Дана Уайт

2001 жылы мектептегі досы Лоренцо Фертитта ағасымен бірге шығынға батқан ережесіз жекпе-жек лигасын $2 млн-ға сатып алып, оны президент етіп қойды. 15 жылдан кейін UFC $4 млрд-қа сатылды, ал 2026 жылдың қазанында Дана Уайт лига $50 млрд тұрады, келесі телекелісімшарт $10 млрд әкелуі керек дейді. Бұрынғы күзетші әрі бокс нұсқаушысы әлемдегі ең танымал промоутерлердің біріне айналды, Meta директорлар кеңесіне кірді және Ақ үйдің көгалында турнир өткізді.

Шыққан тегі және отбасы

Дана Фредерик Уайт кіші 1969 жылы 28 шілдеде Коннектикут штатындағы Манчестер қаласында туды. Анасы Джун мейірбике болып істеді. Ерте балалық шағы Массачусетстегі Уэр деген шағын қалада өтті. Үшінші сыныпта отбасы Лас-Вегасқа көшті: анасы мейірбикелерге көбірек төлейтін аурухана іздеді.

Вегаста Уайт Bishop Gorman католик мектебіне барды. Сол жерде Лоренцо Фертиттамен танысты. Кейін бұл достық оның бүкіл өмірін өзгертеді. Соңғы сыныпта Дана Мэндегі атасы мен әжесінің қолында тұрып, 1987 жылы Хермон қалашығындағы мектепті бітірді.

Бостон, асфальт және Уайти Балджер

Оқу жүрмеді. Уайт Quincy College-ге де, Бостондағы Массачусетс университетіне де түсті, бірақ екеуін де алғашқы семестрде тастап кетті. Одан кейін кездейсоқ жұмыстар басталды: асфальт төседі, ирланд барында күзетші болды, Boston Harbor қонақүйінде жүк тасушы болып істеді.

Өз ісі бокстан басталды. Golden Gloves чемпионы Питер Уэлчпен бірге зал ашып, боксерсайз — бокс негізіндегі фитнес сабақтарын жүргізді. Уайттың өз айтуынша, 1990 жылдардың басында бостондық мафиози Уайти Балджердің адамдары одан $2500 талап етті: «Ақшаны ертең сағат бірге дейін әкелесің». Уайт күтіп отырмады, Лас-Вегасқа кетіп қалды.

Жекпе-жекшілердің менеджері (1990 жылдар)

Вегаста Уайт жаттықтыруды жалғастырды, ал ММА әлеміне жекпе-жекшілер арқылы келді. Ол жартылай ауыр салмақтың болашақ жұлдыздары Тито Ортис пен Чак Лидделлдің менеджері болды. 1998 жылдан өзі бразилиялық джиу-джитсумен айналысты.

Жекпе-жекшілермен жұмыс оны UFC-мен де, он жылдай араласпаған Лоренцо Фертиттамен де қайта табыстырды. Ол кезде лига шығынға батып жатқан. Уайт иелерінің UFC-ді сатқысы келетінін біліп, сатып алушыларды алып келді.

UFC-ді $2 млн-ға сатып алу (2001)

2001 жылдың қаңтарында Лоренцо мен Фрэнк Фертитта ағайынды Zuffa компаниясы арқылы UFC-ді $2 млн-ға сатып алды. Уайт президент болды және үлес алды — мәмілені тапқаны мен алдағы еңбегі үшін.

2002 жылы Уайт лигаға комментатор Джо Роганды қайтарды.

The Ultimate Fighter және өрлеу (2005–2015)

Бетбұрыс теледидардың арқасында болды. 2004 жылы Уайт, Фертитталар және продюсер Крейг Пилигиан The Ultimate Fighter реалити-шоуын ойлап тапты: жекпе-жекшілер бір үйде тұрады, жаттығады және UFC келісімшарты үшін төбелеседі.

