Николас Томбазис

Николас Томбазис — бір кездері чемпион Ferrari-лерді сызған, ал енді бүкіл Формула-1 үшін ереже жазатын грек инженері. 2023 жылдан бері ол FIA-ның бір орындық көліктер жөніндегі директоры: оның қарамағында техникалық және спорттық регламенттер, қаржылық ережелер және 2026 жылғы моторлардың бүкіл жаңа дәуірі. Сондықтан 2026 жылғы 4 қазанда Сепангта FIA бағдарламасы кесірінен болидтер жылыту айналымында тоқтап қала жаздағанда, түсінік беруге дәл оған тура келді. Ол шенеунік үшін сирек айтылатын нәрсені айтты: бұл мәселе түзетілді, бірақ мұндай жағдай ешқашан қайталанбайды деп кепілдік беру мүмкін емес.

Шығу тегі және отбасы

Томбазис 1968 жылғы 22 сәуірде Афинада дүниеге келді. Ол нақты ғылымдар мен әдемі шешімдер бағаланатын отбасында өсті. Әкесі — белгілі грек сәулетшісі Александрос Томбазис, атасы — геолог және фотограф Н. А. Томбази. Мұндай отбасында инженерия заңды таңдау болып көрінді, бірақ грек баласы үшін автоспортқа жол айқын емес еді: Грекия ешқашан жарыс елі болған емес.

Білімі: Кембридж және Imperial

Оқу үшін ол Англияға аттанды. 1989 жылы Кембридждің Тринити колледжінің инженерлік факультетін аэродинамика мамандығы бойынша бітірді. Содан кейін Лондон Империялық колледжіне түсіп, 1992 жылы авиациялық инженерия бойынша докторлық диссертация қорғады.

1990 жылдардың басында аэродинамика Формула-1-дегі басты қаруға айналып келе жатқан еді. Командаларға ауа ағынын түйсікпен емес, есептеулер мен аэродинамикалық құбыр деңгейінде түсінетін адамдар керек болды. Томбазис дәл осындай маман болып шықты.

Benetton: 1992–1997

1992 жылғы қарашада ол Benetton-ға аэродинамик болып келді. Мансабы тез өрледі: 1993 жылы-ақ бас аэродинамик, ал 1994 жылы аэродинамика бөлімінің басшысы болды.

Бұл жас Михаэль Шумахердің заманы еді. B194 көлігі немісқа 1994 жылы алғашқы жеке титулын әкелді, ал B195 1995 жылы екі чемпионатты да — жеке есепті де, Конструкторлар кубогын да жеңді. Томбазис екеуінің де жұмысына қатысты. Әлі 30-ға толмаған инженер үшін бұл тамаша бастау болды.

Ferrari, бірінші кезең: алтын дәуір

Benetton-нан кейін Томбазис 1990 жылдардың соңында Ferrari-ге ауысып, аэродинамика мен есептеу гидродинамикасын (CFD) басқарды. Маранеллода ол қайтадан Шумахер үшін жұмыс істеді: Жан Тодттың командасында неміс сөзсіз көшбасшы еді.

2000 жылы Шумахер Ferrari-ге 1979 жылдан бергі алғашқы жеке титулды әкелді, ал команда Конструкторлар кубогын да алды. Томбазис кейін сол жеңісті «түсіндіріп болмайтын қанағат» деп еске алды. Одан кейін 2000 жылдардың басындағы Ferrari-ді тарихтағы ең үстем командалардың біріне айналдырған серия басталды.

McLaren: 2004–2006

2000 жылдардың ортасында Томбазис басты қарсыласқа — McLaren-ге қысқа уақытқа кетті. Онда ол бас аэродинамик және жоспарлау басшысы болып, MP4-19B жетілдірулеріне және жылдам MP4-20-ға үлес қосты. Кейін ол британдық командадағы шығармашылық үлесіне толық көңілі толмағанын мойындады. Сондықтан Италияға оралуы заңды көрінді.

Ferrari, екінші кезең: бас конструктор

2006 жылғы наурызда Томбазис Ferrari-ге енді бас конструктор ретінде оралды. Оның алғашқы үлкен жұмысы — F2007, онымен Кими Райкконен 2007 жылы жеке чемпионатты жеңді. Келесі көлік, F2008, Ferrari-ге Конструкторлар кубогын әкелді.

