Сэм Альтман

Сэм Альтман — ChatGPT-ті шығарып, жасанды интеллектіні ас үйдегі әңгіменің тақырыбына айналдырған OpenAI компаниясының бас директоры. OpenAI-да оның үлесі жоқ, бірақ жүздеген инвестициясы, үш миллиард доллардан асатын байлығы және ЖИ индустриясының басты келіссөзшісі деген беделі бар. Оны өз директорлар кеңесі жұмыстан шығарған, оған Илон Маск сотқа берген, үйіне Молотов коктейлін лақтырған. Ал 2026 жылғы қазанда ол қайтадан дау ортасында қалды: Альтман әлем ЖИ пайдасы үшін оның зиянының бір бөлігіне көнуге мәжбүр болатынын айтып, басты бәсекелесі Anthropic-пен көзқарасы ашық алшақ екенін мойындады.

Шығу тегі және отбасы

Сэмюэл Харрис Альтман 1985 жылғы 22 сәуірде Чикагода туған. Анасы Конни Гибстайн — дерматолог, әкесі Джерри Альтман жылжымайтын мүлік брокері болып жұмыс істеген. Отбасы еврей тектес, әкесі жағынан үлкен атасы Польшаның Плоцк қаласында туған. Сэм — төрт баланың үлкені: оның Джек пен Макс есімді інілері және Энн есімді қарындасы бар.

1989 жылы Альтмандар Миссури штатындағы Сент-Луис маңындағы Клейтонға көшті. Сол жерде сегіз жасар Сэм алғашқы компьютерін — Apple Macintosh-ты алды. Ол бағдарламалауды үйреніп, бәрі қалай жасалғанын түсіну үшін құрылғыны бөлшектеп көретін. Жеке John Burroughs мектебінде оқыды. 17 жасында, әлі мектеп оқушысы кезінде, камин-аут күніне арналған мектеп іс-шарасында өзінің гомосексуал екенін көпшілік алдында айтты.

Стэнфорд және Loopt: 2003–2012

2003 жылы Альтман Стэнфордқа компьютерлік ғылымдар бойынша оқуға түсті. Екі жыл оқып, дипломсыз кетті: 19 жасында серіктестерімен бірге Loopt-ты іске қосты — досыңа қай жерде жүргеніңді көрсететін мобильді қосымша. Геолокацияны ұялы байланыс операторларынан алатын, әр қалтада GPS-і бар смартфондар дәуірі әлі келмеген еді.

Loopt Y Combinator акселераторының алғашқы топтарының біріне түсті, кейін Sequoia Capital-ды қоса алғанда $30 млн-нан астам қаражат тартты. Компанияны Альтман CEO ретінде басқарды. Кейін белгілі болғандай, Loopt директорлар кеңесі оны екі рет орнынан алмақ болған — бұл деталь жиырма жылға жуық уақыттан кейін қайта шығады. Loopt үлкен бизнеске айнала алмады: 2012 жылғы наурызда оны Green Dot қаржы компаниясы $43,4 млн-ға сатып алды.

Сол 2012 жылы Альтман інісі Джекпен бірге Hydrazine Capital қорын құрды. Алғашқы $21 млн-ның негізгі бөлігін Питер Тиль берді — содан бері ол Кремний алқабындағы Альтманның басты тәлімгерлері мен одақтастарының бірі.

Y Combinator: 2011–2019

2011 жылдан Альтман Y Combinator-да серіктес болып, алғашында жартылай жұмыс істеді. 2014 жылғы ақпанда акселератордың негізін қалаушы Пол Грэм оған президент лауазымын тапсырды. Альтман 28 жаста еді және бірден кең ауқымда ойлай бастады: жылына мыңға дейін компанияны қаржыландыруды көздеп, YC-ді «ауыр технологияларға» — энергетикаға, биотехқа, ЖИ-ге бұрды.

Осы жылдары ол инвестор ретінде де көрінді. Оның портфелінде Airbnb, Stripe, Instacart, Reddit болды. 2014 жылы Reddit-те тіпті сегіз күн уақытша CEO болды, ал компанияның 2024 жылғы IPO-сына қарай акцияларының шамамен 9%-на иелік етті.