Одан кейін өсу жылдам жүрді:

• 2006 жыл — UFC 66 турнирі 1 млн-нан астам pay-per-view трансляциясын сатты;
• 2008 жыл — Forbes компанияны $1,1 млрд-қа бағалады;
• 2010 жыл — Әбу-Дабидің Flash Entertainment компаниясы 10% сатып алды: Уайтта 9%, Фертитталардың әрқайсысында 40,5% қалды;
• 2013 жылғы ақпан — UFC-дегі алғашқы әйелдер жекпе-жегі, Ронда Роузи мен Лиз Кармуш;
• 2015 жыл — Роузи мен Конор Макгрегор екеуі 4,6 млн ақылы трансляция берді, бұл лиганың барлық сатылымының 61%-ы.

$4 млрд-қа сату және TKO (2016–2023)

2016 жылдың шілдесінде Zuffa UFC-ді WME-IMG (кейін Endeavor) консорциумына $4,025 млрд-қа сатты. Forbes дерегінше, 9% үлесі бар Уайт салыққа дейін $360 млн алды және лиганы басқаруды жалғастырды.

2019 жылы ол келісімшартын жеті жылға ұзартты, сол кезде UFC ESPN-мен телемәміле жасады. 2023 жылдың сәуірінде Endeavor UFC мен WWE-нің бірігетінін жариялады: осылай TKO Group Holdings пайда болды. Қайта құрылымдаудан кейін Уайт UFC-дің бас директоры болды.

Жаңа жобалар: Power Slap, Zuffa Boxing, Meta

Оған бір лига аз. 2017 жылдан Уайт Dana White’s Contender Series турнирін жүргізеді: жас жекпе-жекшілер тікелей эфирде UFC келісімшартын жеңіп алады. Одан кейін жаңа жобалар келді:

• 2023 жылғы қаңтар — Фертитталармен бірге шапалақ жекпе-жегі лигасы Power Slap-ты ашты. Forbes бағалауынша, шамамен $1 млн салды, ал 2024 жылы лига шамамен $50 млн түсім әкелді;
• 2025 жылғы қаңтар — Марк Цукербергтің компаниясы Meta-ның директорлар кеңесіне кірді;
• 2025 жылғы наурыз — саудиялық Түрки Әл әш-Шейхпен бірге Zuffa Boxing промоушенін құрды, алғашқы нөмірлі турнир 2026 жылдың қаңтарында өтті;
• 2025 жылғы мамыр — 1st Phorm және Anheuser-Busch компанияларымен бірге Phorm Energy энергетигінің негізін қалады.

2025 жылдың тамызында Уайт мансабындағы басты мәмілені жариялады: Paramount және CBS-пен жеті жылға $7,7 млрд-тық келісімшарт. 2026 жылдан бастап АҚШ-та UFC турнирлерінің бәрі лига ширек ғасыр бойы сүйенген pay-per-view үлгісінсіз көрсетіледі.

Қазақстанмен байланысы

UFC-де қазақстандық Шавкат Рахмонов өнер көрсетеді. 2023 жылдың наурызында UFC 285 турнирінде ол Джефф Нилді үшінші раундта тұншықтырып жеңді. Уайт екеуіне де кештің үздік жекпе-жегі үшін $50 мыңнан берді. Нил салмаққа сыймаған еді, ал ондай жекпе-жекшілерге бонус әдетте төленбейді. «Екеуі де керемет жекпе-жек көрсетті. Оларға деген құрметім ғана бар», — деді Уайт баспасөз мәслихатында. Лиганың қазақстандық жекпе-жекшілері туралы толығырақ — UFC досьесінде.

Ақша

Forbes 2025 жылдың ақпанында Уайттың байлығын $600 млн-нан асады деп бағалады. Оның негізі — 2016 жылы UFC сатылғанда алған $360 млн және TKO Group Holdings акциялары. Оған Power Slap пен басқа жобалар қосылады.

Уайт казиноны жақсы көретінін жасырмайды. Forbes дерегінше, ол Лас-Вегаста бір кеште жеті таңбалы сомаларды үнемі тігеді, бірде баккарада бір отырыста $1,1 млн ұтып алған. Өзінің айтуынша, блэкджекте бір таратуға $75 мыңнан, Caesars Palace-та баккарада $350 мыңға дейін ойнаған.

