«Бёрнли»

«Бёрнли» — Ланкаширдегі шағын қаланың футбол клубы, Англия Футбол лигасын құрған 12 клубтың бірі. Ел чемпионы атағын екі рет жеңіп алған, 1914 жылы Англия кубогын көтерген, Чемпиондар кубогына қатысқан. 2009 жылдан бері клуб Премьер-лигаға бес рет көтеріліп, бес рет одан түсіп қалды. Қазақстан үшін «Бёрнли» 2026 жылдың жазынан бастап қызық: мұнда «Челсиден» жалға 18 жастағы шабуылшы Дастан Сәтбаев ойнап жүр.

Регбиден футболға (1882–1888)

Клуб 1882 жылғы 18 мамырда дүниеге келді: Burnley Rovers регби командасының мүшелері ассоциация ережесімен ойналатын футболға көшуге дауыс берді. Бірнеше күннен кейін атаудан Rovers сөзі алынып тасталды. 1883 жылы «Бёрнли» кәсіпқой клубқа айналды, ал Футбол қауымдастығы кәсіпқойларға тек 1885 жылы рұқсат берді. Сол жылы команда «Тёрф Мур» стадионына көшті, әлі күнге дейін сонда ойнайды.

1888 жылы «Бёрнли» Футбол лигасын құрған 12 клубтың қатарына кірді. Алғашқы маусымда-ақ Уильям Тейт лига тарихындағы тұңғыш хет-трикті жасады.

Кубок және алғашқы чемпиондық (1914–1921)

1914 жылы «Бёрнли» Англия кубогын жеңіп алды: «Ливерпульмен» финалдағы жалғыз голды Берт Фримен соқты. 1910 жылы клуб түсін қошқыл қызыл мен көгілдірге ауыстырды, «кларетс» деген лақап аты осыдан шыққан.

1920/21 маусымы алғашқы чемпиондық маусым болды. Сол кезде команда қатарынан 30 матчта жеңілмеді — 1920 жылғы 6 қыркүйектен 1921 жылғы 25 наурызға дейін. Бұл ол кезде Англия рекорды еді. «Тёрф Мурдың» рекордтық көрермен саны да сол дәуірден: 1924 жылғы 23 ақпанда «Хаддерсфилдпен» кубок матчына 54 775 адам келген.

Екінші титул және Еуропа (1959–1961)

«Бёрнли» екінші чемпиондықты 1959/60 маусымында алды. Бұл 1960/61 жылғы Чемпиондар кубогына жол ашты: бірінші раундта команда француз «Реймсін» өткізіп, ширек финалда «Гамбургке» жеңілді. Сол командада солтүстік ирландиялық Джимми Макилрой ойнады — «Бёрнлиде» жүргенде ол құрама үшін 51 матч өткізді, бұл клуб тарихындағы ең көп көрсеткіш. Сол буынның тағы бір ойыншысы Джимми Адамсон 1962 жылы журналистер нұсқасы бойынша жылдың үздік футболшысы атанды. Клуб тарихында бұл атақты алған жалғыз ойыншы — сол.

Құлдырау және «Ориентпен» матч (1980–1992)

Одан кейін клуб төмен сырғыды. 1980 жылы «Бёрнли» алғаш рет үшінші дивизионға, ал 1985 жылы соңғы кәсіпқой дивизион — төртіншіге түсті. 1987 жылы команда Футбол лигасынан шығып қалудың аз-ақ алдында тұрды. Бәрін соңғы тур шешті: «Бёрнли» «Ориентті» ұтты, ал бәсекелестер ұпай жоғалтты.

Қайта көтерілуге жылдар кетті. 1992 жылы клуб төртінші дивизионды жеңіп алды. «Бёрнли» — Англияның төрт кәсіпқой дивизионының бәрінде жеңген бес клубтың бірі.

Лигалар арасындағы лифт (2009–2022)

2009 жылы «Бёрнли» Чемпионшиптің плей-оффы арқылы Премьер-лигаға алғаш шықты, бірақ онда бір-ақ маусым тұрды. 2012 жылғы қазанда команданы Шон Дайч қабылдады. Ол клубты 2014 жылы жоғары көтерді, түсіп қалғаннан кейін 2015/16 Чемпионшипін жеңді, содан кейін клубты Премьер-лигада қатарынан алты маусым ұстап тұрды. 2018 жылы жетінші орын Еуропа лигасына жолдама берді, онда «Бёрнли» плей-офф кезеңінде грек «Олимпиакосына» жол берді. Дайч 2021/22 маусымының ортасында жұмыстан босатылды, ал маусым соңында клуб соңғы турда жеңіліп, лигадан түсті.

