Марк Цукерберг

Марк Цукерберг жиырма жыл бойы «не бәрін ұтам, не бәрінен айырылам» деген қағидамен өмір сүріп келеді. 22 жасында Yahoo ұсынған миллиард доллардан бас тартты. 37 жасында компанияның атын метаәлемге арнап өзгертті, бұл бәсте бірнеше жыл жоғалтты. 2026 жылы ол тағы бар болғанын бір картаға қойды — жасанды интеллектке. Қыркүйекте Meta Muse атты ЖИ-көмекшісін шығарды. Акциялар бір айда төрттен бірден астам қымбаттады. Forbes бағалауынша, Цукербергтің байлығы шамамен $254 млрд. Енді бір ғана сұрақ қалды: дата-орталықтарға салып жатқан жүздеген миллиард өзін ақтай ма?

Шығу тегі және отбасы

Марк Эллиот Цукерберг 1984 жылы 14 мамырда Нью-Йорк штатындағы Уайт-Плейнс қаласында туды. Әкесі Эдвард Цукерберг — тіс дәрігері. Анасы Карен Кемпнер — психиатр. Марктың үш апа-қарындасы бар: Рэнди, Донна және Ариэлла. Отбасы Нью-Йорктың солтүстігіндегі Добс-Ферри деген тыныш қалашықта тұрды. Олар реформаланған иудаизмді ұстанды. Бұл — ауқатты орта таптың қарапайым үйі еді. Кремний алқабында таныс-білісі де, бастапқы капиталы да болған жоқ.

Exeter және Гарвард

Марк алдымен жергілікті Ardsley High School мектебінде оқыды. Кейін Нью-Гэмпширдегі беделді Phillips Exeter Academy-ге ауысты. Сол жерде семсерлесу командасының капитаны болды. 2002 жылы Гарвардқа түсті. Kirkland House жатақханасында тұрып, психология мен компьютерлік ғылымдарды оқыды.

Екінші курста ол Facemash сайтын жасады. Онда студенттер курстастарының суреттерін салыстырып, кім әдемірек екенін таңдады. Суреттерді Марк ешкімнен рұқсат сұрамай алған. Шағым көбейді, университет әкімшілігі сайтты жапты. Бұл студенттің бұзықтығы сияқты көрінді. Бірақ басты нәрсені көрсетті: адамдарға интернетте бір-біріне қарау қызық.

Цукерберг Гарвардты бітірмеді. Өз жобасы үшін екінші курста оқуын тастады. Университет оған құрметті дәрежені тек 2017 жылғы мамырда берді.

2004: Facebook іске қосылды

2004 жылы 4 ақпанда TheFacebook жұмысын бастады. Бұл Гарвард студенттеріне арналған жабық желі еді. Алғашқы тәулікте, түрлі дерек бойынша, 1200-ден 1500-ге дейін адам тіркелді. Эдуардо Саверин, Дастин Московиц, Эндрю Маккаллум және Крис Хьюз бірге құрылтайшы болды. Жазда желіні басқа университеттерге ашты. Жыл соңына қарай пайдаланушылар саны миллионға жетті.

2004 жылдың жазында команда Пало-Альтоға көшті. Сол жерде студенттік сайтты компанияға айналдырған екі кездесу болды:

• Шон Паркер сол 2004 жылы Facebook президенті болды.
• Питер Тиль 10,2% үлес үшін $500 мың салды. Бұл компания тарихындағы алғашқы ірі ақша еді.

Әрі қарай баға тек өсті. 2005 жылы Accel Partners $98 млн бағамен $12,7 млн салды. 2007 жылы Microsoft 1,6% үшін $240 млн төледі.

2006: Yahoo-ға бас тарту

2006 жылы Yahoo Facebook үшін ресми түрде $1 млрд ұсынды. Тиль мен Accel-ден Джим Брейер, өз естеліктері бойынша, ақшаны алуға кеңес берген. Тильдің сөзінше, Цукерберг сату туралы ойды әрең тыңдады. Келіссөз демалыс күндеріне созылғанда, ол қызы келгенін, телефоны өшірулі болатынын айтты. Кейін белгілі болды: Yahoo ішкі есебінде бағаны шамамен $1,6 млрд-қа дейін көтеруге дайын болған. Бұл да көмектеспес еді: бүгін Цукербергтің Meta-дағы үлесінің өзі одан жүздеген есе қымбат.