2018 жылы Альтман Калифорния губернаторлығына түсуді ойлады, бірақ райынан қайтты. Ол кезде OpenAI оның уақытын көбірек ала бастады, YC серіктестері ең жақсы мәмілелер өздерін айналып өтетініне шағымданды, және 2019 жылғы наурызда ол президент қызметін тастады. Пол Грэм кейін бұл кетудің сенімнің жоғалуымен де байланысты болғанын мойындады.

OpenAI: зертханадан ChatGPT-ке дейін

2015 жылы Альтман Грег Брокман, Илья Суцкевер, Илон Маск және басқалармен бірге OpenAI-ды құрды — ЖИ-ді «адамзат игілігі үшін» жасауға тиіс коммерциялық емес зертхана. Демеушілер миллиард доллар уәде етті, бірақ 2019 жылға қарай іс жүзінде шамамен $130 млн жиналды.

Есептеу қуаты жарысына ақша жетпеді. 2019 жылы Альтман CEO болып, компанияны қайта құрды: пайдасы шектелген коммерциялық құрылым пайда болды, ал Microsoft алғашқы миллиардты салды. Одан кейін GPT-3 және 2022 жылғы қарашада ChatGPT шықты. Алғашқы бес күнде сервиске миллионнан астам адам тіркелді. Осылайша индустриядан тыс ешкім білмейтін зертхана әлемде ең көп талқыланатын технологиялық компанияға, ал Альтман оның бет-бейнесіне айналды.

2023 жылғы мамырда ол АҚШ сенатында ЖИ-ді реттеуге шақырып сөйледі, содан кейін 22 елді аралап, Ұлыбритания, Франция, Германия, Үндістан, Оңтүстік Корея басшыларымен кездесті. Time журналы оны жылдың ең ықпалды жүз адамының қатарына қосты.

2023 жылғы қарашадағы бес күн

2023 жылғы 17 қарашада OpenAI директорлар кеңесі Альтманды кеңеспен «әрдайым ашық болмағаны» үшін кенеттен жұмыстан шығарды. Шешімнің басты қозғаушысы — компанияның негізін қалаушылардың бірі және бас ғалымы Илья Суцкевер. Грег Брокман ынтымақтастық белгісі ретінде президент лауазымынан кетті.

Одан кейін оқиғалар қарқын алды. Microsoft басшысы Сатья Наделла Альтманның Microsoft-қа ауысатынын хабарлады. OpenAI-дың шамамен 770 қызметкерінің 700-ден астамы оның артынан кететіндері туралы хатқа қол қойды. Суцкевер өз қатысуына өкінетінін көпшілік алдында жазды. 21 қарашада Альтман CEO орнына оралды, директорлар кеңесі жаңартылды: төраға болып Брет Тейлор сайланды, оның құрамына экономист Ларри Саммерс кірді.

Бұл оқиға ұзақ уақыт ұмытылмады. 2024 жылғы мамырда кеңестің бұрынғы мүшесі Хелен Тонер Альтман кеңестен ақпарат жасырғанын айтты — мысалы, ChatGPT-ті іске қосу туралы және OpenAI стартап-қорының кімге тиесілі екені туралы. Оның сөзінше, екі топ-менеджер «психологиялық зорлық-зомбылыққа» шағымданған. Сол кезде кетіп бара жатқан қызметкерлерді опциондарынан айыруы мүмкін жария етпеу келісімдері туралы оқиға да әшкере болды.

Stargate, Джони Айв және ми: 2025–2026

2025 жылғы 21 қаңтарда Альтман Ақ үйде Дональд Трамп, Ларри Эллисон және Масаёси Сонмен қатар тұрды. Олар Stargate жобасын жариялады — 2029 жылға қарай құны $500 млрд-қа дейін жететін ЖИ дата-орталықтарының желісі. Онда OpenAI мен SoftBank 40%-дан үлес алды.

