Ray-Ban

Ray-Ban — әскери жабдық та, голливудтық сәннің символы да, жасанды интеллектісі бар гаджет те бола алған сирек бренд. Оның Aviator моделі АҚШ армиясының ұшқыштары үшін жасалды, Wayfarer-ді Рой Орбисон мен Мадонна киді, ал Том Круз 1980 жылдары брендті дағдарыстан екі рет алып шықты. Бүгін Ray-Ban EssilorLuxottica-ға тиесілі және Meta-мен бірге әлемдегі ең көп сатылатын ақылды көзілдірікті шығарады: 2025 жылдың өзінде оны 7 млн-нан астам адам сатып алды. Әрі дәл осы көзілдірік қазір дау ортасында — Нидерланды мен Бельгияда оларды жасырын түсірілім қаупіне байланысты сатудан алып жатыр. Ұшқыштардың көзілдірігі қалай мұрынның үстіндегі камераға айналғанын айтамыз.

Шығу тегі: ұшқыштарға арналған көзілдірік (1929–1930 жылдар)

Тарих 1929 жылы басталды. АҚШ армиясы Әуе корпусының полковнигі Джон Макриди Рочестердегі (Нью-Йорк штаты) Bausch & Lomb оптикалық компаниясына жүгінді: ұшқыштарға биіктікте аспанның көз шағылыстыратын ақ-көгілдір жарығын басатын, бірақ көруге кедергі келтірмейтін көзілдірік керек еді.

Прототип 1936 жылы пайда болып, Anti-Glare — «шағылысқа қарсы» деп аталды: пластик жақтау және бейнені бұрмаламай жарқын жарықты басатын жасыл линзалар. 1938 жылы соққыға төзімді линзалар қосылды, кейін көзілдірік металл жақтау мен Ray-Ban Aviator атты патент алды. Атауы тура мағынасында түсіндірілді: көзілдірік ультракүлгін және инфрақызыл сәулелердің (rays) өтуіне «тыйым салады» (ban).

Wayfarer: уақыттан озған дизайн (1952)

1952 жылы Bausch & Lomb дизайнері Рэймонд Стегеман Wayfarer-ді ойлап тапты — пластикті құюдың жаңа технологиясымен жасалған ацетаттан трапеция пішінді жақтауы бар көзілдірік. Металл «тамшылардан» кейін бұл батыл көрінді. Британдық дизайн сыншысы Стивен Бейли бұл пішін «тұрақсыз қауіп-қатерді меңзейтін вербалды емес тілде сөйледі» деп жазды.

Желі әрі қарай өсті: 1965 жылы Olympian I және II модельдері шықты, 1980 жылдары — жақтауының жоғарғы бөлігі жуан Clubmaster. Бірақ басты екі белгі өзгермеді — Aviator мен Wayfarer.

Дағдарыс және Том Круздың құтқаруы (1981–1988)

1980 жылдардың басында Wayfarer өлуге шақ қалды: 1981 жылы небәрі 18 мың жұп сатылды, компания модельді өндірістен алып тастауды байыппен ойлады. Құтқару Голливудтан келді — әрі әбден жоспарланған болып шықты. 1982 жылы Ray-Ban Бербанктегі Unique Product Placement агенттігімен жылына $50 мыңдық келісімшартқа қол қойды, ал 1982–1987 жылдары бренд көзілдіріктері жыл сайын 60-тан астам фильм мен сериалда көрінді.

Әрі қарай Том Круз ойнаған екі фильм іске қосылды:

• «Тәуекелді бизнес» (1983) — Круз Wayfarer киді, модельдің сатылымы сол жылы 360 мың жұпқа жетті;
• «Үздік атқыш» (1986) — Круз Aviator киді, осыдан кейін «авиаторлардың» сатылымы 40%-ға өсті;
• 1988 жылға қарай Bausch & Lomb жылына 3–4 млн Wayfarer сатты, ал Aviator-ға тапсырыстар 4,5 млн-ға жетті.

Bausch & Lomb-тың қоғаммен байланыс жөніндегі вице-президенті Норман Салик ол кезде Круздың өзімен жеке келісімшарт болмағанын айтты: актерге жай ғана «біздің өнімдер ұнайды». Сол жылдары Wayfarer-ді Рой Орбисон, Майкл Джексон, Мадонна, Джек Николсон, кейін Vogue-тың бас редакторы Анна Винтур киді.