2008 жылы Forbes оны өз күшімен байыған ең жас миллиардер деп атады. Ол кезде оған 23 жас еді. 2010 жылы Time журналы оны «Жыл адамы» деп таныды. Сол жылы Дэвид Финчердің «Әлеуметтік желі» фильмі шықты, басты рөлде — Джесси Айзенберг.

2012–2014: IPO, Instagram және WhatsApp

2012 жылы 18 мамырда Facebook биржаға акциясына $38 бағамен шықты. Компания $16 млрд тартты, бағасы $104 млрд болды. Бұл АҚШ тарихындағы ең ірі IPO-лардың бірі. Келесі күні, 19 мамырда, Цукерберг үйленді.

Биржадан түскен ақшаны ол бәсекелестердің өсуіне жол бермеуге жұмсады:

• Instagram — 2012 жылғы сәуір, IPO-дан бір ай бұрын, $1 млрд;
• WhatsApp — 2014 жыл, $19 млрд;
• Oculus VR — 2014 жыл, ақша мен акциялар түрінде $2,3 млрд. Кейін метаәлем осыдан өсіп шықты.

Бүгін бұл екі басты сатып алу данышпандық шешім сияқты көрінеді. Реттеушілер оларға басқаша қарайды: бәсекелесті бастапқы сатыда тұншықтыру тәсілі деп санайды.

2018: Cambridge Analytica және Конгресс

2018 жылғы наурызда Cambridge Analytica-ның бұрынғы қызметкері Кристофер Уайли The Guardian мен New York Times-қа бәрін айтып берді. Британдық фирма Facebook-тың 87 млн-ға дейін пайдаланушысының дерегін алған. Схема қарапайым болды. Тұлғалық тестті шамамен 270 мың адам жүктеді. Ал қосымша олардың аккаунттары арқылы достары туралы мәліметті жинады. Бұл дерек саяси жарнамада қолданылды, соның ішінде Дональд Трамптың 2016 жылғы науқанында.

2018 жылы 10 және 11 сәуірде Цукерберг Конгресте жауап берді. Жанжал кезінде Facebook-тың нарықтық құны шамамен $134 млрд-қа түсті. 2019 жылғы шілдеде АҚШ-тың Федералдық сауда комиссиясы компанияға $5 млрд айыппұл салды. Cambridge Analytica банкрот болды.

2021–2023: Meta, метаәлем және «тиімділік жылы»

2021 жылы 28 қазанда Facebook Inc. Meta Platforms болып өзгерді. Цукерберг басты мақсат етіп метаәлемді жариялады. Бұл — виртуалды және толықтырылған шындықтың ортақ кеңістігі. Бәс қымбат әрі ұзақ болып шықты.

Оның есебі тез келді. 2022 жылғы қарашада Meta 11 мың адамды жұмыстан шығарды. Бұл штаттың 13%-ы еді, ал штат ең жоғары шағында 87 мыңға жеткен. 2023 жылды Цукерберг «тиімділік жылы» деп жариялады. Наурызда компания тағы 10 мың адамды қысқартатынын айтты. 5 мың қызметкер алу жоспарынан да бас тартты. «Бұл қиын болады, оны айналып өтудің жолы жоқ», — деп жазды ол.

2023–2026: ЖИ жарысы

Жұрт көзілдірік пен аватарларға қарап тұрғанда, Meta ЖИ-ге үнсіз кірді. 2023 жылғы ақпанда алғашқы LLaMA шықты, ол тек зерттеушілерге арналды. 2023 жылғы шілдеде Llama 2 шықты. Оны енді коммерциялық мақсатта қолдануға рұқсат етілді. Llama 3 2024 жылғы сәуірде шықты.

2025 жылғы сәуірде Llama 4 абыройға нұқсан келтірді. Meta LMArena рейтингіндегі нәтижесімен мақтанды. Бірақ сынаққа жарияланбаған «эксперименттік» нұсқаны қойған екен. Рейтинг ұйымдастырушылары Meta өз ережелерін олар күткендей түсінбегенін айтты.