2025 жылғы мамырда OpenAI Apple-дің аты аңызға айналған дизайнері Джони Айвтың io компаниясын $6,5 млрд-қа сатып алатынын хабарлады. Бұл — OpenAI тарихындағы ең ірі сатып алу. Олар ЖИ-мен жұмыс істеуге арналған жаңа құрылғылар отбасын уәде етті, бірақ кейін тауар белгісі туралы дауға байланысты io брендінен бас тартты, ал құрылғының шығуы 2027 жылға жылжыды.

Альтманның OpenAI-дан тыс жобалары да бар. Ол World (бұрынғы Worldcoin) жобасының негізін қалаушылардың бірі — сенің бот емес, адам екеніңді дәлелдеу үшін көздің нұрлы қабығын сканерлейтін жүйе. Жобаны Франция, Ұлыбритания, Испания, Португалия, Оңтүстік Корея және Гонконг реттеушілері тексерді немесе тоқтатып қойды. Альтман термоядролық реактор жасап жатқан Helion Energy кеңесін басқарады, адам өмірін он жылға ұзартқысы келетін Retro Biosciences биотехына $180 млн салды. 2025 жылғы сәуірге дейін Oklo атом стартапының кеңесін басқарды. Ал 2026 жылғы қаңтарда Альтман директорлар кеңесіне кіретін Merge Labs стартапы «ми — компьютер» интерфейсіне $252 млн тартты; раундтың ең ірі инвесторы OpenAI-дың өзі болды.

Қазақстанмен байланысы

2025 жылғы ақпанда Париждегі ЖИ саммитінде Альтманмен Қазақстанның цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев кездесті. Ол қазақстандық KazLLM тілдік моделі, eGovAI ЖИ-көмекшісі туралы айтып, әрі қарай ынтымақтастық жөнінде келісті. Кейін министр Альтманды «күзетсіз жүретін», сөйлесуге оңай адам деп сипаттады.

Тоғыз айдан кейін, 2025 жылғы 7 қарашада, Вашингтонда қазақстандық министрліктер, «Қазақтелеком», Freedom Holding және OpenAI арасында меморандумға қол қойылды. Соған сәйкес үш жыл бойы жыл сайын кемінде 165 мың қазақстандық педагог ChatGPT Edu-ға қолжетімділік алады. Компания бизнесі туралы толығырақ — OpenAI досьесінде.

Ақша

Альтманның парадоксы — ол OpenAI арқылы баймаған. Forbes деректері бойынша, оның компанияда үлесі жоқ. Ақшаны ол инвестор ретінде тапты: Stripe, Reddit, Helion және Hydrazine қорлары арқылы тағы жүздеген стартап. 2024 жылғы маусымға қарай оның портфелінде 400-ден астам компания болған.

• 2024 жылғы наурыз: Bloomberg Альтманды алғаш рет миллиардерлер индексіне шамамен $2 млрд бағамен енгізді.
• 2024 жылғы мамыр: Альтман күйеуімен бірге The Giving Pledge-ке қол қойды — байлығының басым бөлігін беруге уәде.
• 2026 жылғы 5 қазан: Forbes-тің нақты уақыттағы бағасы бойынша $3,3 млрд; Forbes-тің 2026 жылғы әлемдік рейтингінде — 1251-орын.

Жеке өмірі

2012 жылға дейін Альтман тоғыз жыл бойы Loopt-тың негізін қалаушылардың бірі Ник Сивомен қарым-қатынаста болды. Күйеуі, австралиялық инженер Оливер Малеринмен 2015 жылы танысты — журналист Кич Хейгидің нұсқасы бойынша, Питер Тильдің джакузиінде түнгі сағат үште. Малерин Мельбурн университетінде компьютерлік ғылымдарды оқып, ЖИ жобаларында жұмыс істеген. Жұп 2024 жылғы қаңтарда Гавайидегі өз иелігінде үйленді, ал 2025 жылы суррогат ана арқылы ұлдары дүниеге келді. Сан-Францисконың Рашн-Хилл ауданында тұрады, Напа алқабында да үйі бар.

