WhatsApp

WhatsApp — Yahoo-дың екі бұрынғы инженері статус қосымшасы ретінде ойлап тауып, 3 млрд адамның сервисіне айналдырған мессенджер. 2014 жылдан бері ол Meta компаниясына тиесілі. 2016 жылдан бері хат алмасуды өтпелі шифрлаумен қорғайды, ал 2025 жылдан бері жарнама көрсетеді — әзірге тек «Жаңартулар» қойындысында. Қазақстанда онда жұмыс мәселесін де шешеді: Bitrix24 сауалнамасы бойынша, сұралғандардың 73%-ы оны жұмыс үшін қолданады. Қазір ол туралы еске алуға себеп — Android-тан iPhone-ға көшу. WhatsApp — чаттарын ресми түрде өзімен бірге алып кетуге болатын қосымшалардың бірі.

Шығу тегі: Киевтен келген иммигрант және 2009 жылғы қаңтардағы айфон

Ян Кум 1976 жылы Киевте туған. 16 жасында анасы мен әжесімен бірге Калифорниядағы Маунтин-Вьюге көшті. 1997 жылы Ernst & Young-та істеп жүріп, Брайан Актонмен танысты. Кейін екеуі Yahoo-да тоғыз жыл бірге жұмыс істеп, 2007 жылғы қыркүйекте кетті.

2009 жылғы қаңтарда Кум iPhone сатып алды да, досы Алекс Фишманмен бірге қосымша туралы ойлана бастады. Атауын бірден таңдады: WhatsApp ағылшынша «what’s up» — «қалайсың» деген сөзге ұқсайды. Компанияны Кум 2009 жылғы 24 ақпанда, өзінің 33 жасқа толған күні тіркеді.

Алғашқы нұсқа мүлде мессенджер емес еді. Ол контактілердегі есімнің қасына статус көрсететін: адам жұмыста ма, телефонмен сөйлесіп тұр ма, әлде бос емес пе. 2009 жылғы маусымда бәрі өзгерді: Apple әзірлеушілерге push-хабарламаларды ашты. Статустар достарға лезде жететін болды, пайдаланушылар солар арқылы хат жазыса бастады. Команда қосымшаны хат алмасуға бейімдеді. 2009 жылғы тамызда iPhone-ға арналған WhatsApp 2.0 шыққан соң белсенді пайдаланушылар саны 250 000-ға жетті.

Өсу: жылына $1 және бір де бір баннер жоқ (2009–2013)

Алғашқы ақша 2009 жылғы қазанда келді: негізін қалаушылардың Yahoo-дағы бұрынғы әріптестері $250 000 салды. Кейін қосымша басқа платформаларға шықты, 2010 жылғы тамызда — Android-қа. Осылай хаттар айфон мен андроид арасында SMS арқылы емес, интернет арқылы жүретін болды.

Модель қарапайым еді. Жарнама жоқ, ал сервис жылына $1 тұрды. Бұл төлемді тек 2016 жылғы қаңтарда біржола алып тастады. 2011 жылғы сәуірде Sequoia Capital қоры 15%-дан астам үлес үшін $8 млн салды, ал 2013 жылғы ақпанда компанияны $1,5 млрд-қа бағалап, тағы $50 млн құйды. Сол кезде WhatsApp-тың 200 млн пайдаланушысы болды, 2013 жылғы желтоқсанға қарай — 400 млн.

Facebook-пен мәміле: $19 млрд (2014)

2014 жылғы 19 ақпанда Facebook WhatsApp-ты $19 млрд-қа сатып алатынын жариялады. Бұл сома $4 млрд қолма-қол ақшадан, $12 млрд Facebook акциясынан және негізін қалаушылар мен қызметкерлерге берілетін $3 млрд шектеулі акциядан құралды. Wikipedia дерегінше, Sequoia бұл мәміледен салымына шамамен 5000% пайда тапты. Кумға Facebook директорлар кеңесінен орын ұсынылды.

Мәміледен кейін WhatsApp жеке өнім ретінде өсе берді. 2015 жылғы қаңтарда веб-нұсқа шықты, сол жылдың көктемінде — дауыстық қоңырау, 2016 жылғы қарашада — бейнеқоңырау. 2016 жылғы ақпанда сервис 1 млрд пайдаланушы межесінен асты.

