Lotus

Lotus — Норфолктағы Хетел қаласынан шыққан британдық спорттық көлік маркасы. Оны 1952 жылы инженер Колин Чепмен құрды. Марка тарихының басым бөлігінде жеңіл көліктер жасады, ал Team Lotus Формула-1-де конструкторлар кубогын жеті рет жеңіп алды. 2017 жылдан бері маркаға қытайлық Geely бақылау жасайды. Бүгін Lotus тек Норфолктың спорткарлары емес, Уханьда жиналатын электр кроссоверлер де. Солардың бірі Eletre R rizz.kz-тің әлемдегі ең жылдам көліктер туралы материалына ең жылдам электр кроссовер ретінде енді. Оның ең жоғары жылдамдығы — сағатына 265 км.

Гараждағы Austin Seven (1948–1952)

Колин Чепмен 1928 жылы Суррей графтығындағы Ричмондта туды. Ол Лондон университеттік колледжінде құрылыс инженері мамандығы бойынша оқыды. Біраз уақыт Корольдік әуе күштерінде қызмет етті. 1948 жылы ескі Austin 7 көлігін жергілікті жарыстарға арналған жарыс көлігіне айналдырып, оны Lotus деп атады. Бұл көлік тарихқа Mk1 деген атпен енді.

1952 жылы Чепмен компанияны ресми тіркеді. Алғашында онымен бос уақытында, әуесқой достарымен бірге айналысты. Алғашқы шеберхана Лондонның солтүстігіндегі Хорнсидегі бұрынғы ат қора болды.

Чепменнің басты ұстанымы оның мына сөзінен анық көрінеді: «Қуат қоссаң, түзу жолда жылдамырақ боласың. Жеңілдік қоссаң, барлық жерде жылдамырақ боласың». Lotus әлі күнге осы идеяға сүйенеді.

Mark VI-дан Elan-ға дейін: алғашқы жол көліктері (1953–1966)

Алғашқы сериялық жарыс көлігі Mark VI болды. Ол 1953–1955 жылдары шығарылды, барлығы жүзге жуық дана. Содан кейін марка екі бағытта қатар дамыды.

• Seven (1957) — қарапайым, ашық, екі орындық көлік. 1973 жылы оған құқық Caterham компаниясына сатылды. Seven бүгін басқа атпен шығып жатыр.
• Elite (Type 14, 1957–1963) — Lotus-тың алғашқы жол көлігі. Оның көтергіш шанағы шыны пластиктен жасалған.
• Elan (1962) — 1960 жылдары жақсы сатылған әрі баспасөзден жоғары баға алған спорткар.
• Europa (1966) — қозғалтқышы ортада орналасқан купе. Алғашында Renault қозғалтқышымен шықты.

Компания өсті, шеберханалар тар болып қалды. 1959 жылы Lotus Чесханттағы арнайы салынған цехқа көшті. 1966 жылы Норфолктағы Корольдік әуе күштерінің бұрынғы әуеайлағына, Хетелге қоныс аударды. Марканың штабы мен спорттық өндірісі бүгін де сонда.

Team Lotus: Формула-1-дегі жеті кубок (1958–1994)

Чепмен жол көліктерімен қатар жарыс көліктерін де жасады. Team Lotus Формула-1-де 1958 жылғы Монако Гран-приінде дебют жасады. Lotus көлігіне алғашқы жеңісті 1960 жылы Монакода Стирлинг Мосс әкелді. Бірақ ол Роб Уокердің жеке командасы атынан шыққан еді. Зауыт командасы алғаш рет 1961 жылы АҚШ-та Иннес Айрлендпен жеңді.

Одан кейін титулдар келді. Team Lotus конструкторлар кубогын 1963, 1965, 1968, 1970, 1972, 1973 және 1978 жылдары алды. Оның көліктерінде әлем чемпионы алты рет анықталды:

• Джим Кларк — 1963 және 1965;
• Грэм Хилл — 1968;
• Йохен Риндт — 1970, қайтыс болғаннан кейін: ол Монцадағы жаттығуда қаза тапты. Ол — қаза тапқаннан кейін чемпион атанған жалғыз жүргізуші;
• Эмерсон Фиттипальди — 1972;
• Марио Андретти — 1978.

Lotus тек титулдарымен есте қалған жоқ. 1962 жылы Lotus 25 монококты шассиі бар алғашқы Формула-1 көлігі болды. Cosworth DFV қозғалтқышы орнатылған Lotus 49 қозғалтқышты шассидің көтергіш бөлігі ретінде пайдаланды. 1968 жылы Грэм Хилл Испания Гран-приіне Gold Leaf темекі брендінің түсімен шықты. Бұл демеуші ливреясымен шыққан алғашқы зауыт командасы еді. Ал 78 және 79 модельдері граунд-эффектіге бәс тікті де, 1978 жылғы титулды әкелді.