2025 жылғы қаңтарда Альтманның қарындасы Энн оны балалық шақта зорлық көрсетті деп айыптап, сотқа талап арыз берді. Сэм, оның анасы мен інілері айыптауларды жалған деп атаған бірлескен мәлімдеме жасады.

Қызықты деректер

• Бала кезінен вегетариан.
• Ақырзаманға дайын. 2016 жылы ол қару, алтын, калий йодиді, антибиотиктер, Израиль армиясының противогаздары және ұшып баратын Биг-Сурдағы жер телімі бар екенін мойындаған.
• Психоделиктер. Альтманның айтуынша, олармен болған тәжірибе оны «өте мазасыз, бақытсыз адамнан» сабырлы адамға айналдырған.
• Сөзсіз базалық табыс. Ол ЖИ әкелетін байлықты бәріне бөлу керек деп бұрыннан айтып келеді: 2021 жылы әр ересек америкалыққа жылына $13 500 туралы жазды, кейін «әмбебап базалық есептеу» идеясын ұсынды.
• Саяси «баспанасыз». Ол демократтарға қайырымдылық жасаған, 2018 жылы губернаторлыққа түсе жаздаған, ал 2024 жылғы желтоқсанда Трамптың инаугурациясына $1 млн берген.

Альтман төңірегіндегі даулар

• Масктың талап арызы. 2024 жылғы ақпанда Илон Маск OpenAI мен Альтманды коммерциялық емес миссияға опасыздық жасады деп сотқа берді. OpenAI Маск уәде етілген миллиардтың тек $45 млн-ын салғанын және компанияны Tesla-мен біріктіруді өзі ұсынғанын айтып жауап берді. 2026 жылғы сәуірде іс алқабилер сотына жетті, Маск жеңілді: алқабилер оның талап арызды тым ұзақ созғаны туралы бірауыздан шешім шығарды.
• Шабуылдар. 2026 жылғы 10 сәуірде Техастан келген 20 жастағы жігіт Альтманның Сан-Францискодағы үйінің қақпасына Молотов коктейлін лақтырды. Екі күннен кейін үйге көліктен оқ атылды, полиция екі адамды ұстады. Альтман шабуылдарды ЖИ-ге деген өшпенділікпен байланыстырды.
• Шынайы еместік айыптары. 2023 жылғы жұмыстан шығару оқиғасы, Хелен Тонердің әңгімесі және Loopt-тағы өткен кезең тұрақты сынға айналды: Альтманды әркімге естігісі келетінін айтады деп кінәлайды.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

2026 жылғы қыркүйекте Альтман Fortune-ға OpenAI биыл биржаға шықпайтынын айтты: ЖИ қауіпсіздігіне байланысты оқиғалар аясында бұл «ақылға сыймайтын сәт» болар еді. IPO 2027 жылы болуы мүмкін, бірақ уәде етілмеген.

Ал қазанның басында Politico-ға сұхбаты шықты, онда Альтман өз философиясын тура түсіндірді: ол толық қауіпсіздікті еркіндік есебінен сатып алмас еді, өйткені адамдар «жамандықтан әлдеқайда көп жақсылық» жасайды. Қуатты ЖИ-ді Сан-Франциско­дағы бір зертхана бақылайтын сценарийді ол «мүлдем қабылдауға болмайтын ымыра» деп атады — және бұл тұрғыда OpenAI мен Anthropic-тің көзқарасы қатты ерекшеленетінін мойындады. Оған 41 жас, ал ЖИ рөлін кім және қалай ұстауы керек деген дау қазір ол үшін ең бастысы.

Дереккөздер: Wikipedia — Sam Altman, Forbes — Сэм Альтманның профилі мен байлығы, Wikipedia — Stargate, Wikipedia — io-ны сатып алу, Fortune — OpenAI IPO-сының кейінге қалдырылуы, The Nightly — Merge Labs раунды, Digital Business — Жаслан Мәдиевтің Альтманмен кездесуі, Kapital.kz — қазақстандық педагогтарға ChatGPT Edu, Quartz — Альтман ЖИ зияны мен Anthropic туралы