Шифрлау және негізін қалаушылардың кетуі (2016–2018)

2016 жылғы 5 сәуірде WhatsApp барлық хат алмасуға өтпелі шифрлауды қосты. Оның негізінде Signal мессенджеріндегі Signal Protocol жатыр. Осы сәттен бастап хатты тек әңгімелесушілер оқи алады, компанияның өзі оқи алмайды.

Бұл кезде бас компаниямен қарым-қатынас нашарлай бастады. Брайан Актон 2017 жылғы қыркүйекте кетіп, кейін Signal Foundation-ның негізін қалаушылардың бірі болды. Ян Кум компаниядан 2018 жылғы сәуірде кетті. Wikipedia дерегінше, себептердің арасында Facebook-пен құпиялылық, жарнама және монетизация жөніндегі келіспеушілік аталды. Сол 2018 жылғы қаңтарда компанияларға арналған бөлек қосымша — WhatsApp Business шықты.

Құпиялылық және соттар (2019–2025)

Соңғы жылдардағы WhatsApp-тың басты дауы пайдаланушылардың деректеріне қатысты.

• NSO Group. 2019 жылғы мамырда WhatsApp қоңырауларындағы осал тұс арқылы пайдаланушылардың телефонына израильдік NSO Group-тың Pegasus шпиондық бағдарламасы орнатылды. Сол жылғы қазанда WhatsApp сотқа жүгінді. 2025 жылғы мамырда АҚШ-тағы алқабилер компанияға $444 000-нан астам өтемақы мен $167 млн айыппұлдық шығын тағайындады. 2025 жылғы 17 қазанда судья Филлис Гамильтон NSO-ға WhatsApp-ты бұзуға мәңгілік тыйым салды, бірақ айыппұлдық шығынды шамамен $4 млн-ға дейін азайтты.
• Жаңа құпиялылық саясаты. 2021 жылғы қаңтарда WhatsApp Facebook-пен дерек алмасуға қатысты ережелерін жаңартатынын жариялады. Сын көбейген соң, күшіне енуін 2021 жылғы 15 мамырға шегерді. ЕО-да бұл ережелер GDPR-ге байланысты қолданылмады.
• Ирландиядағы айыппұл. 2021 жылғы 2 қыркүйекте Ирландияның Деректерді қорғау комиссиясы WhatsApp-ты €225 млн-ға айыппұлдады. Себебі — пайдаланушыларға олардың деректері Facebook-тың басқа компанияларына қалай берілетіні жеткілікті анық түсіндірілмеген. Ол кезде бұл реттеушінің ең ірі айыппұлы болды. WhatsApp айыппұлды тым ауыр деп атап, шағымданатынын айтты.

2021 жылғы 4 қазанда WhatsApp Facebook және Instagram-мен бірге бүкіл әлемде бірнеше сағат істемей қалды. Әр елде сервисті билік бұғаттады: Қытайда — 2017 жылдан, Иранда — 2022 жылдан 2024 жылғы желтоқсанға дейін. 2026 жылғы ақпанда WhatsApp Ресей билігі мессенджерді толық бұғаттауға тырысқанын мәлімдеді. Онда сервистің 100 млн-нан астам пайдаланушысы болған.

Чаттарды Android пен iPhone арасында көшіру

Ұзақ уақыт WhatsApp тарихын бір мобильді жүйеден екіншісіне көшіру мүмкін емес еді: Android-та сақтық көшірмелер Google Дискіде, iPhone-да iCloud-та тұрды. 2021 жылғы тамызда хат алмасуды ОЖ арасында көшіру функциясы шықты, алдымен тек Samsung смартфондарына. Кейін ол Apple-дың Move to iOS қосымшасының бір бөлігіне айналды.

Қазір чаттар, топтар, медиа мен баптаулар жаңа iPhone-ға алғашқы баптау кезінде көшеді. Ол үшін екі телефонда да жаңа нұсқалар тұруы керек, нөмір өзгермеуі тиіс. Қоңыраулар тарихы ескі смартфонда қалады. Барлық шарт пен қадам — Android-тан iPhone-ға көшу нұсқаулығымызда.

