Майкл Делл

Майкл Делл студенттік жатақханада өзгелердің компьютерін жаңартудан бастады. Қырық жылдан астам уақыт өткен соң ол жасанды интеллект бумынан ең көп пайда көргендердің біріне айналды. 2026 жылы Dell Technologies акциялары бірнеше есе қымбаттады. Компания ЖИ дата-орталықтарына сервер жеткізетін ірі өндірушілердің біріне айналды. Қыркүйекте Forbes Деллді алғаш рет әлемде екінші орынға қойды. 4 қазанда оның байлығы $273,9 млрд деп бағаланды. 2000 жылдары ескірген ДК патшасы саналған адам технология жарысының ортасына қайта оралды.

Шығу тегі мен отбасы

Майкл Сол Делл 1965 жылы 23 ақпанда Техас штатының Хьюстон қаласында туған. Әкесі Александр Делл ортодонт болған. Анасы Лоррейн Лэнгфан биржалық брокер болып істеген. Майкл Хьюстондағы Herod бастауыш мектебінде, кейін Memorial High School-да оқыды.

Кәсіпкерлік қабілеті мектепте-ақ байқалды. Делл Houston Post газетіне жазылым сатты. Ол жаңа газетке көбіне жаңа үйленгендер мен жаңа көшіп келген отбасылар жазылатынын аңғарды. Сондықтан солардың мекенжайын жинап, ұсынысты тікелей жіберіп отырды. Осылайша оқушы бір жылда $18 000 тапты.

Техас университетінің жатақханасы: медицинаның орнына апгрейд

1983 жылы Делл Остиндегі Техас университетінің медицинаға дайындық бөліміне түсті. Бірақ қатар басқа іспен айналысты. Dobie Center жатақханасының 2713-бөлмесінде бөлшектер сатып алып, дербес компьютерлерді жаңартып сатты.

1984 жылдың басында ол бизнесін PC’s Limited деген атпен тіркеді. Бастапқы капиталы $1000 болды. Алғашқы апгрейдтер мен бөлшектер $50 000–80 000 табыс әкелді. 19 жасында Делл университетті тастап, компанияға толық берілді. Кеңсе пәтерден Остиннің солтүстігіндегі бизнес-орталыққа көшті.

1985–1992: тікелей сауда және Fortune 500-дің ең жас CEO-сы

1985 жылы компания өзінің Turbo PC компьютерін шығарды. Оның бағасы $795 еді, процессоры 8 МГц жиілікпен жұмыс істеді. 1987 жылдан бастап фирма Dell Computer Corporation деп аталды.

Деллдің басты идеясы тікелей сауда болды. Компания компьютерді дилерсіз, дүкенсіз, сатып алушыға тікелей сатты. Әр машинаны тапсырыс бойынша жинады, сондықтан қойма сатылмаған техникаға толмады. Делдал үлесін алмады, сондықтан Dell бағаны бәсекелестерден төмен ұстай алды.

• 1988 жылғы маусым — NASDAQ-та IPO өтті, компания $30 млн тартты.
• 24 жасында Inc. журналы Деллді «Жыл кәсіпкері» атады.
• 1992 жыл — Dell Fortune 500 тізіміне енді. Майкл 27 жаста еді. Ол осы рейтингтегі ең жас CEO атанды.

1996–2004: интернет және ДК нарығының шыңы

1996 жылы Dell компьютерді сайт арқылы сата бастады. Тікелей сауда моделі интернетке дәл келді. 1997 жылғы наурызға қарай онлайн сауда күніне шамамен $1 млн-ға жетті. 2001 жылдың бірінші тоқсанында Dell әлемдік ДК нарығының 12,8%-ын алып, Compaq-ты басып озды. 2003 жылы компания атын Dell Inc. деп өзгертті, өйткені ол тек компьютер сатумен шектелмеді.