Luxottica: итальяндық иелер (1999–2010 жылдар)

1999 жылы Bausch & Lomb Ray-Ban-ды итальяндық көзілдірік алыбы Luxottica-ға сатты — хабарларға қарағанда, $640 млн-ға. Бүгінде брендтің штаб-пәтері Миланда орналасқан, ал жаңа иелер бірден классикамен тәжірибе жасай бастады.

Алғашқы тәжірибе сәтсіз болды: 2001 жылы New Wayfarer (RB2132) шықты — жақтауы кішірейтіліп, жұмсартылды, ацетат құйма пластикке ауыстырылды. 2007 жылы компания түпнұсқа пішінді RB2140 моделінде қайтарды, тек металл шегелерді Ray-Ban логотипі алмастырды. Қайту нәтиже берді: 2007 жылғы қазанға қарай бұл Luxottica-ның сатылым бойынша үшінші моделі болды, ал Лондондағы Selfridges әмбебап дүкенінде Wayfarer сатылымы 2006 жылмен салыстырғанда 231%-ға өсті.

Meta-мен бірге ақылды көзілдірік (2021–2026)

Ray-Ban жаңа өмірді кинодан емес, Кремний алқабынан алды. 2021 жылғы 9 қыркүйекте Facebook Reality Labs-пен бірге Ray-Ban Stories — классикалық жақтаудағы камералы көзілдірік шықты. Нағыз хит екінші буынмен болды: Ray-Ban Meta 2023 жылғы 17 қазанда сатылымға шықты.

• 12 Мп камера (бірінші буында 5 Мп болған) және 32 ГБ жад;
• Qualcomm Snapdragon AR1 Gen1 процессоры, Wi-Fi 6 және Bluetooth 5.3;
• бес микрофон және кірістірілген динамиктер;
• Facebook пен Instagram-ға тікелей эфир;
• 2024 жылғы сәуірден — иесі көргенді «көретін» Meta AI ассистенті.

2025 жылғы 30 қыркүйекте $799 тұратын Meta Ray-Ban Display шықты — оң линзасында 600×600 пиксельдік экраны және қимылдарды оқитын Meta Neural Band білезігі бар.

Сатылым сандары Meta-ның серіктестікке неге сонша жабысатынын түсіндіреді. 2023 жылғы қазаннан 2025 жылғы ақпанға дейін шамамен 2 млн көзілдірік сатылды, ал 2025 жылдың өзінде — 7 млн-нан астам, іске қосылғаннан бері шамамен 9 млн. EssilorLuxottica 2026 жылдың соңына қарай жылына 10 млн көзілдірік қуатына шығуды көздеген, ал Bloomberg деректеріне қарағанда, оны екі не үш есе арттыруды талқылаған. Meta өз кезегінде EssilorLuxottica-ның өзінен үлес сатып алды: компания директорлар кеңесінің мүшесі Хосе Гонсалоның сөзінше, ол «кемінде 3%».

Сәтсіздіктер мен қиындықтар

Ray-Ban ақылды көзілдірігінің жүйелі проблемасы бар — құпиялылық. Айналадағыларды жазба жүріп жатқаны туралы тек кішкентай жарықдиод ескертеді, оны бұрыннан жеткіліксіз деп сынайды. Наразылықтар шежіресі:

• 2024 жылғы қазан — Гарвард студенттері көзілдірік PimEyes сервисімен бірге өткіншілердің бетін нақты уақытта тани алатынын көрсетті;
• 2025 жылғы қазан — жазба индикаторын өшіретін $60-лық жинақ табылды;
• 2026 жылғы қаңтар — BBC келісімінсіз түсіріліп, видеосы жеке деректерімен бірге жарияланған адамдар туралы хабарлады;
• Еуроодақ — реттеушілер көзілдіріктің GDPR-ге сәйкестігін және Meta жазбаларды ЖИ-ді оқытуға қалай пайдаланатынын зерттеп жатыр;
• 2026 жылғы қазан — нидерландтық Hans Anders оптика желісі мен Wehkamp онлайн-ритейлері тұтынушылар ұйымдарының ультиматумдарынан кейін көзілдірікті сатудан алып тастады.

EssilorLuxottica тобы үшін бұл серпілістің қаржылық бағасы да бар: 2025 жылы түсім 7,5%-ға өсіп, €28,49 млрд-қа жетті, бірақ компанияның мойындауынша, ақылды көзілдірік түзетілген операциялық маржаға қысым жасады, ал таза пайда 1,9%-ға төмендеп, €2,32 млрд болды.