Чаттан платформаға: бизнес, арналар және жарнама (2018–2025)

Негізін қалаушылар кеткен соң WhatsApp біртіндеп қарапайым мессенджерден бизнес пен контентке арналған платформаға айналды.

• 2018 — шағын бизнеске арналған WhatsApp Business қосымшасы.
• 2022 — компанияларға арналған бұлттық платформа және Үндістандағы төлемдер; файл жіберу шегі 100 МБ-тан 2 ГБ-қа дейін өсті.
• 2023 жылғы маусым — авторлар мен брендтер жазылушыларына жазатын арналар.
• 2024 жылғы сәуір — Meta AI ЖИ-көмекшісі мессенджерде кеңінен қолжетімді болды.
• 2025 жылғы мамыр — аудитория 3 млрд адамға жетті.

2025 жылғы 16 маусымда Meta «Жаңартулар» қойындысында, статустар бөлімінде жарнама шығатынын жариялады. Meta дерегінше, бұл қойындыны күн сайын 1,5 млрд адам ашады. Жеке чаттарда жарнама жоқ. Арна авторлары ақылы жазылым сата алатын болды, одан түсетін түсімнің 10%-ы түптің түбінде Meta-ға тиеді. Жарнаманы баптау үшін WhatsApp құрылғының орналасқан жері мен тілін пайдаланады, бірақ компанияның мәлімдеуінше, хат мазмұнына тиіспейді.

WhatsApp және Қазақстан

WhatsApp-тың Қазақстанда ресми кеңсесі жоқ, бірақ қамту жағынан бұл елдегі басты цифрлық сервистердің бірі. 2016 жылдың өзінде SimilarWeb сарапшылары WhatsApp-ты Қазақстандағы ең сұранысқа ие мессенджер деп атаған. Соңғы сауалнамалар да соны көрсетеді:

• 2024 жылғы наурызда Bitrix24 барлық өңірден 1000 адамды сұрады: 73%-ы жұмыс бойынша WhatsApp-та сөйлеседі, арнайы корпоративтік мессенджерді тек 3%-ы қолданады;
• сол сауалнамада 25%-ы хабарламалар легі зейінді шашыратады деп шағымданды, 16%-ы аккаунтты бұзып кетуден қорқады;
• Bluescreen басылымы 2025 жылғы қазанда сілтеме жасаған талдамалық баяндама бойынша, сұралған қазақстандық жастардың 89,4%-ы WhatsApp, 79,8%-ы Instagram, 24,6%-ы Telegram қолданады;
• ADAM Research зерттеуі бойынша, 2024 жылы өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың 8%-ы клиентті WhatsApp пен Telegram сияқты мессенджерлер арқылы тапқан, ауылда бұл тәсіл қаладан гөрі жиі қолданылады.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

2026 жылы WhatsApp басшысын ауыстырып, қарапайым пайдаланушыларға арналған ақылы жазылым шығарды. 22 маусымда Meta мессенджердің басшысы етіп үндістандық CRED финтех-сервисінің негізін қалаған Кунал Шахты тағайындады. WhatsApp-ты жеті жыл басқарған Уилл Кэткарт Meta ішіндегі басқа қызметке ауысты. Сонымен қатар Meta CRED-ке 20% үлес үшін $900 млн салды.

2026 жылғы 27 мамырда косметикалық және ұйымдастыру функциялары бар WhatsApp Plus жазылымы шықты: чат тақырыптары, жеке тізімдер, көбірек бекітілген чаттар. 11 наурызда ата-ана басқаратын жасөспірім балаларға арналған аккаунттар пайда болды, ал маусымда пайдаланушы аттарын жария іске қосар алдында брондау басталды.

Дереккөздер: Wikipedia — WhatsApp, Wikipedia — Jan Koum, Euronews — Ирландиядағы €225 млн айыппұл, SecurityWeek — NSO Group ісі бойынша сот шешімі, Axios — «Жаңартулар» қойындысындағы жарнама, exchange4media — WhatsApp басшысы Кунал Шах, Citizen Digital — Ресейдегі бұғаттау, Standard.kz — жұмыстағы WhatsApp туралы Bitrix24 сауалнамасы, Bluescreen — жастардың интернет әдеттері, Tengrinews — өзін-өзі жұмыспен қамтығандар және WhatsApp, Profit.kz — SimilarWeb деректері