Джек Дорси

Тарихтағы алғашқы твитті жіберген, телефон арқылы картамен төлеуге арналған ақ шаршыны ойлап тапқан және Twitter-ді екі рет басқарған адам бүгін мүлде басқа жанрда өмір сүреді. Джек Дорси Block төлем компаниясын басқарады, биткоинді насихаттайды, он күн үнсіздікте медитация жасайды және интернетпен бірге өшірілмейтін қосымшалар жазады. Оның соңғы жобасы — Bluetooth арқылы жұмыс істейтін Bitchat мессенджері билікке соншалықты ыңғайсыз болып шықты, 2026 жылғы қазанда Үндістан оны App Store мен Google Play-ден алып тастатты. Ал ақпанда Дорси бір хатпен Block қызметкерлерінің 40%-ын қысқартып, мұны жасанды интеллектпен ашық түсіндірді.

Шығу тегі және отбасы

Джек Дорси 1976 жылғы 19 қарашада Миссури штатының Сент-Луис қаласында туған. Әкесі Тимоти Дорси масс-спектрометрлер шығаратын компанияда жұмыс істеген, анасы Марсияның тегінде итальяндық тамыр бар. Отбасы католик болған, Джек Bishop DuBourg католиктік мектебін бітірген.

14 жасында ол кейін бүкіл мансабын айқындайтын нәрсеге — диспетчерлік жүйелерге қызықты. Курьерлер, такси, жедел жәрдем көліктері — ондаған қатысушының нақты уақытта қайда екенін және не істеп жатқанын хабарлауы Дорсиді тәнті етті. Жас кезінде ол тіпті модель болып та жұмыс істеген.

Білімі: дипломсыз екі университет

1995 жылы Дорси Миссури ғылым және технология университетіне (ол кезде — Ролладағы Миссури университеті) түсіп, екі жылдан астам оқыды да, 1997 жылы Нью-Йорк университетіне ауысты. Екі жылдан кейін оны да тастап кетті — бітіруге бір семестр қалғанда. Кремний алқабының көптеген кейіпкерлері сияқты, оған диплом керек болмады.

Диспетчерлік және статустар идеясы: 2000–2005

2000 жылы Дорси Оклендте курьерлерге, таксиге және жедел қызметтерге арналған диспетчерлік компания ашты. Сол кезде, 2000 жылғы шілдеде, оның басына адам достарына не істеп жатқанын қысқаша әрі нақты уақытта хабарлай алатын веб-сервис идеясы келді — LiveJournal мен AOL Instant Messenger статустарының қоспасы. Технология да, нарық та оған әлі дайын емес еді, сондықтан идея бірнеше жыл дәптерде жатты.

Twitter: алғашқы твит және алғашқы жұмыстан кету, 2006–2008

Мүмкіндік Эван Уильямстың Odeo подкаст стартапында туды. Биз Стоунмен бірге Дорси шамамен екі аптада қысқа хабарламалар сервисінің прототипін жасады. 2006 жылғы 21 наурызда ол тарихтағы алғашқы твитті жіберді: «just setting up my twttr». Twitter-дің негізін қалаушылар — Дорси, Эван Уильямс, Биз Стоун және Ноа Гласс.

2007 жылы Twitter, Inc. компаниясы құрылып, Дорси оның CEO-сы болды. Ол табыстан гөрі сервистің тұрақтылығына бәс тікті, ал инвесторлар оның басқару стиліне наразы болды. 2008 жылғы 16 қазанда Дорси CEO қызметінен босатылды: БАҚ деректері бойынша, оны жұмыстан ерте кетіп, йогаға және киім дизайны курстарына баратыны үшін сынаған. Компанияны Уильямс басқарды, ал Дорси директорлар кеңесінің төрағасы болды.

Square: ақ шаршы, 2009–2015

Twitter-ден кетуі екінші бизнестің басы болды. 2009 жылы Дорси мен Джим Маккелви Square-ді құрды. 2010 жылғы мамырда олардың басты өнімі — смартфонның құлаққап ұясына салынып, оны карта арқылы төлем терминалына айналдыратын шағын оқу құрылғысы шықты. Ұсақ сатушылар, кофеханалар мен шеберлер үшін бұл революция болды: карталарды банк терминалынсыз және ұзақ келісімшарттарсыз қабылдауға мүмкіндік туды.