2004 жылы 4 наурызда Делл CEO қызметінен кетіп, директорлар кеңесінің төрағасы болып қалды. Компанияны Кевин Роллинз басқарды.

2007: CEO креслосына оралу

Негізін қалаушысыз істер нашарлады. Dell нарықтағы үлесін жоғалтты, ал реттеушілер оның есептілігін тексере бастады. 2007 жылы 31 қаңтарда Делл CEO қызметіне қайта оралды.

SEC тергеуі жағымсыз аяқталды. Қызметкерлер жоспарлы пайдаға жету үшін көрсеткіштерді түзеп отырғаны анықталды. Жеке эпизод процессор өндірушісі Intel төлеген ірі сомаларға қатысты болды. Компания оларды инвесторларға ашпаған. 2010 жылғы шілдеде Dell Inc. айыптарды реттеу үшін $100 млн төледі. Майкл Делл жеке өзі $4 млн төледі.

2013: Silver Lake-пен бірге биржадан кету

2010 жылдардың басында ДК нарығы тарылып, биржа Dell-ге әр тоқсандық есеппен қысым жасады. 2013 жылғы ақпанда Делл өз компаниясын акционерлерден сатып алатынын жариялады. Серіктесі Silver Lake Partners қоры болды. Microsoft корпорациясы $2 млрд қарыз берді. Мәміле шамамен $24–25 млрд деп бағаланды.

Белсенді инвестор Карл Айкан қарсы шықты, бірақ жеңілді. 2013 жылы 30 қазанда Dell биржадан кетті. Делл компанияның шамамен 75%-ына ие болды. Енді ол бизнесті тоқсандық күтулердің қысымынсыз қайта құра алды.

2016–2021: EMC, биржаға оралу және VMware

Келесі қадам ең батыл қадам болды. 2015 жылғы қазанда жеке Dell деректерді сақтау жүйелерінің ірі өндірушісі EMC-ді сатып алатынын жариялады. $67 млрд-тық мәміле 2016 жылы 7 қыркүйекте жабылды. Ол үшін $45,9 млрд жаңа қарыз шығарылды. Осылай ДК, сервер және сақтау жүйелерін біріктірген Dell Technologies пайда болды. Оған қоса Делл виртуализация бағдарламаларының көшбасшысы VMware-ді бақылауға алды.

• 2018 жылы 28 желтоқсанда Dell Technologies классикалық IPO-сыз биржаға оралды. Бұл VMware-ге байланған арнайы акцияларды айырбастау арқылы өтті. Акциялар NYSE-де DELL тикерімен саудаланады.
• 2021 жылы 1 қарашада Dell VMware-ді жеке компания етіп бөліп шығарды.
• 2023 жылы 22 қарашада Broadcom VMware-ді $69 млрд-қа сатып алды. Нәтижесінде Деллде Broadcom-ның миллиардтаған акциялар пакеті қалды.

2021 жылы оның екінші кітабы «Play Nice But Win» шықты. Біріншісі, «Direct from Dell», 1999 жылы жарық көрген.

2024–2026: ЖИ серверлері, xAI және CoreWeave

Генеративті ЖИ буміне дейін Dell ноутбук өндірушісі ретінде танылды. Енді ол жаңа «алтын безгегінде» күрек пен кетпен сатушыға айналды. 2024 жылғы мамырда Dell Nvidia және ServiceNow-мен бірге «ЖИ фабрикаларын» құратынын жариялады.

Негізгі тапсырыс берушілердің бірі Илон Масктың xAI компаниясы болды. 2024 жылғы желтоқсанда Dell Мемфистегі xAI суперкомпьютеріне ондаған мың графикалық процессор орнатқанын хабарлады. 2025 жылғы ақпанда Bloomberg Dell xAI-мен $5 млрд-тан асатын мәміле жасауға жақын екенін жазды. Әңгіме Nvidia GB200 чиптері бар серверлер туралы болды. Dell клиенттерінің арасында CoreWeave бұлттық провайдері де бар.