Одан әрі қиындай түсті, Wikipedia екінші кезеңнің соңғы жылдарын ауыр деп сипаттайды. 2014 жылдың соңында, команданың ауқымды қайта құрылуы аясында, Томбазис Маранеллодан кетті. Артта Ferrari-дегі жалпы ұзақтығы он бес жылға жуық екі кезең қалды.

Manor: қысқа тарау

2016 жылғы қаңтарда Томбазис күтпеген жерден пелотондағы ең шағын командалардың бірі — Manor-да пайда болды. Ол онда бас аэродинамик болып, команданың бюджетіне қарағанда бәсекеге қабілетті 2016 және 2017 жылғы көліктерді жасауға көмектесті. Бірақ 2017 жылғы наурызда команда жабылып, оның командалардағы инженерлік мансабы осымен аяқталды.

FIA: инженерден реттеушіге

2018 жылы Томбазис екінші жаққа — FIA-ға бір орындық көліктердің техникалық мәселелері жөніндегі басшы болып ауысты. Жылдар бойы ережелерден саңылау іздеген адам енді сол ережелерді өзі жаза бастады. Формула-1 үшін бұл пайдалы алмасу болды: реттеуші командалардың қалай ойлайтынын нақты білетін инженерді алды.

Оның алғашқы үлкен жобасы Формула-1-ге граунд-эффектіні — жарысшыларға бір-бірінің соңынан жүруді жеңілдету үшін түбі арқылы трассаға басылатын көліктерді қайтарған 2022 жылғы регламент болды. 2023 жылғы 18 қаңтарда FIA Томбазисті бір орындық көліктер жөніндегі директор етіп жоғарылатты. Енді оның қарамағында барлық бейінді бөлімшелер — спорттық, техникалық, қаржылық және стратегия мен операциялар департаменті. Ол сонда жаңа лауазымға «толқып әрі мақтан тұтып» отырғанын және FIA президентіне сенімі үшін алғыс айтатынын айтты.

2026 жылдың сәулетшісі

Томбазистің басты жобасы — Формула-1-дің 2026 жылғы жаңа ережелері, 2014 жылғы гибрид дәуірінен бергі ең ірі қайта құрылым. Көліктер кішірейіп, жеңілдеді — ең аз салмақ 768 кг, қуат іштен жану қозғалтқышы мен электр арасында шамамен тең бөлінеді, отын — тұрақты, ал аэродинамика X және Z режимдері бар белсенді.

Мұндай регламентпен үнемі сын астында жұмыс істеуге тура келді. 2025 жылғы қыркүйекте Томбазис Тото Вольфтың сағатына 400 км жылдамдық туралы теориясына: «Сағатына 400 км жылдамдық болмайды деп сендіре аламын», — деп жауап берді. 2026 жылғы ақпанда Макс Ферстаппен жаңа көліктерді «стероидтағы Формула E» деп атағанда, Томбазис FIA жетілдірулерге ашық екенін және оның бағасы бойынша ақылға қонымды теңгерімге жету үшін жұмыстың шамамен 90%-ы атқарылғанын айтты. Ол өз логикасын былай түсіндіреді: пилоттың негізгі дағдылары жарысшылар арасындағы басты айырмашылық болып қалуы керек.

Сөздің артынан нақты қадамдар жасалды. GrandPrix247 деректері бойынша, Томбазис басқаратын FIA электр қозғалтқышының қуат беруді азайту жылдамдығын түзетіп, әр трассаға жеке энергия лимиттерін талқылап жатыр. Мақсат — заряд үнемдеу салдарынан көлік түзу жолдың ортасында баяулай бастайтын табиғи емес жағдайларды жою. Томбазистің өзі бюджет шектеуі мен моторларды дамыту ережелері бір командаға, 2014 жылы Mercedes істегендей, алға үзіліп кетуге жол бермейді деп сенеді.

