Нұрәлі Әлиев

Нұрәлі Әлиевтің туғаннан екі ауыр жүгі бар: әкесінің тегі мен анасы жағындағы атасының тегі. Рахат Әлиев пен Дариға Назарбаеваның ұлы, тұңғыш президенттің үлкен немересі 30 жасқа дейін қант трейдерінің президенті, банкир, телеком басшысы және елорда әкімінің орынбасары болып үлгерді. Қазір ол 41 жаста, Forbes Kazakhstan тізімінде байлығы $280 млн деп бағаланады, «Транстелеком» сатылды, ал Әлиевтің өзі Давоста ментальды денсаулық туралы дәріс оқиды, Горельник шатқалында бизнесмендерге холотропты тыныс алу сеансын өткізеді. Билеуші отбасынан шыққан банкир қалай саналылық уағызшысына айналғанын талдаймыз.

Шыққан тегі және отбасы

Нұрәлі Рахатұлы Әлиев 1985 жылы 1 қаңтарда Алматыда дүниеге келген. Анасы — Дариға Назарбаева, Нұрсұлтан Назарбаевтың үлкен қызы, кейін депутат әрі Сенат төрағасы болған. Әкесі — Рахат Әлиев, 1990–2000 жылдары елдегі ең ықпалды адамдардың бірі: ҰҚК төрағасының орынбасары, сыртқы істер министрінің орынбасары, Австриядағы елші.

Отбасы тарихы көп ұзамай триллерге айналды. 2007 жылы Рахат Әлиев қайын атасымен араздасты, Нұрәлінің ата-анасы ажырасты, ал Қазақстанда әкесі сырттай сотталып, «Нұрбанктің» екі менеджерін өлтірді деп айыпталды. Рахат Әлиевтің өзі қудалауды саяси деп атады. 2015 жылы ол сотты күтіп отырған Вена түрмесінің камерасында асылып өлген күйде табылды.

Інісі Айсұлтан Назарбаев (1990–2020) Сандхерсті бітірген, футболмен айналысқан және 2016 жылы Қазақстан футбол федерациясы басшысының сайлауында Сейілда Байшақовқа жеңілген. Ол 2020 жылдың тамызында Лондонда 29 жасында қайтыс болды.

Нұрәлінің тәтесі, анасының сіңлісі — Динара Назарбаева, оның жұбайы — миллиардер Тимур Құлыбаев.

Білімі

Негізгі диплом — Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті: экономист, іскерлік әкімшілендіру магистрі. Әрі қарай — шетел:

• Pepperdine University (Калифорния, АҚШ);
• International University Vienna (Австрия);
• IMADEC University (Австрия) — MBA.

Австриялық оқу орындарының себебі түсінікті: әкесі Венада елші болып істеген. ҚИМЭП университетінің бір бағдарламасына Әлиевтің есімі берілген.

Қант және «Нұрбанк» (2004–2008)

Мансабы отбасы өлшемімен алғанда да жылдам басталды. 2004–2006 жылдары Нұрәлі «Қант орталығы» АҚ-ның президенті болды. 2006–2007 жылдары Hit TV музыкалық арнасын да басқарды. 2006 жылы «Нұрбанктің» директорлар кеңесіне кірді, 2007 жылы басқарма төрағасының бірінші орынбасары, 2008 жылы директорлар кеңесінің төрағасы болды.

Forbes Kazakhstan дерегінше, Әлиев алғашқы үлкен ақшасын дәл «Нұрбанк» пен «Қант орталығындағы» үлестерін сатудан тапқан. 2006 жылы ол Capital Holding инвестициялық компаниясын құрды — ол әлі күнге дейін активтерінің негізгі иесі.

Даму банкі (2008–2013)

23 жасында Әлиев «Қазақстанның Даму банкі» АҚ-ның вице-президенті болды, 2009 жылдан басқарушы директор әрі басқарма мүшесі. Банк ірі индустриялық жобаларды мемлекет қаржысымен қаржыландырады, яғни президенттің немересі елдегі ең ақшалы алаңдардың біріне ие болды. 2012 жылы Forbes Kazakhstan оны шамамен $200 млн байлығы бар Қазақстанның ең жас мультимиллионері деп атады. Ол кезде портфелінде ALMA TV, НТК телеарнасы, «Телекрона» үлестері және Жертау полиметалл кен орны болған.

