Stellantis

Stellantis — 2021 жылдың қаңтарында екі топтан құралған автоконцерн. Оның бір жағында итальян-американдық Fiat Chrysler Automobiles, екінші жағында француздық PSA тұр. Бір шаңырақ астына он төрт марка жиналды: итальяндық Fiat пен Peugeot-тан бастап Jeep, Ram және Maserati-ге дейін. Компания бес жылда біраз бұралаң жолдан өтті. Алдымен рекордтық пайда көрді, кейін сатылым күрт құлады, бас директор ауысты, ал 2025 жыл €22,3 млрд шығынмен жабылды. Қазір бұл компания туралы айтуға себеп бар: 2026 жылдың қазанында Stellantis Fiat 500e мен Maserati Grecale прототиптерінде Wayve негізіндегі қолсыз автопилотты көрсетті.

Екі мұра: FCA және PSA

Stellantis-тің әдеттегідей негізін қалаушысы жоқ. Бұл — мәміленің жемісі. 2019 жылдың желтоқсанында Fiat Chrysler Automobiles (FCA) мен PSA Group бірігуге келісті. FCA ортақ қазанға Fiat, Jeep, Ram, Dodge, Chrysler, Alfa Romeo, Maserati және Lancia маркаларын әкелді. PSA — Peugeot, Citroën, DS, сондай-ақ Opel мен Vauxhall-ды.

Бірігу акционерлер арасындағы үлесті де өзгертті. Мәміледен кейін ең үлкен үлес Аньелли отбасының холдингі Exor-ға тиді — 14,2%. Тағы 7% Пежо отбасының инвестициялық компаниясы Peugeot Invest-ке, 6% Францияның мемлекеттік банкі Bpifrance-қа өтті. Wikipedia деректері бойынша, қазір Exor-да 15,5%, Peugeot Invest-те 7,74%, Bpifrance-та 6,65% бар.

2021: бірігу және жаңа атау

Мәміле 2021 жылғы 16 қаңтарда жабылды. Бірер күннен кейін STLA тикерімен акциялар бірден үш биржада — Миланда, Парижде және Нью-Йоркте сатыла бастады. Атауды нөлден ойлап тапты. Компания оны латынның stello етістігімен түсіндіреді, мағынасы — «жұлдыздармен нұрландыру».

Заң жүзінде концерн голландиялық: бас кеңсесі Амстердам маңындағы Хофддорпта орналасқан. Директорлар кеңесін Джон Элканн басқарды. Төраға орынбасары Робер Пежо болды. Операциялық басқару бұған дейін PSA-ны басқарған Карлуш Таварешке тапсырылды.

Портфельде 14 марка болды:

• америкалық — Jeep, Ram, Dodge, Chrysler;
• итальяндық — Fiat, Abarth, Alfa Romeo, Lancia, Maserati;
• француздық — Peugeot, Citroën, DS Automobiles;
• немістің Opel маркасы және оның британдық егізі Vauxhall.

2021–2023: рекорд жылдары

Алғашқы жылдар табысты өтті. 2021 жылы біріккен топ есебімен түсім €152,4 млрд, таза пайда €13,3 млрд болды. 2022 жылы түсім €179,6 млрд-қа, пайда €16,8 млрд-қа өсті. 2023 жылы компания €189,5 млрд түсім мен €18,6 млрд пайда туралы есеп берді. 2023 жылы акционерлерге дивиденд пен акцияларды кері сатып алу арқылы €6,6 млрд қайтарылды.

Сонымен қатар Stellantis электр болашағына дайындалды. 2022 жылы ол 288 мың электромобиль сатты. Бұл алдыңғы жылдан 41% көп. Сол жылы компания Солтүстік Америкада екі бірлескен аккумулятор жобасын бастады: LG-мен NextStar Energy және Samsung SDI-мен StarPlus Energy. 2022 жылғы тағы бір сатып алу — автономды жүргізумен айналысатын aiMotive стартапы. 2022 жылғы есебінде компания 2030 жылға қарай 75-тен астам электр моделін шығарып, жылына 5 млн электромобиль сатуды уәде етті.

