Дэн Фридкин

Дэн Фридкин — америкалық миллиардер, футбол клубының иесі үшін оның өмірінде әдеттен тыс нәрсе көп. Отбасының ақшасы АҚШ-тың бес штатындағы Toyota дистрибуциясынан келеді. Хоббиі — Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жойғыш ұшақтарды басқару. Қосымша бизнесі — кино: Скорсезенің «Гүл айының өлтірушілерінен» Канның «Алтын пальма бұтағына» дейін. 2020 жылдан бері оған «Рома» тиесілі, 2024 жылғы желтоқсаннан — «Эвертон». 2026 жылғы 9 қазанда оның The Friedkin Group компаниясы ағылшын клубын сатуға дайын екенін мәлімдеді.

Шығу тегі және отбасы

Томас Дэн Фридкин 1965 жылы 27 ақпанда Сан-Диегода туды. Ол — үшінші буындағы кәсіпкер. Атасы Кенни Фридкин Pacific Southwest Airlines әуе компаниясын құрған. Әкесі Томас Х. Фридкин 1969 жылы Gulf States Toyota компаниясын ашты. Компания Техас, Арканзас, Луизиана, Миссисипи және Оклахома штаттарында Toyota көліктерін таратудың эксклюзивті құқығын алды. Әкесі 2017 жылы қайтыс болды.

Дэн Джорджтаун университетін бітірді, кейін Хьюстондағы Райс университетінде MBA алды. Хьюстон оның негізгі мекені болды. Әйелі Дебра екеуінің төрт баласы бар.

Toyota-ға құрылған империя

Фридкин The Friedkin Group жеке холдингін басқарады. Оның құрамында автокөлік бизнесі, люкс қонақүйлер, спорт және кино бар. Өзегі — сол баяғы Gulf States Toyota. Forbes дерегінше, 2025 жылы компания $14,5 млрд-тық Toyota сатқан.

Осы өзектің айналасына Фридкин бай техастықтың талғамына сай портфель жинады:

• Auberge Resorts — люкс қонақүйлер желісі, Аспен мен Кабо-Сан-Лукастағы нысандар да соның ішінде; Фридкин 2013 жылдан бері оның төрағасы;
• Оңтүстік Каролинадағы Том Фацио жобалаған Congaree гольф-клубы және 2012 жылы сатып алынған Солтүстік Каролинадағы Diamond Creek;
• Танзаниядағы аңшылық және табиғи алқаптар, оның ішінде Серенгетидің оңтүстігіндегі Mwiba лоджы.

Кино: Скорсезеден «Паразиттерге» дейін

2017 жылы Фридкин тәуелсіз киноны қаржыландыратын, сататын және прокатқа шығаратын 30West компаниясының негізін қалаушылардың бірі болды. 2018 жылы 30West-пен бірге Neon дистрибьюторын бақылауына алды — АҚШ-та «Оскар» алған «Паразиттерді» шығарған компания осы. Оның тағы бір компаниясы — Imperative Entertainment студиясы.

Ол продюсер болған фильмдер:

• «Шаршы» — Канн-2017-нің «Алтын пальма бұтағы»;
• «Әлемнің барлық ақшасы» және «Есірткі тасушы»;
• «Мұң үшбұрышы»;
• «Гүл айының өлтірушілері».

«Мавританиялық» фильмінде, «Тредстоун» және «Жер иесі» (Landman) сериалдарында атқарушы продюсер болды. 2019 жылы Фридкин «Соңғы Вермеер» драмасын өзі түсірді.

Жойғыш ұшақтың ұшқышы

Фридкиннің басты жеке құмарлығы — аспан. Ол Екінші дүниежүзілік және Корей соғыстары кезіндегі ұшақтарды жинап, өзі басқарады: T-6, P-51 Mustang, F-86 Sabre және Spitfire-дың бірнеше нұсқасы. Forbes дерегінше, бұл АҚШ-тағы әскери ұшақтардың ең ірі жеке коллекцияларының бірі.

Фридкин Air Force Heritage Flight Foundation қорын құрып, оны басқарады. Ол АҚШ әуе күштерінің көрсетілім экипаждарымен сапта ұшуға рұқсаты бар он азаматтық ұшқыштың бірі. Horsemen пилотаждық тобымен бірге P-51-де Солтүстік Америка мен Еуропадағы авиашоуларға шығады.

Кристофер Ноланның «Дюнкерк» фильмінде Фридкин нағыз «Спитфайрды» әуе шайқасында өзі басқарып, жағажайға қондырды. Осы трюк үшін Taurus World Stunt Awards сыйлығын алды.

