтарды.

Kapital.kz-тің 2023 жылғы маусымдағы дерегінше, клубтың мажоритарлық акционері әрі бақылау кеңесінің төрағасы — Esentai Mall мен Esentai Tower-ге иелік ететін «Алмалы» компаниясының иесі, кәсіпкер Қайрат Боранбаев. 2022 жылғы наурызда ол квазимемлекеттік сектордағы ұрлық ісі бойынша қамалды, ал 2023 жылғы 31 наурызда сот оған мүлкін тәркілеп, сегіз жыл бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады. Айыптау тарапының нұсқасы бойынша, QazaqGaz газын қайта сату кезінде 14,5 млрд теңге ұрланып, ақша заңдастырылған. 2022 жылғы қазанда клуб Боранбаев оны Алматы әкімдігіне берді деген қауесетті жоққа шығарды. 2023 жылғы маусымда әкім Ерболат Досаев клуб коммуналдық меншікке «әзірге берілмейді» деді, ал қала «Қайраттың» балалар мектебін жыл сайын қаржыландырады.

Чемпиондар лигасы (2024–2025)

2024 жылы команданы Рафаэль Уразбахтин қабылдады, сол маусымда «Қайрат» тағы чемпион атанды. Бұл 2025/26 Чемпиондар лигасының іріктеуіне қатысуға құқық берді, ал клуб төрт раундтан өтті:

• бірінші — словениялық «Олимпия»: үйде 2:0, қонақта 1:1;
• екінші — финдік КуПС: үйде 3:0, қонақта 0:2;
• үшінші — Братиславаның «Слованы»: үйде 1:0, қонақта қосымша уақыттан кейін 0:1, пенальтиде 4:3;
• плей-офф — шотландиялық «Селтик»: екі матч та 0:0, пенальтиде 3:2 жеңіс.

«Селтикпен» жауап матчы 2025 жылғы 26 тамызда Орталық стадионда өтті. Пенальти сериясында 21 жастағы қақпашы Темірлан Анарбеков Адам Айда мен Люк Маккоуэннің соққыларын қайтарды, Дайзен Маэда қақпаға дәл тигізе алмады, сөйтіп «Қайрат» тарихында алғаш рет турнирдің негізгі кезеңіне шықты.

Онда алматылықтар сегіз матчта бір ұпай жинады. Үйде «Реалға» 0:5, «Олимпиакосқа» 0:1 және «Брюггеге» 1:4 есебімен жеңіліп, кипрлік «Пафоспен» 0:0 тең түсті. Қонақта «Спортингке» 1:4, «Интерге» 1:2, «Копенгагенге» 2:3 және «Арсеналға» 2:3 есебімен ұтылды. Қорытындысы — 36-орын. Wikipedia «Спортингтің» Алматыға шамамен 6900 км ұшуын Чемпиондар лигасы тарихындағы ең ұзақ сапар деп атайды.

2025 жылғы 26 қарашада «Копенгагенмен» матчта академияның 17 жастағы түлегі Дастан Сәтпаев гол соқты. Wikipedia дерегінше, бұл — қазақстандық футболшының Чемпиондар лигасындағы алғашқы голы. Сәтпаев «Қайрат» академиясына сегіз жасында келген, ал 2025 жылғы ақпанда клуб оның «Челсиге» ауысатынын жариялады. Баспасөз дерегінше, мәміле сомасы шамамен €4 млн, ал лондондықтарға ол 18 жасқа толғаннан кейін, 2026 жылғы тамызда қосылуға тиіс болды.

Сонымен қатар команда титулын қорғап қалды: 2025 жылғы Қазақстан чемпионатының қорытындысы бойынша «Қайрат» 26 матчта 59 ұпаймен бірінші орын алды.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Чемпиондар лигасына екінші рет шығу сәтсіз аяқталды. 2026 жылдың жазында «Қайрат» черногориялық «Сутьесканы» (2:1 және 2:0) және кипрлік «Омонияны» пенальтимен жеңді, бірақ үшінші раундта софиялық «Левскиге» екі рет 0:1 есебімен ұтылды. Еуропа лигасының плей-оффында алматылықтарды бельгиялық «Андерлехт» талқандады — үйде 0:3, қонақта 0:3.

Осыдан кейін клуб Конференциялар лигасының ортақ кезеңіне түсті. Монакодағы жеребе «Қайратқа» алты қарсылас берді:

• үйде — грекиялық «Панатинаикос», Крайовадан келетін румындық «Университатя» және шведтік «Мьельбю»;
• қонақта — италиялық «Аталанта», нидерландтық «Твенте» және латвиялық «Рига».

Алғашқы матч — 15 қазанда Ригада. Турнир ережесі бойынша үздік сегіз команда бірден 1/8 финалға шығады, ал 9-24 орындардағы клубтар 2027 жылғы ақпанда стыктық матчтар ойнайды.

Қазақстан чемпионатында 28 турдан кейін «Қайратта» 60 ұпай бар, ол екінші орында: бір ойыны артық тұрған шымкенттік «Ордабасыдан» бір ұпай кем. Маусым аяқталғанша алматылықтарға үш матч қалды. Бас бапкері — әлі де Уразбахтин. Ел ішіндегі басты қарсыласы — «Астана», олардың кездесулерін «екі астана дербиі» деп атайды. 2026 жылғы 15 шілдедегі УЕФА клубтар рейтингінде «Қайраттың» 5,5 ұпайы бар, ол 266-орында.

Дереккөздер: Wikipedia — FC Kairat, Wikipedia — Дастан Сәтпаев, theScore — «Қайрат» «Селтикті» пенальтимен шығарып жіберді, 24.kz — «Қайрат» Чемпиондар лигасының ортақ кезеңіне шықты, Kursiv — «Қайраттың» Конференциялар лигасындағы қарсыластары, Forbes Kazakhstan — Қайрат Боранбаевқа шығарылған үкім, Forbes Kazakhstan — клуб әкімдікке берілгенін жоққа шығарды, Kapital.kz — Досаев «Қайраттың» болашағы туралы, Inbusiness.kz — Уразбахтин титулды қорғау туралы