2012 жылғы қыркүйекте Square-дің өзі $3,2 млрд-қа бағаланды. 2015 жылғы 14 қазанда компания IPO-ға құжат тапсырды, ол кезде акциялардың 24,4%-ы Дорсиге тиесілі еді.

Twitter-ге оралу: 2011–2021

2011 жылғы наурызда Дорси CEO Дик Костолоның тұсында атқарушы төраға ретінде Twitter-ге оралды. 2015 жылғы шілдеде Костоло кеткенде, Дорси уақытша, ал қазанда тұрақты CEO болды. Бірнеше жыл бойы ол бір мезгілде екі жария компанияны басқарды, инвесторлар мұны оған үнемі еске салып отырды.

• 2016 жылғы мамырда Twitter фото мен сілтемелерді 140 таңба шегіне есептемейтін болды.
• 2021 жылғы 8 қаңтарда Twitter Дональд Трамптың аккаунтын біржола бұғаттады. Кейін Дорси бұл бұғаттау «қауіпті прецедент» жасайтынын мойындады.
• 2021 жылғы 29 қарашада Дорси дереу отставкаға кететінін жариялады, CEO болып Параг Агравал тағайындалды.
• 2022 жылғы мамырда ол директорлар кеңесінен шықты. 2022 жылғы қазанда Twitter-ді Илон Маск сатып алғанда, Дорси 2,4% үлесін сақтап қалды.

Block, биткоин және орталықсыздандыру: 2021–2026

2021 жылғы 1 желтоқсанда Square атауы Block, Inc. болып өзгерді. Холдингке бизнеске арналған Square, Cash App қосымшасы және биткоин бағыттары кіреді. Жаңа атау Дорсидің басты құмарлығын көрсетті: ол Twitter мен Square болмаса, биткоинмен айналысар едім деп талай айтқан.

• 2022 жылғы ақпанда ол орталықсыздандырылған Bluesky әлеуметтік желісінің директорлар кеңесіне кірді, бірақ 2024 жылғы мамырда желі дәстүрлі корпорациялардың қателіктерін қайталап жатыр деп, одан кетті.
• 2022 жылғы желтоқсанда ол орталықсыздандырылған Nostr протоколын дамытуға 14 биткоин бөлді.
• 2023 жылы OCEAN биткоин пулы үшін $6,3 млн-дық бастапқы инвестиция раундына қатысты.
• 2025 жылғы шілдеде Bitchat мессенджерін шығарды: онда көрші телефондар шифрланған хабарламаларды бір-біріне интернетсіз және серверсіз Bluetooth арқылы жеткізеді.
• 2025 жылғы қарашада Vine-ның diVine деген атпен қайта іске қосылуын қолдады.

Block-тағы 40%-дық қысқарту: 2026

2026 жылғы 27 ақпанда Дорси Block 4000-нан астам адамды — 10 000-нан астам қызметкердің шамамен 40%-ын қысқартатынын жариялады. Басқа басшылардан айырмашылығы, ол «оңтайландыру» туралы тұжырымдардың тасасына тығылмады: «Интеллект құралдары компания құру мен басқарудың мәнін өзгертті. Біз жасап жатқан құралдармен жұмыс істейтін әлдеқайда шағын команда көбірек әрі жақсырақ жасай алады». Нарық өсумен жауап берді: алдыңғы күні $54,53 тұрған акциялар хабарламадан кейін 20%-дан астам қымбаттады. Сол есепте Block IV тоқсандағы жалпы пайданың 24%-ға өскенін көрсетті.

Ақша

Forbes деректері бойынша, 2026 жылғы 3 қазандағы жағдай бойынша Дорсидің байлығы $7,5 млрд деп бағаланады — әлемде 528-орын және Forbes 400 тізімінде 218-орын. 2026 жылғы ақпанда Forbes оны $5,9 млрд-қа бағалаған. Байлығының негізі — Block пен бұрынғы Twitter-дегі үлестер. Маск X-ті SpaceX-пен біріктіріп, SpaceX 2026 жылы биржаға шыққаннан кейін Forbes Дорсидің SpaceX-тегі үлесін 0,14% деп бағалайды.