2023–2024: қытайлық серіктес Leapmotor

2023 жылдың қазанында Stellantis Қытайға бет бұрды. Концерн €1,5 млрд төлеп, қытайлық Leapmotor өндірушісінің шамамен 21%-ын сатып алды. Оған қоса серіктестер Leapmotor International бірлескен компаниясын құрды. Оның бас кеңсесі Амстердамда, 51%-ы Stellantis-ке, 49%-ы Leapmotor-ға тиесілі. Міндеті — қытайлық электромобильдерді Қытайдан тыс жерде сату.

2024 жылдың қыркүйегінде Leapmotor International Еуропаның тоғыз елінде жұмысын бастады. Олардың қатарында Франция, Италия, Германия және Испания бар. Алғашқы модельдер — шағын T03 және C10 кроссоверы. Кейінгі жоспарда Таяу Шығыс, Африка, Азия және Оңтүстік Америка тұрды.

2024: құлдырау және Тавареш кетуі

2024 жылдың күзіне қарай жағдай өзгерді. Үшінші тоқсанда түсім 27%-ға, әлем бойынша жөнелтім 20%-ға төмендеді. Ең ауыры Солтүстік Америкаға тиді: ондағы түсім 42%-ға азайып, €12,4 млрд-қа түсті. Компания қоймадағы қорын қысқартты, бұл жөнелтімге одан әрі соққы болды. Америкалық дилерлер Таварешті ашық сынады. UAW кәсіподағы шағым түсіріп, ереуілмен қорқытты. Италия депутаттары елдегі өндіріс жоспары туралы сұрақ қойды.

2024 жылғы 1 желтоқсанда Тавареш қызметінен бірден кетті. Директорлар кеңесі мұны соңғы апталарда пайда болған «әртүрлі көзқарастармен» түсіндірді. Компанияны уақытша Джон Элканн бастаған атқарушы комитет басқарды.

2024 жылдың қорытындысы құлдырауды растады: түсім — €156,9 млрд, таза пайда — €5,5 млрд, ал бір жыл бұрын €18,6 млрд еді. Сол жылдың желтоқсанында Stellantis қытайлық CATL-мен Испанияда құны €4,1 млрд болатын бірлескен аккумулятор зауытын салуға келісті.

2025: Филоза және қайта жүктеу

Жаңа бас директорды іздеу жарты жылға жуық созылды. 2025 жылғы 28 мамырда директорлар кеңесі бірауыздан Антонио Филозаны таңдады. Ол қызметіне 23 маусымда кірісті. Филоза — 1973 жылы туған итальяндық, Милан политехникалық университетін бітірген инженер. Fiat-қа 1999 жылы келген. Көп жыл Оңтүстік Америкада жұмыс істеп, 2018 жылдан бастап сондағы FCA-ның операциялық директоры болды. 2023 жылдың қарашасында Jeep маркасын басқарды, кейін Солтүстік және Оңтүстік Америкадағы операцияларға жауап берді.

Жаңа басшылықтың алғашқы ірі шешімі АҚШ-қа ақша бөлу болды. 2025 жылғы 14 қазанда Stellantis төрт жылда америкалық зауыттарға $13 млрд салатынын жариялады. Қаржы бес жаңа модельге жұмсалады. Олардың ішінде Белвидердегі (Иллинойс) екі жаңа Jeep, Толедодағы (Огайо) орта көлемді пикап және Детройттағы Dodge Durango-ның жаңа буыны бар. Компания 5000-нан астам жұмыс орнын ашып, АҚШ-тағы өндірісті 50%-ға арттыруға уәде берді.

Кейін есептен шығарулар келді. 2026 жылғы 26 ақпанда жарияланған 2025 жылдың қорытындысы €153,5 млрд түсім кезінде €22,3 млрд таза шығын көрсетті. Басты себеп — €25,4 млрд біржолғы есептен шығару. Оған электромобильдерге арналған өнім жоспары мен жеткізу тізбегін қайта қарау, кепілдік міндеттемелерін қайта бағалау және Еуропадағы қызметкерлерді қысқарту шығындары кірді. Компанияның өзі мұны энергетикалық көшудің қарқынын асыра бағалағанымен түсіндірді. Директорлар кеңесі 2026 жылы дивиденд төлеуді тоқтата тұрды. Сонда да штат өсті: 2025 жылдың соңында Stellantis-те 258 668 адам жұмыс істеді, бір жыл бұрын 248 243 адам болған.