«Транстелеком» (2013–2025)

2013 жылы Әлиев «Транстелекомның» басқармасын басқарды — бұл бүкіл ел бойынша мыңдаған шақырым оптоталшығы бар теміржолдың бұрынғы байланыс қызметі. Басқарма төрағасы қызметінде 2014 жылдың желтоқсанына дейін болды, содан соң мемлекеттік қызметке кетті, кейін компанияға директорлар кеңесінің төрағасы әрі иесі ретінде оралды.

Иелік құрылымы мынадай болды: 2021 жылы «Транстелекомның» 75%-ы Unit Telecom компаниясына өтті, 25%-ы «Қазақстан темір жолында» қалды. Forbes Kazakhstan бағалауынша, Unit Telecom-да Әлиевке 51% тиесілі болған, қалғаны серіктесі Дмитрий Покупателевтікі. Тек 2023 жылдың өзінде Әлиевтің дивидендтері шамамен 2,3 млрд теңге болуы мүмкін.

2025 жылғы 11 ақпанда Әлиев директорлар кеңесі төрағасының өкілеттігін «компанияның сатылуына байланысты» тапсырды. Сатып алушы Ғалымжан Есеновтің бақылауындағы Jusan Mobile болып шықты: Unit Telecom-ның 51%-ына шарт 2024 жылғы 31 желтоқсанда жасалған, ал 2025 жылғы 25 тамызда Әлиев акционерлер қатарынан біржола шықты. Бағасы жарияланған жоқ. 2026 жылы компания жаңа иесіне — Тимур Турловқа өтуге дайындалып жатты.

Астана әкімінің орынбасары (2014–2016)

2014 жылдың желтоқсанынан 2016 жылдың наурызына дейін Әлиев Астана әкімінің орынбасары болып істеді. Кәсіпкерлік пен инвестицияны, туризмді, халықаралық ынтымақтастықты, ауыл шаруашылығы мен елорданың азық-түлік белдеуін, санитарлық және ветеринарлық бақылауды қадағалады. Жеке кәсіпкерлік, шетелдік жұмыс күшін тарту, жер қойнауын пайдалану жөніндегі комиссияларды және «Құрылыс материалдары» пилоттық кластерінің кеңесін басқарды.

2016 жылдың көктемінде бизнеске оралатынын айтып, мемлекеттік қызметтен кетті. 2016 жылы «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды.

Ақша

Forbes Kazakhstan он жылдан астам уақыт бойы Әлиевтің байлығын тұрақты түрде $200–290 млн аралығында бағалайды. 2025 жылғы рейтингте — 39-орын және $289 млн, 2026 жылғы мамырда — 41-орын және $280 млн. Қазір портфелінде:

• Capital Holding және Darmen Holding — ол мажоритарлық акционер болып табылатын инвестициялық холдингтер;
• Дубайдағы Donatello Hotels and Resorts және Алматыдағы Donatello Boutique Hotel;
• Алматы мен Астанадағы мейрамханалар;
• анасымен бірге — «Европа плюс Казахстан» және НТК телеарнасы;
• Nd Capital венчурлық қоры.

Дариға Назарбаева 2026 жылғы сол рейтингте — 20-орын және $550 млн.

Қорлар және қар барыстары

Әлиевтің қайырымдылығы көз алдау үшін емес — оның бірнеше жеке құрылымы бар:

• Zhanartu (2016) — IT-білімді, соның ішінде ауыл оқушыларына арналған білімді қолдау қоры. 2020 жылдың жазында, пандемия қызған шақта, қор ауруханаларға 300 оттегі концентраторы мен 26 ӨЖЖ аппаратын берді.
• Snow Leopard Foundation (2018) — қар барысын қорғайтын жеке халықаралық қор. Алматыдағы таныстыру гала-кешінде қайырымдылық аукционы Іле Алатауы ұлттық паркіндегі 500 гектардан астам барыстарды көбейту және бейімдеу орталығына $1,528 млн жинады.
• «Ана үйі» қорының кеңесі — қиын жағдайға тап болған әйелдер мен балаларға көмек.