1985–1987 жылдары командада Айртон Сенна өнер көрсетті. Ол әр маусымда екі жарыстан жеңді. Wikipedia команданың соңғы жеңісі ретінде 1987 жылғы Детройт кезеңін атайды. Чепмен қайтыс болғаннан кейін команда біртіндеп әлсіреді. 1994 жылғы қыркүйекте ол сыртқы басқаруға өтті. 1995 жылғы ақпанда шамамен £12 млн қарызымен таратылды.

Чепменнің қайтыс болуы және DeLorean ісі (1982)

Колин Чепмен 1982 жылы 16 желтоқсанда жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол 54 жаста еді. Оның кетуі марка тарихындағы ең күңгірт оқиғамен тұспа-тұс келді.

1978 жылдан бастап Lotus DeLorean үшін шасси әзірледі. Тот баспайтын болаттан жасалған бұл спорткарды Солтүстік Ирландияда мемлекеттік субсидияға құрастырды. 1982 жылы қазанда Джон Делорианды ФБР операциясы кезінде ұстады. DeLorean Motor Company құлады. Британ бюджетінің шамамен £10 млн ақшасы жоғалғаны белгілі болды. Инженерлік жұмыстың ақысы Lotus-қа швейцариялық-панамалық компания арқылы түсіп отырған. Чепмен бұрын мұны жоққа шығарған еді.

Салық қызметі Lotus-қа £84 млн көлемінде «қорғаныш» талабын қойды. Компания бухгалтері Фред Бушелл сотталды. Сот Чепмен сотқа дейін өмір сүргенде, кемінде он жыл алатынын айтты.

Бөгде иелер: GM, Артиоли, Proton (1986–2016)

Негізін қалаушысыз Lotus тез арада банкроттықтың алдына келді. 1986 жылы оны General Motors сатып алды. Қазанға қарай американдықтарда £22,7 млн-ға алынған 91% үлес болды. 1993 жылы GM марканы £30 млн-ға Романо Артиолидің люксембургтік компаниясына сатты. Ол кезде Артиолиге Bugatti да тиесілі еді.

Артиоли тұсында Elise пайда болды. Оны 1996 жылғы қыркүйекте көрсетті және иесінің немересі Элизаның құрметіне атады. Желіммен біріктірілген алюминий шасси мен шыны пластик шанақ көліктің салмағын 725 кг-ға түсірді. Elise 2021 жылға дейін шығарылды, барлығы 35 124 дана. Соңғысы — алтын түсті Sport 240 — Элиза Артиолидің өзіне берілді.

Сол 1996 жылы Lotus-ты малайзиялық Proton бақылауына алды. Марка оның қол астында жиырма жылдан астам өмір сүрді. 1976 жылдан шығып келген Esprit 2004 жылғы ақпанда конвейерден түсті, барлығы 10 675 дана жасалды. 2010 жылы Evora шықты.

Бұл жылдары басшылық жиі ауысты. Дани Бахар компанияны 2009 жылғы қазанда басқарды. 2012 жылғы мамырда оны қызметінен шеттетті, маусымда жұмыстан шығарды. Жан-Марк Гале Lotus-ты 2014–2018 жылдары басқарды. Оның айтуынша, 2016 жылы компанияның ақша ағыны оң болды. Wikipedia деректері бойынша, 2017 жылы Lotus ондаған жылдан кейін алғаш рет пайда көрсетті.

Geely және электрге бәс (2017–2023)

2017 жылғы мамырда Geely малайзиялық DRB-Hicom-нан Group Lotus-тың 51% үлесін сатып алатынын хабарлады. Қалған 49% малайзиялық Etika тобына тиді. DRB-Hicom басқарушы директорының сөзінше, бақылау пакеті £100 млн тұрды. Сонымен бір мезетте Geely Proton-ның 49,9% үлесін алды.

Жаңа иемен бірге Lotus бағытын өзгертті. 2021 жылғы сәуірде марка 2028 жылға қарай тек электромобиль шығаратынын жариялады. Бұл жоспарға Geely мен Etika шамамен £2 млрд бөлді. Алғашқы қарлығаш Evija болды. Электр гиперкарды 2019 жылғы шілдеде көрсетті, таралымы 130 данамен шектелген.

Осы логикада соңғы бензин моделі Emira болуы керек еді. Оның атауы 2021 жылғы шілдеде жарияланды, ол Хетелде шығарылады. Ал 2021 жылы Elise, Exige және Evora өндірістен шықты.