Трамп және саясат

Уайт — спорттағы Дональд Трамптың ең көзге түсетін жақтастарының бірі. 2016 жылы ол Республикалық партияның съезінде Трампты қолдап сөйледі, 2020 жылы America First Action суперкомитетіне $1 млн берді, ал 2024 жылы съезде оны тағы таныстырды. 2025 жылдың қаңтарында Уайт ұлықтау рәсімінде бұрынғы президенттердің дәл артында отырды.

2026 жылы UFC Ақ үйдің Оңтүстік көгалында турнир өткізді — 14 маусымда, Трамптың 80 жасқа толған күні және АҚШ-тың 250 жылдығы аясында. Өндірісі UFC-ге $60 млн-ға түсті. Турнирден кейін Уайт мұндай нәрсе енді қайталанбайтынын айтты: «Бұл бір реттік болды. Мен оны көтере алмаймын».

Уайт төңірегіндегі даулар

Ең шулы жанжал 2023 жылға қараған жаңа жыл түнінде болды. Кабо-Сан-Лукастағы кеште Уайт пен әйелі Энн бір-бірін ұрды. Екеуі де кешірім сұрап, бәрін алкогольге жапты. Бірнеше аптадан кейін оның шапалақ лигасы Power Slap іске қосылды.

Жеке өмірі және денсаулығы

Уайт 1996 жылдан Энн Стеллаға үйленген, екі ұлы және бір қызы бар. Ол католик болып өсті, бала кезінде алтарьда қызмет етті, бірақ 2008 жылдан өзін атеист деп атайды. Бала кезінен «Нью-Ингленд Пэтриотс» командасына жанкүйер.

2012 жылы оған Меньер ауруы — ішкі құлақтың зақымдануы диагнозы қойылды, сол құлағы жартылай естімей қалды. 2022 жылы дәрігерлер оның триглицеридтері өте жоғары екенін анықтап, ештеңе өзгертпесе шамамен 10 жыл ғана қалғанын айтты. Уайт биолог Гэри Бреккидің бақылауымен кето-диетаға көшті.

Ол қайырымдылыққа да көп береді: 2017 жылы Лас-Вегастағы атыстан зардап шеккендерге $1 млн, 2019 жылы жекпе-жекші Дастин Порьенің қорына $100 мың аударды.

Марапаттар

• Wrestling Observer Newsletter нұсқасы бойынша жылдың промоутері — 2005–2013, 2015–2016;
• World MMA Awards-тың «Жылдың көшбасшысы» — 2008 жылдан 2024 жылға дейін;
• Жекпе-жек өнері тарихы мұражайының Даңқ залы (2009);
• Невада штатының жылдың спортшысы (2009).

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

Уайт UFC, Zuffa Boxing және Power Slap-ты басқарады. Стивен Бартлеттің The Diary of a CEO подкастында ол UFC-ді $50 млрд-қа бағалап, $12,5 млрд-қа сатылған «Лос-Анджелес Лейкерспен» салыстырды. Енді ол бәсекелес деп басқа промоушендерді емес, NFL, NBA, NHL және MLB лигаларын атайды. Келесі мақсаты — Paramount-пен мәміле біткенде $10 млрд-тық телекелісімшарт. «Адамдар менен үнемі осының бәрі осыншалық үлкен болады деп ойладың ба деп сұрайды. Жауабым әрқашан — иә», — деген ол Forbes-қа.

Дереккөздер: Wikipedia — Дана Уайттың өмірбаяны, Forbes — Уайттың байлығы және Power Slap, Спорт24 — Дэйна Уайттың профилі, Спорт24 — Уайт Рахмонов пен Нилдің жекпе-жегі туралы, AP — Уайт Ақ үйдегі турнир туралы, Middle Easy — UFC-дің $50 млрд-тық бағасы