2026 жыл компания үшін рекордтық болды:

• Бірінші тоқсанда түсім $43,8 млрд болды, ал талдаушылар $35,7 млрд күткен. ЖИ серверлерін сату 757%-ға өсіп, $16,1 млрд-қа жетті.
• Жылдық ЖИ түсімінің болжамы $60 млрд-қа дейін көтерілді.
• Есептен кейін акциялар бір күнде 32,1%-ға секірді. Деллдің байлығы бір сессияда $35,8 млрд-қа өсті.
• Екінші тоқсанда ЖИ серверлеріне тапсырыстар портфелі рекордтық $95 млрд-қа жетті.
• Пентагон Dell-мен бағдарламалық қамтамасыз ету жөнінде бес жылдық, шамамен $9,7 млрд-тық келісімшарт жасады.

Бумның да бағасы бар. Fortune дерегінше, ЖИ серверлері түсімнің 37%-ын береді, бірақ олардың маржасы ескі бизнестен төмен. Dell-дің жалпы маржасы 18,1%-ға дейін түсті.

Ақша

Байлығының негізі — Dell Technologies акцияларының шамамен 40%-ы. Қалғанын Делл DFO Management (бұрынғы MSD Capital) арқылы ұстайды. Бұл инвестициялық компанияны оның отбасы 1998 жылы құрды. Ол қонақүйлерге және корпоративтік қарызға салым салады. Тағы бір актив — VMware сатылғаннан кейін қалған Broadcom пакеті.

Өсу қарқыны таңғалдырады. 2021 жылы Forbes Деллді $45,1 млрд деп бағалады. 2024 жылғы наурызда оның байлығы алғаш рет $100 млрд-тан асты. 2025 жылғы шілдеде Bloomberg оған $138 млрд беріп, әлемде 11-орынға қойды. Forbes бағасы бойынша 2026 жылдың басында оның шамамен $141 млрд-ы болған. 9 қыркүйекке қарай бұл сома $273,2 млрд-қа жетті, яғни 94%-ға өсті. Сол күні Делл Ларри Пейджді басып озып, Forbes рейтингінде алғаш рет екінші орынға шықты. Bloomberg 4 қыркүйекте оны $247 млрд деп бағалады: бесінші орын, жыл басынан бері $107 млрд өсім. Forbes Real-Time дерегінше, 2026 жылғы 4 қазанда Деллдің байлығы $273,9 млрд болды, бұл әлемде төртінші орын.

Байлығымен салыстырғанда Деллдің жалақысы қарапайым: 2025 жылы оның сыйақысы шамамен $3,1 млн болды. Forbes оған «өзін-өзі жасаған» шкаласы бойынша 10 ұпайдың 8-ін береді.

Қайырымдылық және «Трамп шоттары»

1999 жылы Майкл мен Сьюзан Делл Michael & Susan Dell Foundation қорын құрды. Қор АҚШ-та, Техаста, Үндістанда, Африкада және Израильде жұмыс істейді. Негізгі бағыттары — мектептер, университеттер, денсаулық сақтау және кедей отбасыларға қаржы қызметтері. Қор сайтында міндеттемелердің жалпы көлемі $10 млрд деп көрсетілген.

2025 жылы 2 желтоқсанда ерлі-зайыптылар «Трамп шоттарына» $6,25 млрд беретінін жариялады. Бұл — балаларға арналған мемлекеттік инвестициялық шоттар. Шарттары мынадай:

• 2025 жылғы қаңтарға дейін туған, 10 жастан аспаған балалар $250-ден алады;
• ақша медианалық табысы $150 000-нан төмен пошта аудандарындағы балаларға беріледі;
• кемінде 25 млн бала қамтылады;
• 2025–2028 жылдары туған балалардың шотына АҚШ Қаржы министрлігі өзі $1000 салады. Ақшаны 18 жастан бастап оқуға, баспананың алғашқы жарнасына немесе өз бизнесіне жұмсауға болады.