2017 жылғы 31 шілдеден бастап Әлиев — Қазақстан альпинизм және спорттық жартасқа өрмелеу федерациясының президенті; федерацияның қамқоршылық кеңесін оның қайын атасы Берік Имашев басқарды.

Әлиев төңірегіндегі даулар

Тек ақша емес, тегі сұрақтарды да ала келеді. OCCRP журналистері «Панама мұрағаты» материалдары бойынша Әлиевтің банк операциялары мен яхта сатып алу үшін Британдық Виргин аралдарындағы екі компанияны пайдаланғанын анықтады.

2019 жылы Ұлыбританияның Қылмысқа қарсы ұлттық агенттігі (NCA) офшорларға тіркелген Лондондағы екі сарай мен екі пәтерге — жалпы құны шамамен £80 млн — түсіндірілмеген байлық туралы ордер (UWO) алды. Жылжымайтын мүлікті Дариға Назарбаева мен Нұрәлі Әлиев сатып алған. NCA ақша Рахат Әлиевтен шығуы мүмкін деп күдіктенді. 2020 жылдың сәуірінде Лондонның Жоғары соты ордерлерді жойды, ал Назарбаева тарапы тергеуді «дұрыс емес» деп атады. Әлиевке Ұлыбританияда да, Қазақстанда да айып тағылған жоқ.

Жеке өмірі

2003 жылдан бері Әлиев Аида Имашевамен некеде — ол бұрынғы әділет министрі, кейін ОСК төрағасы болған Берік Имашевтің қызы. Ерлі-зайыптылар балаларын көпшілік назарына сирек шығарады. Әкесі мен інісінің қазасы туралы Нұрәлі сирек айтады, бірақ 2026 жылы жазылушыларына жақын адамынан айырылу өмірге басқаша қарап, рухани тәжірибелерге келуге себеп болғанын мойындады.

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

Костюм киген банкир біржола «рухани күн тәртібі бар сериялық кәсіпкер әрі инвесторға» орын берді:

• 2026 жылғы 10 қаңтарда Әлиев Spark of Light — халықаралық «саясаттан тыс рухани қауымдастықтың» іске қосылғанын жариялады. Оның басты тезисі: «Біз ең алдымен жанбыз». Ментальды денсаулықты талдаудан және жеке бағдарламалардан бастайтын ЖИ қосымшасы дайын болуға жақын.
• 2026 жылдың қаңтарында Давоста The Real қоры өткізген Ментальды денсаулық күнінде сөз сөйледі — бұл ДЭФ-тің ресми бағдарламасы емес, форум күндеріндегі бөлек алаң.
• 2026 жылғы 25 ақпанда Горельник шатқалына SM’s 5AM Club бизнес-жорығын өткізді: жүзге жуық қатысушы, таңғы 5:45-те жиын, холотропты тыныс алу, өзенге шомылу және бизнес-таңғы ас. Әлиевтің кеңесі: нетворкинг — бизнестің негізі, «қорықпау және жүректі тыңдау».

Телекомнан шықты, мемлекеттік лауазымы жоқ, байлығы $280 млн деңгейінде. Сірә, алдағы жылдары Нұрәлі Әлиев трафикті емес, саналылықты сатпақ.

Дереккөздер: Forbes Kazakhstan — профиль және жылдар бойынша байлығы, Kursiv — Forbes 2026 рейтингі, Forbes Kazakhstan — «Транстелекомдағы» үлесті сату, Forbes Kazakhstan — «Транстелекомнан» шығу, Kapital.kz — досье, Informburo — альпинизм федерациясы, Tengrinews — Snow Leopard Foundation, OCCRP — Лондондағы UWO-ның жойылуы, Nur.kz — Давостағы дәріс, Informburo — Горельникке жорық, Kursiv — рухани жолы туралы