Америкалық иелер және қарыз (2020)

2020 жылғы желтоқсанда клубтың 84%-ын Уолл-стриттің бұрынғы қаржыгері Алан Пейс бастаған америкалық ALK Capital консорциумы сатып алды. The Telegraph мәліметінше, мәміле шамамен £170 млн тұрды. Сатушы — бұрынғы иесі Майк Гарлик.

Бұл қарызға сатып алу болды. Клуб америкалық MSD Holdings-тен £65 млн несие алды, ал Telegraph мәліметінше, Премьер-лигадан түсіп қалса, оның едәуір бөлігін бірден қайтару керек еді. 2022 жылғы мамырда газет клуб түсіп қалса, «парашют» төлемдері түгелге жуық қарызға кететінін ескерткен. Кейін миноритарлық инвесторлар қатарына америкалық футболшы Джей Джей Уотт пен әйелі Кейлия және Dude Perfect ютуб-командасы қосылды.

Компани және Чемпионшип рекорды (2022–2024)

2022 жылғы маусымда «Бёрнли» алғаш рет Британ аралдарынан тыс жерден келген бапкерді — бельгиялық Венсан Компаниді тағайындады. Оның командасы 2022/23 Чемпионшипін 101 ұпаймен жеңіп, лигаға көтерілуді соңына жеті тур қалғанда қамтамасыз етті — бұл турнир рекорды. Бірақ келесі маусым Премьер-лигада 19-орынмен және түсумен аяқталды, ал Компани «Баварияға» кетті.

Паркер, түсу және «Эвертонмен» дау (2024–2026)

Скотт Паркер клубты Премьер-лигаға бірінші әрекеттен қайтарды. 2024/25 маусымында «Бёрнли» 100 ұпай жинап, қатарынан 31 матчта жеңілмеді және 30 матчта қақпасын таза сақтады. Бірақ доп айырмасы бойынша «Лидстен» қалып, екінші орын алды.

2025/26 Премьер-лига маусымы клуб тарихындағы ең нашар маусым болды: 19-орын, небәрі төрт жеңіс және клубтың антирекорды — 22 ұпай. 2026 жылғы сәуірде «Манчестер Ситиге» үйде 0:1 есебімен жеңілгеннен кейін түсу түпкілікті шешілді. 30 сәуірде Паркер өзара келісіммен кетті.

Жазда клуб «Эвертонмен» дауды ұтты. 2026 жылғы 10 маусымда Премьер-лиганың тәуелсіз тәртіптік комиссиясы «Эвертонды» «Бёрнлиге» £40 млн-ға жуық өтемақы төлеуге міндеттеді. «Бёрнли» «Эвертонның» қаржы ережелерін бұзуы оған спорттық артықшылық беріп, «Бёрнлидің» 2022 жылы түсуіне әсер етті деп дәлелдеді. «Эвертон» шешімді «түбегейлі қате» деп атап, апелляция берді.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

2026 жылғы 10 шілдеде бас бапкер болып бельгиялық Ники Хайен үш жылдық келісімшартпен тағайындалды. Бұған дейін ол «Брюггемен» Бельгия чемпионатын, кубогын және суперкубогын жеңген. Оған дейін клуб Компанидің көмекшісі болған Крейг Беллами мен келіссөз жүргізді, бірақ ол нәтиже бермеді.

Жазда «Бёрнли» «Челсиден» Дастан Сәтбаевты жалға алды, ол Лондонға «Қайраттан» ауысқан. Қыркүйекте қазақстандық жарақат алды, ал 10 қазанда «Уотфордпен» матчта алаңға қайта шықты. «Бёрнли» 4:0 есебімен жеңді — бұл маусымдағы алғашқы жеңіс. Тоғыз турдан кейін команданың жеті ұпайы бар, Чемпионшипте 22-орында. Құрамда ардагерлер Джейми Варди мен Кайл Уокер да бар, капитан — Джош Каллен.

Клуб төрағасы — Алан Пейс, иесі — ALK Capital. 2025 жылғы шілдеде осы топ испаниялық «Эспаньолдың» бақылау пакетін сатып алды.

Дереккөздер: Wikipedia — Burnley F.C., The Telegraph — ALK Capital клубты сатып алуы туралы, beIN Sports — Скотт Паркердің кетуі туралы, beIN Sports — Ники Хайеннің тағайындалуы туралы, FC Business — «Эвертонның» өтемақысы туралы, Rizz — «Уотфордпен» матч туралы