Geely дәуірінің басты жаңалығы Eletre болды. Ол 2022 жылғы 29 наурызда көрсетілді. Бұл — Lotus-тың алғашқы кроссоверы әрі Қытайда, Уханьда жиналатын алғашқы көлігі. Дизайнын Ұлыбританияда әзірледі. Ең қуатты нұсқасы Eletre R 905 а.к. және 985 Н·м береді. Ол сағатына 100 км-ге 2,95 секундта жетеді, ең жоғары жылдамдығы сағатына 265 км. Батареясы — 112 кВт·сағ, WLTP бойынша жүріс қоры 490 км-ге дейін. Ұлыбританияда R нұсқасы £120 000 тұрды.

2023 жылғы қыркүйекте Eletre-ге Emeya электр гран-туризмосы қосылды. Осы жылдары Қытайда марка жергілікті Youngman компаниясымен тауар белгісі туралы дау салдарынан Lotus NYO деген атпен сатылды. Бұл дау 2017 жылдан 2025 жылға дейін созылды.

Lotus Technology және Nasdaq (2024)

Электр «лайфстайл» модельдері жеке компанияға — штабы Уханьдағы Lotus Technology-ге бөлінді. 2024 жылғы 23 ақпанда ол L Catterton Asia Acquisition Corp SPAC-компаниясымен бірігу арқылы Nasdaq-қа LOT тикерімен шықты. Алғашқы күні акциялар $13,80-ден жабылды, нарықтық капиталдандыру $9,3 млрд болды. Wikipedia деректері бойынша, листингтен кейін жария акционерлерге 10,3% тиесілі болды.

Ал Хетелдегі спорттық өндіріс пен Lotus Engineering инжиниринг бөлімшесі бөлек құрылымда — Lotus UK-де қалды. Оларды біріктіру 2025 жылы басталды.

Тарифтер және Хетелдегі қысқартулар (2025)

2025 жыл Lotus-тың британдық бөлігі үшін американдық тарифтердің көлеңкесінде өтті. Сәуірде компания 270-ке дейін жұмыс орнын қысқартты. Себептің бірі ретінде АҚШ баждарын атады. Маусымда Financial Times Lotus Хетелді жауып, өндірісті АҚШ-қа көшіруді ойлап жүргенін жазды. Компания «ондай жоспар жоқ» деп жауап берді. Ұлыбританияның сауда министрі Джонатан Рейнольдс басшылықпен кездесті. Ол компанияның Ұлыбританияға адал екеніне «сендірілгенін» айтты.

Лондон мен Вашингтонның сауда келісімі 30 маусымнан бастап британдық көліктерге АҚШ-тағы бажды 27,5%-дан 10%-ға түсірді. Бірақ Трамп тарифтеріне дейін мөлшерлеме 2,5% еді. Auto Express деректері бойынша, Хетелдегі зауыт 2025 жылы төрт ай тұрып қалды.

2025 жылғы 28 тамызда Lotus желтоқсанға дейін тағы 550 адамды қысқартатынын хабарлады. Autocar деректері бойынша, ол кезде британдық бөлімшелерде шамамен 1 300 адам жұмыс істеген. Компания шешімін «жаһандық саясаттағы, оның ішінде тарифтердегі жылдам өзгерістермен» түсіндірді. Сондай-ақ Ұлыбританияға «толық адал» екенін айтты.

Осы уақытта топ ішінде мәміле жүріп жатты. 2025 жылғы сәуірде Geely опционын пайдаланып, Lotus Technology-ден Lotus UK-дегі өзінің 51% үлесін сатып алуды талап етті. Опцион шарты — 2024 жылы 5 000-нан астам көлік сату — орындалған еді. Lotus Technology бұл үшін бір акциясы $10 тұратын жаңа акциялармен төлеуге тиіс болды.

Ақша

Төмендегі сандардың бәрі Lotus Technology-дің аудиттен өтпеген есебінен алынды.

• 2024 жыл: 11 984 жеткізілім, түсім $924 млн, таза шығын $1,107 млрд.
• 2025 жыл: 6 520 жеткізілім (−46%), түсім $519 млн (−44%), таза шығын $464 млн. Жалпы маржа 3%-дан 9%-ға өсті. Жыл соңындағы ақша қаражаты — $73,4 млн, оған қоса пайдалануы шектелген қаражат бар.
• 2026 жылдың бірінші жартыжылдығы: 3 904 жеткізілім (+39%), түсім $268 млн (+23%), таза шығын $151 млн. Бір жыл бұрын $313 млн болған.