«Біз жасай алатын ең ақылды инвестиция — балаларға салынған инвестиция», — деді сонда Делл. CNN дерегінше, бұл сома Деллдер бұған дейін берген қайырымдылықтың бәрінен екі еседен көп болды.

Жеке өмірі

1989 жылы 28 қазанда Делл Сьюзан Либерманға үйленді. Той Остинде өтті, отбасы әлі де сонда тұрады. Ерлі-зайыптылардың төрт баласы бар, солардың бірі — ұлы Зак. Деллдің Гавайидегі Кукио ауданында сарайы бар. 2026 жылғы мамырда ол НФЛ-дің Las Vegas Raiders клубының 5,3%-ын шамамен $524 млн-ға сатып алды. Сол жылы Дональд Трамп оны Президенттің ғылым және технология жөніндегі кеңесшілер кеңесіне қайта тағайындады.

Forbes-ке ол өз мінезін былай сипаттаған: «Мен тым көп іс істейтінім үшін және қателікті алдын ала көрмейтінім үшін кінәлімін. Бірақ бір қателікті екі рет қайталамаймын».

Делл төңірегіндегі даулар

• SEC ісі. 2010 жылы Dell мен оның негізін қалаушы Intel-дің ашылмаған төлемдері және есептілікті бұрмалау үшін айыппұл төледі. Компания $100 млн, Делл жеке өзі $4 млн берді.
• 2013 жылғы сатып алу. Карл Айкан мен акционерлердің бір бөлігі Делл компанияны тым арзанға алып жатыр деп санады. Соған қарамастан мәміле өтті.
• ЖИ бизнесінің маржасы. Түсім өскенімен, рентабельділік төмендеп жатыр. Қаржы талдаушысы Асват Дамодаран төмен маржа уақытша болмаса, оны компания бағасына енгізу керек деп ескертті.

Dell және Қазақстан

Ашық дереккөздерге қарағанда, Майкл Деллдің өзі Қазақстанға келмеген. Бірақ оның компаниясы мұнда көптен бері бар. Dell Қазақстанда 2005 жылдан жұмыс істейді, Алматы мен Астанада кеңселері бар. 2020 жылы Dell Technologies-тің Қазақстан мен Орталық Азиядағы басшысы Нұрлан Садықов Informburo-ға сұхбат берді. Оның айтуынша, елдегі үш сервердің екеуі Dell өнімі. 2019 жылы компанияның ҚР серверлер нарығындағы үлесі 60–70% болған. Садықов Деллмен екі рет қысқа кездескенін айтып, оны Қазақстанға шақырғысы келетінін жеткізді.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

61 жастағы Делл Dell Technologies директорлар кеңесінің төрағасы әрі CEO-сы болып қала береді. Компания ЖИ инфрақұрылымына тапсырыс жинауды жалғастырып жатыр. 2026 жылдың басынан бері Dell акциялары шамамен 345%-ға өсті. Forbes дерегінше, қыркүйектің соңында оның байлығы $276,4 млрд-қа жетті. Енді басты сұрақ мынау: дата-орталықтар салудың алғашқы толқыны басылғанда компания маржа мен сұранысты сақтай ала ма? Әзірге нарық ЖИ есептеу қуатын бұрынғыдан да көп тұтынады деп сенеді.

Дереккөздер: Wikipedia — Майкл Деллдің өмірбаяны, Wikipedia — Dell компаниясының тарихы, Dell — ресми өмірбаян, Forbes — нақты уақыттағы миллиардерлер рейтингі, Forbes Australia — 2026 жылғы Dell акцияларының рекордтық өсуі, Billionaires.Africa — Bloomberg деректері бойынша байлықтың өсуі, CNN — «Трамп шоттарына» берілген қаражат, Gulf News / Bloomberg — xAI-мен мәміле, Fortune — ЖИ бумы және Dell маржасы, Informburo — Dell Technologies Қазақстанда