Жас әкелер өлімінің 60%-ының алдын алуға болатын еді
Ал 30–34 жастағы әкелер баласы жоқ ер адамдарға қарағанда екі есеге жуық сирек қайтыс болған, бірақ авторлар бұл айырманың себебін әзірге түсіндіре алмайды.
Фото: ScienceDaily / Shutterstock
Баласы туғаннан кейінгі алғашқы бес жылда қайтыс болған 796 ер адамның шамамен 60%-ы алдын алуға болатын себептерден көз жұмған. Олар кісі өлтіру, жазатайым оқиға, өз-өзіне қол жұмсау және есірткіні шамадан тыс қабылдау құрбаны болды. Мұны Чикагодағы Солтүстік-Батыс университетінің JAMA Pediatrics журналында жарияланған зерттеуі көрсетті. Авторлардың айтуынша, әкелер өлімін ешкім дерлік бақыламайды.
Ғалымдар АҚШ-тың Джорджия штатында 2017 жылы туған 130 267 баланың бәрін алды. Туу туралы куәліктерді осы құжаттарда көрсетілген әкелердің өлімі туралы жазбалармен салыстырды. Әкелерді бес жыл бойы, 2022 жылға дейін бақылады. Бұл ретроспективті популяциялық зерттеу, яғни авторлар мемлекет бұрыннан жинаған деректерді талдады.
Әкелер неден қайтыс болды
Зерттеушілер өлімнің мына себептерін санады:
- 143 кісі өлтіру;
- 142 жазатайым оқиға;
- 102 өз-өзіне қол жұмсау;
- 93 есірткіні шамадан тыс қабылдау;
- табиғи себептерден, яғни аурудан болған 296 өлім.
Табиғи емес өлім жас әкелер арасында жиірек кездесті. Үйленбеген ер адамдар мен босануы табысы төмен адамдарға арналған Medicaid мемлекеттік сақтандыруымен төленгендердің өлтірілу қаупі жоғары болды. Ал жоғары білім өлімнің азаюымен байланысты шықты.
Әкелік қорғаныс бола ма
Екінші нәтиже көңілге медеу болды. 20 жастан асқан ер адамдардың ішінде әкелер баласы жоқтарға қарағанда сирек қайтыс болған. 30–34 жаста әр 100 мың әкеге 120 өлім келсе, баласы жоқ 100 мың ер адамға 231 өлім келді.
«Әкелік бұл топтағы ер адамдарды қорғайтын сияқты», дейді жұмыс жетекшісі, педиатр Крейг Гарфилд. Оның себебін ол нақты айтпайды. Бұл өмір салтының өзгеруі, жаңа мән немесе жаңа міндеттер болуы мүмкін. Бақылау зерттеуі себепті емес, тек байланысты көрсетеді. Әке болатын ер адамдар бастапқыда-ақ саулау әрі тұрмысы жақсырақ болуы да ықтимал.
Шектеулері
Деректер бір штат пен бір буын балаларды ғана қамтиды. Сондықтан бұл сандарды бүкіл Америкаға, әсіресе басқа елдерге телуге болмайды. Іріктемеге туу туралы куәлікте жазылған әкелер ғана енді. АҚШ-та жалпыұлттық талдау әзірге мүмкін емес, себебі иесіздендірілген деректер әкені оның өлім себебімен байланыстыруға мүмкіндік бермейді.
Гарфилд пен әріптестері әкелер өлімін АҚШ-та арнайы комиссиялар талдайтын ана өлімі сияқты есепке алуды ұсынады. «Өлшемесек, өзгерте алмаймыз», дейді ол. Тізімдегі өз-өзіне қол жұмсау мен есірткі жас әкелердің шамамен әрбір оныншысы баланың алғашқы жылында босанғаннан кейінгі депрессияға тап болатыны туралы деректермен үндеседі.
Дереккөздер: ScienceDaily — Солтүстік-Батыс университетінің JAMA Pediatrics-тегі зерттеу туралы баспасөз релизі, World Today News — Джорджиядағы әкелер өлімі туралы
