Отбасы банк

Отбасы банк — тұрғын үй құрылыс жинақтарының мемлекеттік банкі, 2020 жылға дейін Қазақстанның Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі (Жилстройсбербанк) деп аталған. Тәсілі қарапайым: адам бірнеше жыл депозитке ақша жинайды, мемлекет жарнаға сыйлықақы қосады, ал кейін банк баспанаға төмен мөлшерлемемен қарыз береді. Мемлекеттік бағдарламалар мен әкімдіктердің тұрғын үй кезегі де осы банк арқылы өтеді. Сонымен бірге 2023 жылдың тамызынан бері мұндағы депозитті бөтен адамға сатуға болмайды, оны тек туысқа беруге болады.

Заң және нөлден құрылған банк: 2000–2006

Негізін 2000 жылғы 7 желтоқсандағы «Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй құрылыс жинақтары туралы» заң қалады. Соның аясында мемлекет жеке банк құрды. Құрылтайшысы — Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті арқылы үкімет. 2003 жылғы шілдеде «Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ тіркеу куәлігін алды, ал қыркүйектен бастап филиалдар ашып, алғашқы салымшыларды жинай бастады.

Жүйе алдымен жинауды талап етеді, қарыз кейін келеді. Сондықтан банк алғашқы, аралық қарызды тек 2005 жылы берді. 2006 жылы шығынсыз жұмысқа шығып, алғашқы тұрғын үй қарызын берді. 2007 жылы банк Moody’s рейтингтерін алды және, банктің дерегінше, ISO 9001:2000 сапа сертификатын алған Қазақстандағы алғашқы банк болды.

«Бәйтерек» құрамында: 2013–2019

2013 жылғы тамызда банктің жалғыз акционері «Бәйтерек» ұлттық холдингі болды, оған мемлекеттік пакет толық берілді. 2015 жылы банк неміс құрылыс жинақ кассасы Bausparkasse Schwäbisch Hall-мен ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды.

2017 жылғы қаңтарда банкті Ләззат Ибрагимова басқарды. Бұған дейін ол 2016 жылғы ақпаннан «Бәйтерек» басқармасы төрағасының орынбасары болған және банктің директорлар кеңесінде отырған. Сол кезде банк «Нұрлы жер» бағдарламасымен тұрғын үй салды: оның дерегінше, 2017 жылы 8 672 пәтерлік 145 көппәтерлі үй тапсырылды.

2018 жылғы қаңтарда банк жекешелендіру жоспарына енді. Баспасөз қызметі нақтылағандай, тек миноритарлық пакетті сатып, стратегиялық серіктес табу көзделді, бақылау мемлекетте қалатын болды. Жеңілдетілген мөлшерлемелер мен салымшыларға мемлекеттік сыйлықақы кез келген жағдайда сақталады деп уәде берілді, өйткені тәртібі заңмен бекітілген.

Жаңа атау және тұрғын үй кезегі: 2020–2021

2020 жылғы 11 мамырда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев банктің атауын өзгертуді тапсырды. 2020 жылғы 20 желтоқсанда банк «Отбасы банк» АҚ болып қайта тіркелді. Акционер өзгерген жоқ. Сол кезде банктің 1,7 млн-нан астам салымшысы мен 181 мыңға жуық қарыз алушысы болды, депозит портфелі 976 млрд ₸ еді.

Атаумен бірге рөлі де өзгерді. 2021 жылдан банк даму институтына айналып, әкімдіктерден тұрғын үй кезегін есепке алу мен бөлуді өзіне алуға тиіс болды. Бірнеше мекемені аралаудың орнына банк «бір терезе» ұсынды: кезекке тұру мен қарызға өтінім беру бір жерде. 2021 жылдың жазында директорлар кеңесіне тәуелсіз директор ретінде Chocofamily негізін қалаушы Рамиль Мухоряпов сайланды: банк оның онлайн-сервистердегі тәжірибесіне үміт артты.