2026: FaSTLAne 2030 жоспары

2026 жылғы 21 мамырда Филоза Оберн-Хиллсте (Мичиган) FaSTLAne 2030 атты жаңа стратегияны таныстырды. Бұл — €60 млрд-тық бесжылдық жоспар. Оның €24 млрд-ы ортақ платформаларға, қозғалтқыштар мен технологияларға, €36 млрд-ы маркалар мен модельдерге бөлінеді. Соңғы соманың 60%-ы Солтүстік Америкаға тиесілі.

Жоспардың негізгі тармақтары:

• 2030 жылға дейін 60-тан астам жаңа модель және 50 ірі жаңарту — электромобильдер, гибридтер және іштен жану қозғалтқышты көліктер;
• төрт жаһандық марка — Jeep, Ram, Peugeot және Fiat — өнімге салынатын инвестицияның 70%-ын алады;
• Chrysler, Dodge, Citroën, Opel және Alfa Romeo өңірлік марка деп аталды, ал DS пен Lancia Citroën мен Fiat командаларының басқаруымен жұмыс істейді;
• 2028 жылға қарай шығын 2025 жылмен салыстырғанда жылына €6 млрд-қа азаюы тиіс;
• жаңа модельді әзірлеу мерзімі 40 айдан 24 айға қысқарады;
• Еуропадағы қуат жылына 800 мыңнан астам көлікке азаяды.

Серіктестіктер жеке жазылды. Stellantis Dongfeng-пен бірге Қытайда Peugeot-тың екі және Jeep-тің екі моделін шығарады. Leapmotor-мен сатып алуды және Испаниядағы Мадрид пен Сарагоса зауыттарының қуатын бөліседі. Технологиялық серіктестер арасында Qualcomm, NVIDIA, Uber, Mistral AI, CATL және британдық Wayve аталды.

Сол күні Stellantis британдық Wayve компаниясымен серіктестік жариялады. Wayve-тің «ЖИ-жүргізушісі» STLA AutoDrive жүйесіне енгізіледі. Әңгіме Level 2++ деңгейіндегі жүргізу туралы. Көлік есіктен есікке дейін трассада да, қалада да өзі жүреді. Жүргізуші қолын рульден ала алады, бірақ жолды бақылауға міндетті. Бұл жүйесі бар алғашқы көліктер Солтүстік Америкада 2028 жылы күтіледі.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Шығынды 2025 жылдан кейін концерн пайдаға оралды. 2026 жылдың екінші тоқсанында түсім 13%-ға өсіп, €43,5 млрд болды. Таза пайда €0,3 млрд құрады, ал бір жыл бұрын €1,9 млрд шығын болған. Бірінші жарты жылдықта компания €81,6 млрд түсім мен €0,67 млрд таза пайда тапты. Жөнелтім 10%-ға өсіп, 2,97 млн көлікке жетті. 2026 жылға арналған болжам өзгерген жоқ: түсім бірнеше пайызға өсуі тиіс, ал оң өнеркәсіптік ақша ағыны 2027 жылы күтіледі.

Қазан айында Stellantis пен Wayve STLA AutoDrive орнатылған Fiat 500e және Maserati Grecale прототиптерін көрсетті. 7–9 қазанда оларды Туриндегі Wave by Vento конференциясында таныстырып жатыр. Carscoops жазғандай, жүйе егжей-тегжейлі HD-карталарсыз жұмыс істейді, камералар мен радарға сүйенеді. Компанияның қазіргі Hands-Free Active Driving Assist көмекшісі Солтүстік Американың шамамен 200 мың миль жолында ғана жұмыс істейді. Жаңа жүйе трассаға да, қалаға да есептелген. 9 қазанда Филоза мен Wayve-тің негізін қалаушылардың бірі Алекс Кендалл сонда панельдік пікірталаста бірге сөйлейді.