Сепанг-2026

2026 жылғы 4 қазанда Малайзиядағы Сепангта өткен Бахрейн Гран-приінің старты алдында бірнеше көлік жылыту айналымында кенет қуатын жоғалтты. Оның себебі FIA Motion Applied жеткізушісімен бірге жазатын басқару блогының стандартты бағдарламасындағы қорғаныс функциясы болып шықты. Түзетілген нұсқа командаларға жаңбыр үзілісі кезінде жіберілді.

Томбазис көліктер «өте баяу жүріп, тоқтап қала жаздағанын», өйткені қате «қуатты қайта беруге мүмкіндік бермегенін» түсіндірді. Және ашық қосты: «Мұның ешқашан қайталанбайтынына кепілдік бере аламын ба? Дәл осы мәселеге — иә. Жалпы мәселеге — жоқ». Толығырақ — FIA Сепангтағы ақауды қалай түсіндіргені туралы материалымызда. Пилоттарды, соның ішінде Карлос Сайнсты, мұндай жауап тыныштандырмады.

Сандармен

Томбазистің инженерлік мансабын жүлделермен өлшеген ыңғайлы. Wikipedia есебі бойынша, ол жеті жеке титулға — алтауы Шумахерде, біреуі Райкконенде — және сегіз Конструкторлар кубогына үлес қосты. Ол жұмыс істеген чемпион көліктер 151 жарыстың 84-ін жеңіп, 69 поул және 177 подиум алды. 2022 жылы жасалған Формула-1 конструкторлары рейтингінде ол 27-орынға ие болды.

Бұл сандар командалардың оны тіпті дауда да байыппен қабылдайтынын түсіндіреді. Регламентті төрт дүркін әлем чемпионы сынағанда, оған чемпиондар үшін көлікті өзі жасаған адам жауап береді.

Стилі және беделі

Паддокта Томбазисті прагматик деп санайды. Ол регламентті қасиетті нәрсе ретінде қорғамайды және спорттың мүдделі тараптары көп екенін, ал жарысшылар олардың ең маңыздыларының бірі екенін үнемі қайталайды. Сонымен бірге ол негізгі параметрлерді қатаң ұстайды: қуат көрсеткіштері тұрақты, ал энергияны басқаруға қатысты бәрі командалардың пікірлері мен симулятор деректері бойынша өзгеруі мүмкін. Бұл тәсіл — инженерлік өткенінің тікелей мұрасы: алдымен деректер, содан кейін қорытынды.

Жеке өмірі

Томбазис Грекияда, Ламия қаласында міндетті әскери қызметтен өтті. Ұзақ жылдар бойы ол әйелі және төрт баласымен Маранеллоның маңындағы Кастельнуово-Рангонеде тұрды, ал FIA-ға ауысқаннан кейін Женеваға көшті.

Қызықты деректер

• Томбазис Михаэль Шумахерге Benetton мен Ferrari-де, кейін Кими Райкконенге титул әкелген көліктердің үстінде жұмыс істеді.
• Ол командадағы аэродинамиктен барлық командаларға техникалық регламент жазатын адамға дейінгі толық жолдан өткен санаулы адамдардың бірі.
• Оның әкесі — белгілі грек сәулетшісі, сондықтан Томбазистің күрделі құрылымдарға деген сүйіспеншілігі отбасынан.
• FIA-ға келгенге дейін ол пелотондағы ең бай командалардың бірінде де, ең кедейлерінің бірінде — Manor-да да жұмыс істеп үлгерді.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

2026 жылдың күзі Томбазис үшін беріктік сынағына айналды. Оның регламенті алғашқы маусымын өткеріп жатыр, ал әрбір мәселе — энергия менеджментінен Сепангтағы ақауға дейін — автоматты түрде оған қойылатын сұраққа айналады. Ол жағдайды командалармен толық талдауға уәде берді. Келесі кезең Сингапурда өтеді, және енді жылыту айналымындағы кез келген оғаштық бүкіл паддоктың назарында болады.

Дереккөздер: Wikipedia — Nikolas Tombazis, FIA — жаңа құрылым және Томбазистің тағайындалуы, PlanetF1 — 2026 жылғы жылдамдықтар туралы сұхбат, PlanetF1 — Ферстаппеннің сынына жауап, GrandPrix247 — Томбазис ережелерді қалай қайта жазып жатыр, Sky Sports — FIA Сепангтағы ақау туралы