Робин Цзэн

Әлемдегі әр үшінші электромобиль Робин Цзэннің компаниясы жасаған батареямен жүреді. Нинделік шаруаның баласы аккумулятор бизнесін нөлден екі рет құрды: алдымен плеер мен телефондарға, кейін Tesla, BMW және Volkswagen көліктеріне. Оның CATL компаниясы тоғызыншы жыл қатарынан электромобиль батареяларын әлемде ең көп шығарады, ал Цзэннің өзі Қытайдың ең бай адамдарының бірі. 2026 жылдың күзінде нарық «батарея патшасының» да байлығы бір есепке байланысты екенін еске салды: III тоқсан әлсіз шыққан соң CATL акциялары құлап, онымен бірге оның миллиардтары да азайды.

Шыққан тегі мен оқуы

Батыста Робин деп аталатын Цзэн Юйцюнь 1968 жылы наурызда Қытайдың оңтүстік-шығысындағы Фуцзянь провинциясының Нинде өңірінде туған. Ата-анасы шаруа болған, отбасында тағы екі ағайынды ұл өскен.

Жергілікті ең жақсы мектепті бітірген соң ол Шанхайдағы Цзяотун университетіне түсіп, кеме жасауды оқыды. Дипломын 1980-жылдардың соңында алды. Кейін жұмыс істеп жүріп те оқуын тастамады: 2001 жылы Оңтүстік Қытай технологиялық университетінде магистрлік жұмысын қорғады, ал 2006 жылы Қытай ғылым академиясының Физика институтында конденсацияланған күй физикасы бойынша ғылым докторы атанды.

Кеме зауытынан Дунгуаньға

Жолдамамен Цзэн Фуцзяньдағы мемлекеттік кеме жасау компаниясына жіберілді. Онда айына шамамен $30 төлейтін. Үш айға жетпей ол жұмыстан шығып, Қытайдың оңтүстігіндегі ірі өнеркәсіп қалаларының бірі — Дунгуаньға кетті.

Ол жақта жапондық TDK концернінің еншілес компаниясы SAE Magnetics-ке жұмысқа орналасты. Цзэн компаниядағы ең жас инженерия директоры және бұл қызметке келген материктік Қытайдан шыққан алғашқы адам болды. Жапон зауытындағы онға жуық жыл оған болашақ бәсекелестерінің көбінде жоқ нәрсені берді: сериялық өндіріс мектебін және жаһандық жеткізушілердің қалай жұмыс істейтінін түсінуді.

ATL: алғашқы батарея империясы (1999–2005)

1999 жылы Цзэн SAE-дегі бұрынғы екі бастығы — Лян Шаокан және Чэнь Танхуамен бірге Amperex Technology Limited, яғни ATL компаниясын құрды. Компания портативті электроникаға литий-полимер аккумуляторларын жасады. Технологияны ойлап таппады, сатып алды: 36Kr мәліметінше, Цзэн американдық Bell Laboratories патенттерінің лицензиясы үшін $1 млн төлеген.

Бұл тәуекел ақталды. ATL гаджеттерге батарея шығаратын әлемдегі басты компаниялардың біріне айналды. Financial Times мәліметінше, оның аккумуляторлары iPhone-да да болған, ал Forbes Italia компания MacBook батареяларын жақсартуға көмектесті деп жазады.

2005 жылы негізін қалаушылар ATL-ды бұрынғы жұмыс берушісі — TDK-ге сатты. The Wall Street Journal дерегінше, мәміле $100 млн болған. Цзэн компанияны енді жапон концерні ішінде басқара берді. Сол жылы ол мемлекеттік бағдарлама арқылы Гонконгта тұруға рұқсат алды.