Ақша

Компанияның жылдық есептері бойынша Stellantis түсімі мен таза пайдасы:

• 2021 — €152,4 млрд түсім (біріккен топ есебімен), €13,3 млрд пайда;
• 2022 — €179,6 млрд және €16,8 млрд;
• 2023 — €189,5 млрд және €18,6 млрд;
• 2024 — €156,9 млрд және €5,5 млрд;
• 2025 — €153,5 млрд түсім және €22,3 млрд таза шығын.

2025 жылы жөнелтім 5,484 млн көлік болды, бұл 2024 жылдан 1% көп. 2025 жылғы есептен шығарудың шамамен €6,5 млрд-ын компания төрт жыл ішінде қолма-қол ақшамен төлейді. Балансты нығайту үшін директорлар кеңесі €5 млрд-қа дейін гибридтік облигация шығаруды мақұлдады.

Мәселелер мен даулы эпизодтар

• АҚШ-тағы дизель ісі. 2022 жылдың мамырында компания қылмыстық айыптар бойынша кінәсін мойындап, $300 млн төледі. Осылайша ол дизель қозғалтқыштарының шығарындыларына қатысты алаяқтық жөніндегі АҚШ Әділет министрлігінің тергеуін реттеді. Әңгіме FCA кезінде шыққан 100 мыңнан астам көлік туралы болды.
• Тавареш кезеңіндегі қақтығыс. 2024 жылы АҚШ-тағы сатылым құлдыраған тұста компанияны дилерлер, UAW кәсіподағы және итальяндық саясаткерлер сынады. Соңы бас директордың отставкасымен аяқталды.
• 2025 жылғы есептен шығару. €25,4 млрд біржолғы шығын электр стратегиясын қайта қараумен және кепілдік міндеттемелерімен байланысты. 2025 жылдың қорытындысын минусқа түсірген де осы шығын.

Stellantis және Қазақстан

Қазақстанмен байланыс Stellantis құрылмай тұрып, PSA кезінде басталған. 2013 жылдың наурызында PSA Peugeot Citroën Agromash Holding-пен Қазақстанда Peugeot 301, 3008, 508 және Partner модельдерін құрастыруға келісті. Алғашында жылына 4000 көлік шығарып, кейін 10 мыңнан асыру жоспарланды.

2014 жылдың желтоқсанында, Франсуа Олландтың Қазақстанға сапары кезінде, PSA, AllurGroup құрамындағы «СарыарқаАвтоПром» зауыты және Қазақстанның тиісті министрлігі Қостанайда толық циклді өндіріс туралы меморандумға қол қойды. Конвейерге алғашқы болып 2016 жылдың қыркүйегінен Peugeot 301 шығуы керек еді. 2017 жылдан бастап жылына 12 мың көлік шығару, кейін 17 мыңға дейін өсіру жоспарланды. 2015 жылдың қарашасында, Нұрсұлтан Назарбаевтың Францияға сапары кезінде, жобаға «Бәйтерек» холдингі қосылды — ол қаржыландыруды қарастыруға келісті. Қол қоярдың алдында Назарбаев Парижде сол кезде PSA-ны басқарған Карлуш Таварешпен кездесті.

Дереккөздер: Wikipedia — Stellantis, Stellantis — 2025 жылдың қорытындысы, Stellantis — 2023 жылдың қорытындысы, Stellantis — 2022 жылдың қорытындысы, SEC — 2025 жылғы 20-F жылдық есебі, SEC — FaSTLAne 2030 жоспары, SEC — Leapmotor International іске қосылуы, SEC — АҚШ-қа $13 млрд инвестиция, Stellantis пресс-релизі — 2026 жылдың II тоқсанының қорытындысы, Stellantis — Wayve-пен серіктестік, Carscoops — Fiat және Maserati прототиптері, PBS / AP — Тавареш отставкасы, ANSA — Филозаның тағайындалуы, Forbes Kazakhstan — Қостанайдағы Peugeot өндірісі, Tengrinews — «Бәйтерекпен» келісім