Депозит нарығының соңы: 2023–2024

Жылдар бойы банктің айналасында бейресми нарық болды: жеңілдетілген қарызға тезірек шығу үшін жинағы, бағалау көрсеткіші мен өтілі бар депозиттерді қайта сатты. 2023 жылғы 21 тамызда банк ақылы талап ету құқығын беруді жапты. Енді салымды тек туыстарға және тек тегін беруге болады. 2024 жылы зейнетақы жинақтарының жеткіліктілік шегінен асқан бөлігі түскен депозиттерге бөлек ереже енгізілді: мұндай салым алты жылға дейін сақталады және жақын туысқа бір рет қана беріледі.

Ақша

Halyk Finance 2026 жылғы 21 мамырдағы шолуында келтірген қаржылық есептілік деректері бойынша, 2025 жылы:

• активтер 21,5%-ға өсіп, 5,2 трлн ₸-ге жетті;
• таза пайда — 127 млрд ₸, бір жылда 5,5%-ға өсті;
• таза несие портфелі — 3,917 трлн ₸ (+15,9%);
• клиенттер депозиттері — 3,193 трлн ₸ (+19,7%);
• тұрғын үй қарыздары нарығындағы үлесі — 56,4%.

Ләззат Ибрагимова 2025 жылғы желтоқсанда Forbes Kazakhstan-ға берген сұхбатында банк бір жылда акционерге 100 млрд ₸-ден астам дивиденд төлегенін айтты. Бұл — бір жылда осыншама сома аударған «Бәйтеректің» алғашқы еншілес ұйымы. Сол жерде ол проблемалы қарыздар үлесін 0,12% деп атады. Банк рейтингтері: Moody’s — Baa1 (2025 жылғы қараша), Fitch — BBB (2026 жылғы шілде), екеуінің де болжамы тұрақты.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Отбасы банк әлі де толығымен «Бәйтерекке» тиесілі. Орталық кеңсесі Алматыда, Абылай хан даңғылы, 91 мекенжайында. Банктің 20 филиалы мен 14 қызмет көрсету орталығы бар. Басқарманы Ләззат Ибрагимова басқарады. Halyk Finance дерегінше, 2025 жылғы қыркүйектің соңында жүйеде 5,7 млн тұрғын үй құрылыс жинақ шарты болған. Банк басшысының айтуынша, 2025 жылы шамамен миллион жаңа депозит ашылды, ал әдетте жылына 600 мыңға жуық ашылатын.

Жинаққа бәс тігу сақталып отыр. Мемлекет жылдық жарнаның 20%-ын қосады, бірақ 200 АЕК-тен аспайтын сомаға ғана: 2026 жылы бұл ең көбі 173 мың ₸. 2025 жылдың қорытындысы бойынша сыйлықақыны 2,53 млн салымшы алды, жалпы сомасы 124,4 млрд ₸. Тұрғын үй қарызының мөлшерлемесі — жылдық 3,5–5%, аралық қарыздікі 2026 жылғы 4 маусымнан бастап бірыңғай 8,5%.

Банк жеке бағдарламаларды да жүргізеді. 2026 жылы «Наурыз» бағдарламасына 26 822 өтінім түсіп, 16 мың салымшы іріктелді. Әлеуметтік осал кезектегілер үшін мөлшерлеме — 7%, қалғандарына — 9%, қарыз Алматы мен Астанада 36 млн ₸-ге дейін, өңірлерде 30 млн ₸-ге дейін. Бағдарлама бойынша баспана Baspana Market порталы арқылы таңдалады. 2026 жылғы мамырда банк KASE-ге әрқайсысы 50 млрд ₸ болатын бес жылдық облигациялардың екі шығарылымын шығарды.

Дереккөздер: Отбасы банк — тарихы, акционері мен рейтингтері, Отбасы банк — 2024 жылғы жылдық есеп, Отбасы банк — 2020 жылғы атауын өзгерту, Kapital.kz — Жилстройсбербанк Отбасы банк болып өзгерді, Kapital.kz — Ләззат Ибрагимова банкті басқарды (2017), Kapital.kz — жекешелендіру жоспарлары (2018), Informburo — Рамиль Мухоряпов директорлар кеңесінде, Forbes Kazakhstan — Ләззат Ибрагимовамен сұхбат (2025), Halyk Finance — 2025 жылғы көрсеткіштер мен облигациялар, Kapital.kz — «Наурыз» 2026 бағдарламасы