Цукерберг ақшамен жауап берді. 2025 жылы 30 маусымда ол Meta Superintelligence Labs құрды:

• Meta $14,3 млрд-қа Scale AI стартапының 49%-ын дауыс беру құқығынсыз сатып алды. Оның негізін қалаушы Александр Ванг Meta-да ЖИ бойынша басшы болды;
• өнім бағытын GitHub-тың бұрынғы басшысы Нэт Фридман басқарды;
• Цукерберг Google мен Сэм Альтманның OpenAI компаниясынан зерттеушілерді өзі шақырды. Оларға $1 млн-нан $100 млн-ға дейінгі пакет ұсынды;
• 2025 жылғы қарашада Ян Лекун Meta-дан кетті. Ол өзінің Advanced Machine Intelligence Labs компаниясын құрды.

2026 жылы 8 сәуірде зертхана Muse Spark моделін шығарды. Ол Meta сервистеріндегі чат-боттарда Llama-ның орнын басты. Шығын қарқынды өсіп жатыр. 2025 жылы күрделі шығын $72,2 млрд болды. 2026 жылға компания $125–145 млрд болжам берді. Сонымен қатар Meta адам қысқартып жатыр. 2026 жылғы сәуірде 8 мың қызметкерді, яғни штаттың шамамен 10%-ын қысқартатынын жариялады. «Бұрын үлкен команда керек болған жобаларды енді бір өте талантты адам бітіре алады», — деп түсіндірді Цукерберг.

Meta ЖИ қосылған Ray-Ban смарт-көзілдіріктерін де дамытып келеді. 2026 жылғы наурызда диоптриялы линзасы бар нұсқалары шықты.

Muse: ақталған бәс

2026 жылы 8 қыркүйекте Meta Muse ЖИ-агентін іске қосты. Ол жай сөйлеспейді, нақты іс тындырады. Сапар брондайды, поштаны реттейді, күнтізбені жүргізеді, Stripe Link арқылы сатып алуды төлейді. Негізгі нұсқасы тегін, жазылым айына $20 және $100 тұрады. Екі тәулікте қосымша американдық App Store-да екінші орынға шықты. Бір аптада тегін қосымшалар ішінде бірінші орынға көтерілді.

Уолл-стрит Muse-ды Meta-ның өзі ақша таба алатын алғашқы ЖИ-өнімі деп көрді. Wells Fargo акцияның мақсатты бағасын $640-тан $796-ға көтерді. 22 қыркүйекте Meta қағаздары 12%-ға жуық өсті. Цукерберг бір күнде $25 млрд-қа байыды. Ол Muse-ды Meta-ның барлық платформасындағы «жеке суперинтеллектке» апаратын қадам деп атайды.

Ақша

Цукербергтің байлығы түгелге жуық Meta-дағы үлесінен тұрады, ол шамамен 13%. Forbes жылдық рейтингтері бойынша динамика:

• 2016 — $44,6 млрд;
• 2018 — $71 млрд;
• 2021 — $97 млрд;
• 2024 — $177 млрд;
• 2025 — $216 млрд, әлемде екінші орын;
• 2026 — $222 млрд, бесінші орын.

2026 жылғы 5 қазандағы Forbes Real-Time бағасы — $254,4 млрд. Бұл әлемдегі алтыншы орын.

Ақшаны ол көзге көрінетіндей жұмсайды. Гавайидегі Кауаи аралында шамамен 1500 акр иелігі бар, жерге кемінде $145 млн кеткен. 2019 жылы Тахо көлінің жағасынан $59 млн-ға жер алды. 2026 жылғы наурызда әйелі екеуі Флоридадағы Индиан-Крик аралынан $170 млн-ға үй сатып алды. Бұл Майами-Дейд округі үшін рекорд. Яхталары да бар: құны шамамен $300 млн болатын Launchpad және Wingman.

Жеке өмірі

Присцилла Чанмен ол 2003 жылы Гарвардтағы студенттер бауырластығының кешінде танысты. Олар 2012 жылы 19 мамырда үйленді. Үш қызы бар. Максима 2015 жылғы желтоқсанда, Августа 2017 жылғы тамызда, үшінші қызы 2023 жылғы наурызда туды.

2015 жылы 1 желтоқсанда, тұңғыш қызы туғаннан кейін, ерлі-зайыптылар Facebook акцияларының 99%-ын өмір бойы Chan Zuckerberg Initiative-ке беретінін жариялады. 2016 жылы CZI ғылымға $3 млрд бөлді. Мақсаты — «2100 жылға қарай барлық ауруды емдеу, алдын алу немесе бақылауға алу». Цукерберг одан бұрын, 2010 жылы, Giving Pledge-ке қол қойған.