BMW және CATL-дың тууы (2010–2012)

Көлікке бет бұру тапсырыс берушіден басталды. 2010 жылы BMW-де сатып алуға Херберт Дисс жауап беретін — кейін ол Volkswagen-ді басқарды. Немістер электромобильге батарея жеткізушісін іздеп, бірнеше еуропалық компаниядан, соның ішінде Bosch-тан бас тарту естіп үлгерген. Дисс бұл іспен айналысуды Цзэнге ұсынды. Дисстің айтуынша, Цзэн алғашында бұл идеяға менсінбей қараған.

Бірақ бір жылдан кейін Цзэн серіктестерімен бірге ATL-дың автомобиль бағытын бөлек компанияға шығарды. Contemporary Amperex Technology, яғни CATL деп аталған компанияның штаб-пәтері оның туған жері Ниндеде орналасты. BMW талаптары 800 беттен тұрған, IMD бизнес мектебінің профессоры Юньфэй Фэннің айтуынша, Цзэн оларды өзі жолма-жол оқып шыққан. 2012 жылы CATL BMW 1 Series-тің электр нұсқасына батарея жеткізу келісімшартын алып, Үлкен Қытай өңірінде BMW-ге батарея беретін жалғыз компания болды.

«Дисс біздің компанияны автомобиль батареялары бизнесіне алып келді. Мен оған ризамын», — деді Цзэн 2020 жылы Handelsblatt газетіне. Ал 2018 жылы Bloomberg-ке берген сұхбатында: «Біз BMW-ден көп нәрсе үйрендік», — деп мойындады.

Әлем көшбасшысына дейін (2012–2024)

Әрі қарай CATL Қытайдың электромобиль нарығымен бірге өсті. 2014 жылы басты бәсекелесі BYD өз батареяларын басқа компанияларға сатпайтынын мәлімдеді. Сөйтіп CATL қалған автоөндірушілердің бәріне басты тәуелсіз жеткізуші болып қалды. 2017 жылдан бері ол электромобильдерге орнатылған батарея көлемі бойынша әлемде бірінші орында.

2018 жылы маусымда CATL акциялары Шэньчжэнь биржасына шықты. 2020 жылы компания Tesla-мен алғашқы ірі келісімге қол қойды. Әйтсе де Цзэннің сөзінше, Илон Маск «батареяны қалай жасау керегін білмейді». CATL клиенттерінің арасында Volkswagen, Mercedes, Porsche және Audi бар, ал Stellantis-пен бірге компания Испанияда $4,1 млрд тұратын ортақ зауыт салып жатыр.

Компания ішінде Цзэн өз ұранымен белгілі. Оның кабинетінде жылдар бойы «赌性坚强» — «тәуекелге берік бол» деген каллиграфия ілулі тұрды. 36Kr оның мына сөзін келтіреді: «Тек тер төгу жеткіліксіз, бұл — дене еңбегі. Нағыз ақыл еңбегі — тәуекел». 2023 жылы жазу «терең әрі кең даналық» туралы сабырлырақ сөзге ауыстырылды. Шағын әдеттерінен біреуі ғана белгілі: күн сайын сағат бірде 30 минут ұйықтайды.

Гонконг және 2025 жылғы рекорд

2025 жылы мамырда CATL екінші рет — Гонконг биржасына шықты. Компания шамамен $4,6 млрд тартты, бұл 2025 жылы әлемдегі ең ірі IPO болды.

2025 жылдың қорытындысы бойынша CATL түсімі 423,7 млрд юань, таза пайдасы 72,2 млрд юань болды. Компанияның электромобиль батареяларының әлемдік нарығындағы үлесі — 39,2%, қытай нарығындағы үлесі — 43,42%. CATL іргелес салаларға да кірді: электр желілеріне арналған энергия жинақтағыштар, жаңартылатын энергетика және кемелерге арналған батареялар.