Қазақстандағы сатып алушы үшін бұл нені білдіреді

Қазақстанда Ray-Ban Meta-ны маркетплейстерден табуға болады, ал алаңдар арасындағы баға айырмасы айтарлықтай: 2025 жылғы мамырда Finratings.kz қаржы порталы Kaspi.kz-те Ray-Ban Meta Wayfarer 316 990 теңге тұрғанын, ал дәл сол модель қытайлық Poizon алаңында шамамен 180 мың теңге екенін анықтады. Ел ішінде сатып алудың ыңғайлылығы үшін артық төлем — 136 мың теңгеден астам.

Екінші мәселе — сапарлар. Мұндай көзілдірікті Еуропаға алып барсаң, есіңде болсын: Нидерландыда және ЕО-ның басқа елдерінде адамдарды олардың білуінсіз түсіру барлық дерлік жағдайда заңсыз, ал реттеушілер мен тұтынушылар ұйымдары камералы көзілдірікті байыппен қолға алды. Ал классикалық Aviator мен Wayfarer 70 жыл бұрынғыдай бола береді: тосын сыйы жоқ сенімді базалық зат.

Ақша

EssilorLuxottica Ray-Ban бренді бойынша жеке есеп бермейді. Топ тұтастай алғанда 2025 жылы €28,49 млрд түсім (+7,5%, тұрақты валюта бағамымен +11,2%) және €2,32 млрд таза пайда тапты; түзетілген таза пайда — €3,16 млрд. Төртінші тоқсанда түсім 18,4%-ға өсті, ал компания ақылды көзілдірікті екінші жартыжылдықта, әсіресе Солтүстік Америкада, көтерме сатылымның басты қозғаушысы деп атады.

Кім басқарады

Ray-Ban EssilorLuxottica тобына кіреді, оны директорлар кеңесінің төрағасы әрі CEO Франческо Миллери басқарады; оның орынбасары — Поль дю Сайян. Брендтің штаб-пәтері Миланда. 2025 жылы Ray-Ban тарихында алғаш рет креативті директор пайда болды — ол рэпер ASAP Rocky болды. Басты технологиялық серіктес — Марк Цукербергтің Meta компаниясы, ол әрі EssilorLuxottica акционері.

Қызықты деректер

• Алғашқы Ray-Ban сәндік аксессуар емес, ұшу жабдығы болды: оларды АҚШ армиясы Әуе корпусының ұшқыштары үшін тапсырыс берген.
• 1981 жылы Wayfarer-ді өндірістен ала жаздады — сатылым жылына 18 мың жұпқа дейін құлдырады.
• Кинодағы өнім жарнамасы брендке жылына небәрі $50 мыңға түсті — және миллиондаған сатылған жұппен өтелді.
• 1999 жылы Ray-Ban-ды сатқаны үшін Bausch & Lomb, хабарларға қарағанда, $640 млн алды.
• Бренд тарихындағы алғашқы креативті директор — дизайнер емес, рэпер.

Қазір не болып жатыр (2026)

Ray-Ban екі өмір сүріп жатыр. Классика — Aviator, Wayfarer, Clubmaster — ондаған жыл бұрынғыдай сатылады. Ал Meta-мен бірге жасалған ақылды көзілдірік брендті киілетін электроника нарығының басты ойыншыларының біріне айналдырды: миллиондаған сатылған жұп, өндірісті арттыру жоспарлары және өз көзілдіріктерін дайындап жатқан Google мен Apple-мен бәсеке. Бірақ 2026 жылғы қазанда дәл Ray-Ban Meta құпиялылыққа қатысты жаңа алаңдаушылықтың символына айналды: нидерландтық тұтынушылар ұйымдары Meta-ға жауап беруге берген мерзім 13 қазанда бітеді. Бұл даудың немен аяқталатынына камералы көзілдіріктің еуропалық дүкендер сөресінде қалатын-қалмайтыны байланысты.

Дереккөздер: Wikipedia — Ray-Ban тарихы, Wikipedia — Ray-Ban Wayfarer, Wikipedia — Ray-Ban Meta ақылды көзілдірігі, Mental Floss — Том Круз Ray-Ban-ды қалай құтқарды, UploadVR — 2025 жылы 7 млн ақылды көзілдірік, Reuters / Yahoo Finance — Meta-ның EssilorLuxottica-дағы үлесі, FashionUnited — EssilorLuxottica-ның 2025 жылғы қорытындысы, Finratings.kz — Қазақстандағы Ray-Ban Meta бағалары, VRT NWS — Hans Anders сатуды тоқтатады