Джиу-джитсу және ММА

Цукерберг жекпе-жекпен 2020 жылдан бері айналысады. 2023 жылғы мамырда бразилиялық джиу-джитсу бойынша алғашқы турнирінде алтын және күміс алды. Шілдеде жаттықтырушысы Дэйв Камарильодан көк белбеу алды. Сол жылғы маусымда Илон Маск торда төбелесуге дайын екенін жазды. Цукерберг «Локацияны жібер» деп жауап берді. Дана Уайт бұл шоу туралы байыппен айтты, тіпті Колизей де талқыланды. Бірақ төбелес болмады. Цукерберг «Илон байыпты емес» деді де, әрі қарай жүруді ұсынды. 2023 жылғы қарашада ММА жекпе-жегіне дайындалып жүргенде спаррингте тізесінің айқас байламын жыртып алды. Ота жасатты.

Хоббимен бірге бейнесі де өзгерді: сұр футболканың орнына алтын шынжыр мен стритвир киетін болды.

Цукерберг төңірегіндегі даулар

• Facebook-ты кім ойлап тапты. Уинклвосс ағайындылары Цукерберг идеясын ұрлады деп мәлімдеді. Іс бітімгершілікпен аяқталды. Facebook оларға 1,2 млн-нан астам акция және $20 млн қолма-қол ақша берді.
• Жеке дерек. Facemash-тан Cambridge Analytica-ға дейін оған қойылатын басты талап біреу: өзгенің дерегіне немқұрайды қарау.
• Балалар және әлеуметтік желілер. 2024 жылғы қаңтарда Сенаттағы тыңдауда ол орнынан тұрып, залға бұрылды. Сосын онлайн-зорлықтан зардап шеккен балалардың отбасыларынан кешірім сұрады.
• Трампқа бұрылу. 2025 жылы 7 қаңтарда Meta АҚШ-та тәуелсіз факт-тексеруден бас тартты. Оның орнына X-тегідей «қауымдастық жазбаларына» көшті. Цукерберг модерация командасын Калифорниядан Техасқа көшірді. Трамп бұл шешімді мақтады. 2026 жылы президент Цукербергті ғылым мен технология жөніндегі кеңесшілер кеңесіне (PCAST) енгізді.
• Гавайи. 2017 жылы оның Кауаидегі иелігі төңірегінде жер үшін жергілікті тұрғындармен дау шықты. Кейін дау реттелді.

Қазақстанмен байланысы

Цукербергтің Қазақстанда тікелей бизнесі жоқ. Бірақ ел оның тарихында екі рет аталды. 2016 жылғы маусымда Қазақстан журналистер одағы оған «Интернет-жоба» номинациясы бойынша сыйлық берді. Себебі — әр елдің адамдарын біріктірген әлеуметтік желі. 2025 жылғы тамызда Higgsfield AI стартабының негізін қалаушылардың бірі Ерзат Дулат бір жайтты айтты. Meta компанияны жүздеген миллион долларға сатып алуды ұсынған. Оның сөзінше, команда бірнеше апта ойланып, бас тартты.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Цукерберг қайтадан өрге шықты — кем дегенде биржа солай санайды. Muse Meta өнімдерінің ішінде нарық сенген алғашқы ЖИ-өнім болды. Компания бес жыл бұрын ешкім айтпаған шығынға дайындалып жатыр. Ал Цукербергтің өзі әлемдегі ең бай алты адамның қатарында. Тәуекел жойылған жоқ: метаәлем де бір кезде болашақ сияқты көрінген. Айырмашылығы — қазір оның қолында адамдар өз еркімен жүктейтін өнім бар.

Дереккөздер: Wikipedia — Марк Цукербергтің өмірбаяны, Wikipedia — Facebook тарихы, Forbes — профиль және нақты уақыттағы байлық, Forbes Australia — бір күнде плюс $25 млрд және Muse, Crypto Briefing — Muse іске қосылуы және Meta акцияларының өсуі, Wikipedia — Meta Superintelligence Labs, Wikipedia — Cambridge Analytica жанжалы, TechCrunch — Yahoo ұсынысы, Fortune — жарақат және ММА, ABC13 — 2026 жылғы қысқартулар және ЖИ шығындары