Ақша

Цзэннің байлығы түгелге жуық CATL акцияларынан тұрады. Өзінің Xiamen Ruiting компаниясы арқылы ол CATL-дың 22,04%-ына иелік етеді. Forbes бағасы бойынша, 2026 жылғы 21 қазанда оның байлығы $38,3 млрд болды — наурыздағы миллиардерлер рейтингіндегіден $14,9 млрд аз. Forbes рейтингтерінде оның байлығы 2020 жылғы $9,7 млрд-тан 2022 жылы $44,8 млрд-қа дейін өсті, 2024 жылы $22,9 млрд-қа түсті, ал 2026 жылы $53,2 млрд-қа жетті. Байлық неден тұрады және ол CATL акцияларын неге сатпай, сыйға тартады — Робин Цзэннің байлығы туралы мақалада.

CATL-дағы жалақысы жылына $1 млн-нан аз, есесіне CATL дивидендтері оның компаниясына миллиард доллардан астам ақша әкеледі: 2025 жылы — $957 млн, 2026 жылы — шамамен $1,25 млрд. Толығырақ — Робин Цзэннің қанша табатыны туралы мақалада.

Мемлекет және марапаттар

Цзэн — Бүкілқытайлық өнеркәсіп және сауда федерациясы төрағасының орынбасары әрі Қытай халықтық саяси консультативтік кеңесінің мүшесі. 2020 жылы американдық NAATBatt қауымдастығы оған литий-иондық батареяларды коммерцияландырудағы еңбегі үшін салаға қосқан үлесі сыйлығын берді. 2021 жылғы шілдеден бері ол өзі оқыған Шанхай Цзяотун университетінің Болашақ технологиялары институтының құрметті деканы.

АҚШ тарапынан қысым

CATL-дың қытайлық екені Батыста барған сайын саяси мәселеге айналып келеді. 2023 жылы желтоқсанда американдық Duke Energy энергокомпаниясы қауіпсіздік себебімен Кэмп-Леджен теңіз жаяу әскері базасындағы CATL батареяларын ажыратты, деп хабарлады Reuters.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

CATL түсімі өсіп келеді: 2026 жылдың III тоқсанында ол 58,6%-ға артып, 165,22 млрд юаньға жетті. Бірақ талдаушылар шамамен 41% өсім күтсе, пайда тек 14,5%-ға өсіп, 21,25 млрд юань болды. 21 қазанда компания акциялары бір жылдан астам уақыттағы ең нашар күнін бастан кешіп, 12%-дан астам құлады. CEOWORLD есебінше, наурыздан бері Цзэннің байлығы шамамен $53,2 млрд-тан $38,3 млрд-қа дейін азайды.

Болашақтағы басты бәс — қатты күйдегі батареялар. 2026 жылы маусымда бұл технология дайындықтың тоғыз деңгейінің тек төртіншісінде тұрғанын Цзэннің өзі мойындаған. Қазір CATL 20 А·сағ қатты күйдегі ұяшықтарды сынап жатыр, сынақ өндірісі 2027 жылға жоспарланған, ал алғашқы осындай батареяларды премиум көліктер алады.

Дереккөздер: Wikipedia — Робин Цзэннің өмірбаяны, Interconnected — Цзэн туралы профиль: балалық шағы, SAE, ATL және CATL, Forbes Italia — өмірбаяны мен байлығы, 2026 жылғы ақпан, Дүниежүзілік экономикалық форум — ресми өмірбаяны, CleanTechnica — Херберт Дисс, BMW және CATL-дың пайда болуы, 36Kr — Цзэн Юйцюнь және CATL, 2026, CATL — компания тарихы, CarNewsChina — CATL миллиардерлері, 2021, SCMP — Цзэн Ли Ка-шинді басып озды, Yicai Global — Қытайдың екінші ең бай адамы, 2021, CEOWORLD — III тоқсаннан кейін байлықтың азаюы, 2026, Forbes — Цзэннің байлығы, 21.10.2026, CATL — 2026 жылғы III тоқсан есебі, Jiemian — CATL-дың 2025 жылғы дивидендтері