Дорсидің қайырымдылығы да миллиардтармен өлшенеді:

• 2020 жылғы 7 сәуірде ол Start Small қорына Square акцияларымен $1 млрд (сол кездегі байлығының шамамен 28%-ы) беруге уәде етті — COVID-19-бен күреске, қыздардың біліміне және сөзсіз базалық табыс тәжірибелеріне. Forbes деректері бойынша, бүгінге дейін $807 млн таратылған.
• 2021 жылғы наурызда ол өзінің алғашқы твитін NFT түрінде $2,9 млн-ға сатып, ақшаны биткоинге айырбастап, GiveDirectly қорының Африкаға арналған бағдарламасына берді.
• 2021 жылғы мамырда Үндістандағы COVID-19-бен күреске $15 млн берді.
• 2024 жылғы қаңтарда Freedom of the Press Foundation қорына $10 млн берді — бұл қордың тарихындағы ең ірі қайырмалдық.

Жеке өмірі

Forbes деректері бойынша, Дорси үйленбеген және Сан-Францискода тұрады; 2012 жылы ол Си-Клифф ауданына көшкен. 2013 жылы Forbes оны миллиардерлер арасындағы ең қалаулы бойдақ деп атады. Ол өз өмірін өзін-өзі тәрбиелеу тәжірибесіне айналдырды: 2015 жылдан бері таңертең медитация жасайды, 2017 жылдың соңында толық үнсіздікте өтетін он күндік випассана ретритінен өтті, ал 2018 жылғы қарашада туған күнін Мьянмаға медитациялық сапармен атап өтті.

Қызықты деректер

• «just setting up my twttr» деген алғашқы твитті кәсіпкер Сина Эстави $2,9 млн-ға сатып алды.
• 2013 жылғы желтоқсаннан 2018 жылдың басына дейін Дорси Walt Disney директорлар кеңесінің мүшесі болып, мүдделер қақтығысына байланысты кетті.
• 2008 жылы MIT Technology Review оны 35 жасқа дейінгі 35 басты инноватор тізіміне енгізді, ал 2012 жылы Wall Street Journal жылдың инноваторы деп атады.
• Оны биткоинді жасаған Сатоши Накамотоның ықтимал кандидаттарының бірі ретінде жиі атайды — бұған ешқандай дәлел жоқ.
• Сол адам антирейтингтерге де ілікті: 2016 жылы Fox Business оны жылдың ең нашар CEO-лары арасында 4-орынға қойды.

Дорси төңірегіндегі даулар

Twitter мен Square-дің CEO-сы болу қос рөлі көп жыл бойы инвесторлардың сынына ұшырады. Модерация туралы шешімдер — Трампты бұғаттаудан бастап «әлемдік көшбасшыларға арналған ерекшеліктерге» дейін — оны оңшылдардың да, солшылдардың да нысанасына айналдырды. Оның саяси бейімділігі де ерекше: 2019 жылы ол Тулси Габбард пен Эндрю Янгтың науқандарын, ал 2023 жылы Роберт Кеннеди-кішіні қолдады. Ақыр соңында, Block штатының 40%-ын қысқарту көпшілік үшін ЖИ еңбек нарығын қалай өзгертіп жатқанының символына айналды: Дорси жаппай жұмыстан шығаруды жасанды интеллектпен тікелей байланыстырған ірі CEO-лардың алғашқыларының бірі болды.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Дорси жаңарған әрі едәуір кішірейген Block-ты басқарады, биткоинді төлем жүйесі ретінде ілгерілетеді және орталықтан бақылауға болмайтын құралдарға инвестиция салады. Үндістандағы Bitchat оқиғасы ол үшін идеяның ирониялық сынағы болды. Жазда интернетті билік 12 сағатқа өшірген Нью-Делидегі жастар наразылығына қатысушылар жаппай Bitchat-қа ауысты: 17–23 шілдеде қосымшаның әлемдегі барлық жүктеп алуларының шамамен 85%-ы Үндістанға тиесілі болды. Қазанда билік қосымшаны дәл ол не үшін жасалса, сол үшін — интернет өшірілгенде жұмыс істей алатыны үшін дүкендерден алып тастатты. Орнатылып қойған көшірмелер жұмысын жалғастыруда, және Дорси үшін бұл оның не құрып жатқанының ең жақсы дәлелі болса керек.

Дереккөздер: Wikipedia — Джек Дорсидің өмірбаяны, Forbes — профиль және байлық, Fortune — Block қызметкерлерінің 40%-ын қысқарту, CNBC — алғашқы твиттің $2,9 млн-ға сатылуы, TechCrunch — Bitchat-тың Үндістанда бұғатталуы