«Челси»

«Челси» — «Стэмфорд Бридж» стадионында ойнайтын лондондық футбол клубы, Англияның алты дүркін чемпионы және Чемпиондар лигасын екі рет жеңіп алған. 2022 жылдан бері оған Тодд Боли мен Clearlake Capital қоры бастаған консорциум иелік етеді. Клубтың қазақстандық желісі де бар: құраманың 18 жастағы шабуылшысы Дастан Сәтбаевтың құқығы «Челсиге» тиесілі. 2026 жылғы қазанда лондондық дәрігерлер оған жалға ойнап жүрген «Бёрнли» сапында алаңға шығуға рұқсат бермеді.

Шығу тарихы: стадионға арналған клуб

«Челсидің» тарихы ерекше: алдымен стадион пайда болды, содан кейін команда. 1904 жылы кәсіпкер Гас Мирс батыс Лондондағы «Стэмфорд Бридж» жеңіл атлетика стадионын сатып алды. Ал 1905 жылғы 10 наурызда Фулхэм-роудтағы The Rising Sun пабында сол стадионда ойнайтын футбол клубын құрды. Бүгін паб The Butcher’s Hook деп аталады, ал «Стэмфорд Бридж» әлі де «Челсидің» үй стадионы. Ол 40 044 көрерменді сыйғызады.

1955–1970: алғашқы титул және алғашқы Кубок

Жарты ғасыр бойы «Челси» ірі трофейсіз жүрді. Алғашқы чемпиондық 1954/55 маусымында келді, ол кезде команданы Тед Дрейк баптады. 1970 жылы клуб Англия кубогын алғаш рет жеңіп алды: финалдың қайта ойынында «Лидсті» 2:1 есебімен ұтты.

1970–1990 жылдар: құлдырау және £1-ға сатылған клуб

1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдар стадионды сәтсіз қайта құрумен, жоғарғы дивизионнан түсіп қалумен және трибунадағы бұзақылықпен есте қалды. 1982 жылы кәсіпкер Кен Бейтс «Челсиді» Брайан Мирстен символдық £1-ға сатып алды.

2003–2012: Абрамович дәуірі

2003 жылдың жазында клуб Роман Абрамовичке өтті. Ол акциялардың 50%-дан сәл астамын, соның ішінде Бейтстің үлесін, £30 млн-ға сатып алды. Бүкіл мәміле £140 млн-ға бағаланды. Сол кезде клубтың қарызы шамамен £100 млн болатын.

Жозе Моуриньюдің тұсында «Челси» 2004/05 және 2005/06 маусымдарында Премьер-лиганы жеңді — бұл жарты ғасырдағы алғашқы чемпиондықтар еді. 2012 жылы клуб Чемпиондар лигасын алғаш рет алды: «Баварияны» пенальти сериясында 4:3 есебімен ұтты. Осы жылдары клуб тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы Фрэнк Лэмпард болды: 2001–2014 жылдары 648 матчта 211 гол.

2021–2022: екінші Чемпиондар лигасы және санкциялар

2021 жылы «Челси» Чемпиондар лигасын екінші рет жеңді: Портудағы финалда «Манчестер Ситиді» 1:0 есебімен ұтты. Ал 2022 жылғы ақпанда клубтар арасындағы әлем чемпионатын да алды.

Бір жылдан кейін Абрамович дәуірі аяқталды. 2022 жылғы 10 наурызда Ұлыбритания үкіметі оған санкция салды, клубты сатуға тура келді. 7 мамырда Тодд Боли, Clearlake Capital қоры, Марк Уолтер және Хансйорг Висс консорциумымен келісім жасалды. 30 мамырда мәміле жабылды: үкімет £4,25 млрд-қа сатып алуды мақұлдады. Кейін иелік құрылымы BlueCo деп аталды.

2023–2025: шығындар және жаңа трофейлер

Жаңа иелер рекордтық шығыннан бастады. 2023 жылғы қыста «Челси» сегіз ойыншыға £289 млн жұмсады — бұл қысқы трансфер терезесінің рекорды. Соның £106,8 млн-ы Энцо Фернандеске кетті — ол кезде бұл британдық трансфер рекорды еді.

BlueCo тұсындағы алғашқы трофейлер 2025 жылы келді. 28 мамырда Вроцлавта «Челси» 0:1-ден кейін есепті теңестіріп, Конференциялар лигасының финалында «Бетисті» 4:1 есебімен ойсырата жеңді. Осылайша ол төрт басты еурокубоктың бәрін — Чемпиондар лигасын, Еуропа лигасын, Конференциялар лигасын және Кубок иелерінің кубогын — жеңіп алған алғашқы клуб болды.

2025 жылғы 13 шілдеде Нью-Джерсидегі MetLife стадионында «Челси» клубтар арасындағы жаңа әлем чемпионатын жеңіп алды: ПСЖ-ны 3:0 есебімен ұтты. Коул Палмер екі гол соғып, Жоау Педроның голына пас берді. AP мәліметінше, клуб турнирден $128,4 млн-нан $153,8 млн-ға дейін тапты.