Табиғат және Техас

Фридкиннің отбасы Танзанияда 3,2 млн акр қорғалатын аумақты жалға алады, ал оның Friedkin Conservation Fund қоры Шығыс Африканың жабайы табиғатын қорғайды. 2005–2018 жылдары ол Техастың саябақтар мен жабайы табиғат жөніндегі комиссиясының мүшесі болды, оны екі рет басқарды. 2014 жылы көлемі 17 351 акр Powderhorn ранчосын сатып алуға көмектесті — бұл сол кезде штат тарихындағы ең ірі табиғат қорғау мәмілесі еді. 2023 жылы оны Техастың табиғат қорғау даңқ залына енгізді.

«Рома» (2020 — қазірге дейін)

Футболға Фридкин Италия арқылы келді. «Романы» сатып алу туралы келіссөз 2019 жылғы желтоқсанда басталды, ал 2020 жылғы 6 тамызда ол негізгі акционер Джеймс Паллоттамен $591 млн-ға алдын ала шартқа қол қойды. Мәміле сол айда жабылды.

Жаңа иелердің ең шулы қадамы Жозе Моуриньо болды. Оның тұсында «Рома» 2022 жылғы 25 мамырда Тиранада Конференциялар лигасының финалында «Фейеноордты» жеңді. Бір жылдан соң команда Еуропа лигасының финалына шықты, бірақ «Севильяға» жеңілді. Римге 40 млн еуроға Тэмми Абрахам, Пауло Дибала және Ромелу Лукаку келді.

Одан кейін бапкерлер жиі ауыса бастады. Моуриньо үшінші маусымның ортасында қызметінен босатылды, оның орнына келген Даниэле Де Росси жеті айдан кейін кетті. Клуб аңызының отставкасы үшін жанкүйерлер иелерді жақтырмай қалды. Кейін Иван Юрич, Клаудио Раньери және Джан Пьеро Гасперини келді. 2026 жылғы сәуірде «Рома» бапкерлік жұмыстан кейін иелерге кеңесші болған Раньеримен қоштасты: ол Гасперинимен көпшілік алдында ұрсысып қалды, ал клуб бапкерді таңдады. Фридкиндер көпшілік алдында сирек сөйлейді.

«Эвертон» (2024 — қазірге дейін)

Екінші клуб оңайлықпен келмеді. 2024 жылдың жазында Фридкин Фархад Моширидің үлесін сатып алуға келісті, бірақ бір айдан кейін келіссөз үзілді. Қыркүйекте тараптар мәмілеге қайта оралды, ал 2024 жылғы 19 желтоқсанда The Friedkin Group «Эвертонның» 98,8%-ын сатып алуды аяқтады. Фридкин АПЛ-дегі оныншы америкалық иесі атанды.

Бағасы жарияланған жоқ. Британ БАҚ мәмілені £400 млн-нан асады деп бағалады. Клуб қарызының басым бөлігі капиталға айналдырылды, қалғаны өтелді немесе қайта қаржыландырылды, ал иелер стадионды салып бітіруге қаржы құйды. «Англияның ең тарихи клубтарының бірін жаһандық отбасымызға қабылдағанымызды мақтан тұтамын», — деп жазды сонда Фридкин.

Оның тұсында «Эвертон» «Гудисон Парктан» Мерси жағалауындағы жаңа Hill Dickinson Stadium аренасына көшті. Бірақ 2026 жылғы қазанда The Friedkin Group жаңа инвесторларды, тіпті бақылау пакетін сатуды да қарастырып жатқанын мәлімдеді. Толығырақ — «Эвертонды» сату туралы жаңалықта.

Ақша

Forbes Фридкиннің байлығын ең алдымен Toyota дилерлік бизнесімен байланыстырады. 2024 жылғы желтоқсанда журнал оны $6,4 млрд деп бағалады, 2026 жылғы қаңтарда — $9,4 млрд. Forbes-тің нақты уақыттағы дерегі бойынша, 2026 жылғы 9 қазанда оның $12,6 млрд байлығы бар, әлемде 262-орында. 2026 жылғы Forbes 400 рейтингінде 102-орында.

Қазір (2026 жылғы қазан)

Фридкинге 61 жас, Хьюстонда тұрады. «Рома» өз стадионын салып жатыр, Sky Sports News бағалауынша, ол шамамен £1 млрд-қа түседі. Сол бағалау бойынша, иелер «Эвертон» үшін £800 млн-нан £1 млрд-қа дейін алғысы келеді. The Friedkin Group сатып алушыны бір өлшеммен таңдайтынын айтады: ол клубтың «дұрыс қамқоршысы» болуы керек.

Дереккөздер: Wikipedia — Дэн Фридкиннің өмірбаяны, Forbes — профилі мен байлығы, AP / ABC News — «Эвертонды» сатып алу, FourFourTwo — «Ромадағы» Фридкин дәуірі, AFP / Ahram Online — Раньеридің «Ромадан» кетуі, Sky Sports — «Эвертон» сатылымға шықты