Компания 2025 жылы жеткізілімнің азаюын ішінара тарифтермен түсіндірді. Lotus Technology 2025 жылғы 20-F жылдық есебінде қызметін жалғастыру қабілетіне «елеулі күмән» барын ашық жазды. Қаржы директоры Дасюэ Ван түсімді өсіріп, шығынды қысқарту арқылы пайдаға шығуды көздейді.

Мәселелер мен даулы оқиғалар

• DeLorean ісі — жоғалған британ субсидиялары және салық қызметінің £84 млн талабы (толығырақ жоғарыда).
• Team Lotus-тың күйреуі — 1994 жылы сыртқы басқару, 1995 жылы шамамен £12 млн қарызбен тарату.
• Дани Бахардың жұмыстан шығарылуы — CEO 2012 жылғы мамырда қызметінен шеттетіліп, маусымда босатылды.
• 2023–2025 жылдардағы қысқартулар — 2023 жылы 200 орын, 2024 жылы жаңа толқындар, 2025 жылы 270 және 550 орын.
• Қызметті жалғастыру туралы ескерту — 2025 жылғы 20-F есебінде.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

2026 жылғы 11 мамырда Lotus Technology Focus 2030 стратегиясын таныстырды. Онда «тек электр» бағыты үш түрлі күш қондырғысына ауысты: бензин, гибрид және электр. Мақсат — біртіндеп жылына 30 000 көлікке жету. Электрлендірілген модельдер ішінде гибрид пен электромобиль арақатынасы шамамен 60-қа 40 болуы керек. Lotus Technology директорлар кеңесінің төрағасы әрі Geely-дің атқарушы вице-төрағасы Дэниел Ли Geely Lotus-қа «басынан бері сенгенін» айтты.

• Type 135 — V8 қозғалтқышы бар, қуаты 1 000 а.к.-тан асатын гибрид суперкар. Оны Еуропада шығаруға уәде етті, жеткізілім 2028 жылдан басталады.
• Eletre X (Қытайда — For Me) — марканың алғашқы қосылмалы гибриді. Қытайда жеткізілім 2026 жылғы наурызда басталды, алғашқы айда 1 000-нан астам тапсырыс жиналды. Еуропада тапсырыс қабылдау 3 маусымда ашылды. Жеткізілім 2026 жылдың төртінші тоқсанында, Ұлыбританияда 2027 жылдың ортасында күтіледі.
• Emira модельдер қатарында қалады және Ұлыбританияда шығарыла береді. Emira 420 Sport және шектеулі Emira Scura нұсқалары шықты.
• Lotus Hethel Performance Hub — 2026 жылғы маусымның соңында Lotus Хетелде орталық ашты. Онда басқа өндірушілер оның инженерлерін, трассасын және құрастыру желісін пайдалана алады. Алғашқы серіктес — Zenos: онымен құрастыру туралы міндетті емес келісімге қол қойылды. Зауыттың қуаты жылына 10 000 көлік, 2025 жылы ол шамамен 20%-ға ғана жүктелген.

2026 жылғы 21 тамызда Geely де, Etika да опциондарын орындағаннан кейін Lotus Technology Lotus UK-дің 100% үлесін сатып алуды аяқтады. Бағасы жарияланған жоқ. Енді Хетелдегі өндіріс, Lotus Engineering және Уханьдағы электромобиль бизнесі бір жария компанияға жиналды. Lotus Technology CEO-сы Фэн Цинфэн бұл туралы былай деді: «Lotus — бір бренд және бір стратегия, ал бүгіннен бастап бір бизнес те».

Дереккөздер: Wikipedia — Lotus Cars, Wikipedia — Формула-1 дағы Team Lotus, Wikipedia — Колин Чепмен, Wikipedia — Lotus Elise, Wikipedia — Lotus Eletre, InsideEVs — Eletre R сипаттамалары, CAR Magazine — Geely-дің 2017 жылғы мәмілесі, CnEVPost — Lotus Tech-тің Nasdaq-тағы дебюті, Lotus Technology — 2025 жылдың қорытындысы, Lotus Technology (SEC) — 2026 жылдың бірінші жартыжылдығы, Lotus Technology (SEC) — Lotus UK-дің 100% үлесін сатып алу, Lotus Technology (SEC) — Geely-дің Lotus UK бойынша опционы, 2025 жылғы сәуір, Lotus Technology (SEC) — Focus 2030 стратегиясы, Lotus Technology — 2025 жылғы 20-F жылдық есебі, ITV News — Хетелдегі 550 қысқарту, Autocar — Ұлыбританиядағы қысқартулар мен штат, Auto Express — Хетел зауытының болашағы, Paul Tan — Lotus Hethel Performance Hub, rizz.kz — Geely досьесі