2025–2026: айыппұл және бір маусымда үш бапкер

2025/26 маусымын «Челси» үш бапкермен өткізді. 2026 жылғы қаңтардың басында клуб Энцо Марескамен қоштасты. БАҚ мұның себебін басшылықпен араздықтан көрді. 6 қаңтарда оның орнына «Страсбургтан» Лиам Розеньор 2032 жылға дейінгі келісімшартпен келді. Сол кезде «Челси» бесінші орында еді және көшбасшы «Арсеналдан» 17 ұпай қалып келе жатты.

2026 жылғы 16 наурызда Премьер-лига клубқа £10,75 млн айыппұл салып, бір жылға шартты трансфер тыйымын енгізді. Себебі — 2011–2018 жылдары ойыншыларға, тіркелмеген агенттерге және басқа клубтарға байланысты адамдарға жасырын төленген £47,5 млн. Соның £19 млн-нан астамы 2013 жылы Виллиан мен Самюэль Это’оның «Анжиден» ауысуына қатысты. Жаңа иелер бұл бұзушылықтар туралы лигаға 2022 жылы өздері хабарлаған, лига мұны жеңілдететін жағдай ретінде ескерді. Бұдан бөлек Англия футбол қауымдастығы клубқа өз ережелерін 74 рет бұзды деген айып тақты.

22 сәуірде Розеньор жұмыстан босатылды, маусымның соңына дейін команданы Калум Макфарлейн басқарды. Мамырда «Челси» Англия кубогының финалында «Манчестер Ситиге» жеңіліп, маусымды трофейсіз аяқтады.

«Челси» және Қазақстан

2025 жылғы 10 ақпанда «Қайрат» пен «Челси» 16 жастағы Дастан Сәтбаевтың ауысуы туралы келісті. Алматы клубы соманы ашпады. Журналист Фабрицио Романоның дерегінше, ол бонустарымен қоса €4 млн-нан асқан, ал Kazinform бұл трансферді қазақстандық лига үшін рекорд деп атады. Келісім бойынша Сәтбаев 2026 жылдың жазында, кәмелетке толған соң Лондонға ауысып, бірден «Бёрнлиге» жалға кетті. Жалға беру шарты бойынша ойыншының жарақатына қатысты «Челси» дәрігерлерінің де сөзі өтеді.

Қазақстан жанкүйерлері «Челсиді» көзбен де көрді. 2024 жылғы 12 желтоқсанда Конференциялар лигасында клуб Алматыда «Астанамен» ойнап, 3:1 есебімен жеңді: Марк Гиу екі гол соқты, тағы бір допты Ренату Вейга салды. Матч алдында «Челсидің» өзі бұл сапарды еурокубоктар тарихындағы ең алыс сапары деп атаған.

Трофейлер мен рекордтар

121 жылда «Челси» мынадай коллекция жинады:

• Англияның 6 чемпиондығы — біріншісі 1955 жылы, қалғандары Премьер-лига дәуірінде;
• Англияның 8 кубогы және Лиганың 5 кубогы;
• 2 Чемпиондар лигасы (2012, 2021) және 2 Еуропа лигасы;
• 2 Кубок иелерінің кубогы және 1 Конференциялар лигасы (2025);
• УЕФА-ның 2 Суперкубогы;
• клубтар арасындағы 2 әлем чемпионаты (2021 және 2025).

Клуб сапындағы матч саны бойынша рекорд қорғаушы Рон Харриске тиесілі — 1961–1980 жылдары 795 ресми ойын. Гол бойынша рекорд Лэмпардта.

Ақша

Deloitte Football Money League мәліметінше, 2024/25 маусымында «Челсидің» түсімі €584,1 млн болды — бұл әлемде оныншы орын. Бір жыл бұрын €545,5 млн, одан бұрын €589,4 млн еді.

Forbes 2026 жылғы мамырда клубты $4,2 млрд-қа бағалады. Бұл әлемдегі ең қымбат футбол клубтарының ішінде тоғызыншы орын. 2025 жылы баға $3,25 млрд, 2024 жылы $3,13 млрд болған.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

2026 жылғы 17 мамырда бас бапкер болып «Байер» мен «Реалдың» бұрынғы бапкері Хаби Алонсо тағайындалды. Ол төрт жылдық келісімшартқа қол қойып, 1 шілдеде жұмысқа кірісті. Алонсо қазіргі иелер тұсындағы бесінші тұрақты бапкер болды.

2026/27 маусымында «Челси» алғашқы екі турда «Фулхэм» мен «Брайтонды» жеңді, ал келесі үш матчта жеңіске жете алмады. Қазанның ортасына қарай, алты турдан кейін команданың 3 жеңісі, 1 тең ойыны, 2 жеңілісі және 10 ұпайы бар — алтыншы орын. Команда капитаны — Рис Джеймс, клуб төрағасы — Тодд Боли. 28 қазанда «Челси» Лига кубогында «Ливерпульмен» ойнайды.

Дереккөздер: Wikipedia — Chelsea F.C., Malay Mail — Премьер-лига айыппұлы, AP — Хаби Алонсоның тағайындалуы, RNZ — Лиам Розеньордың тағайындалуы, The Daily Star — Конференциялар лигасының финалы, AP — клубтар арасындағы әлем чемпионатының финалы, Kazinform — Сәтбаевтың ауысуы, SuperSport — «Астана» — «Челси», Chelsea FC — Қазақстанға сапар, Deloitte Football Money League, Sports Illustrated — Forbes 2026 рейтингі, Yardbarker — 2026/27 маусымының басы