The Friedkin Group

The Friedkin Group (TFG) — Хьюстондағы жеке отбасылық холдинг. Ол АҚШ-тың оңтүстігінде Toyota көліктерін таратудан басталды. Бүгін топтың қолында Auberge қонақүйлері, кино бизнесі және үш футбол клубы бар: «Рома», француздың «Каны» және «Эвертон». Холдингті төраға әрі бас директор, миллиардер Дэн Фридкин басқарады. Компания қазір неге назарда? 2026 жылғы 9 қазанда TFG «Эвертонға» жаңа инвестиция іздейтінін, оның ішінде клубтың бақылау пакетін сатуды да қарастыратынын хабарлады. Клубты сатып алғанына екі жыл да толмаған.

Бастауы: ұшқыш, әуе компаниясы және Toyota

Отбасы бизнесі көліктен емес, ұшақтан басталған. Холдинг басшысының атасы Кенни Фридкин 1949 жылы Сан-Диегода Pacific Southwest Airlines әуе компаниясын ашты. Алғашында жалға алынған бір ғана DC-3 ұшағы болған. Оның ұлы Томас Фридкин PSA-ға ұшқыш болып келді. 1960-жылдардың басында ата-анасы қайтыс болған соң, компанияның ең ірі акционері атанды.

Томас жылдамдыққа құмар еді. Жарыс көліктерін ұстады, Берни Литтлмен бірге Miss Budweiser гидропланына иелік етті, Голливуд фильмдерінде ұшып, трюк жасады. Көлікке бет бұруы Кэрролл Шелбимен танысудан басталды. Шелби Toyota дистрибьюторы болу ұсынысынан бас тартып, жапондарды Фридкинмен таныстырды. 1969 жылы Томас Gulf States Toyota (GST) компаниясын іске қосты.

GST — автосалон емес, өңірлік дистрибьютор. Toyota Motor Sales USA франшизасы бойынша компания Техас, Луизиана, Оклахома, Арканзас және Миссисипидегі дилерлерге көлік жеткізеді. Houston Chronicle дерегінше, 2022 жылы бұл шамамен 150 дилерлік орталық болған. GST штаб-пәтері — Хьюстонның Energy Corridor ауданындағы шамамен 400 мың шаршы фут кампус.

2001–2013: ұрпақ ауысуы және қонақүй бизнесі

2001 жылы 66 жастағы Томас Фридкин холдингтің күнделікті басқаруын ұлы Дэнге тапсырды, өзі төраға болып қала берді. Дэн 1965 жылы Сан-Диегода туған, Джорджтаун университеті мен Райс университетінде оқыған. Әкесі сияқты ол да авиация мен киноға жақын. Air Force Heritage Flight Foundation қорын құрды, ал Кристофер Ноланның «Дюнкерк» фильміндегі трюк үшін Taurus World Stunt Awards сыйлығын алды.

Көлік бизнесі өсе берді. 2008 жылы Forbes Gulf States Toyota-ны АҚШ-тың ең ірі жеке компаниялар рейтингінде 53-орынға қойды, түсімі шамамен $5,7 млрд болды. Сонымен қатар отбасы жаңа салаларға шықты. 2013 жылдан бері Дэн Фридкин — Auberge Resorts Collection төрағасы. Бұл қонақүй мен курорт желісі 1981 жылы Напа алқабында Auberge du Soleil қонақүйінен басталған. Бүгін оның құрамында АҚШ пен Еуропадағы қымбат қонақүйлер бар, соның ішінде Лондондағы Cambridge House және Аспендегі Hotel Jerome.

Топтың көп айтыла бермейтін активтері де бар. Олар — Оңтүстік Каролинадағы Congaree және Солтүстік Каролинадағы Diamond Creek гольф клубтары, Танзаниядағы аңшылық әрі табиғат қорғау жобалары. Отбасы Friedkin Conservation Fund қоры арқылы онда 3,2 млн акр қорғалатын аумақты жалға алады. Томас Фридкин 2017 жылы наурызда 81 жасында қайтыс болды.

2014–2023: «Шаршыдан» «Гүлді ай қанішерлеріне» дейін

2014 жылы Дэн Фридкин продюсер Брэдли Томаспен, сценарист Тим Крингпен және Зак Кэдисонмен бірге Imperative Entertainment кинокомпаниясын құрды. 2017 жылы-ақ компания қатысқан фильм — Рубен Эстлундтың «Шаршысы» — Канн фестивалінің Алтын пальма бұтағын жеңіп алды. Одан кейін Ридли Скоттың «Әлемдегі барлық ақша», Клинт Иствудтың «Есірткі тасушы» фильмдері, кейін Эстлундтың «Мұңның үшбұрышы» шықты.

Imperative-тің басты жобасы — Мартин Скорсезенің «Гүлді ай қанішерлері». Компания Дэвид Гранн кітабын экрандау құқығы үшін саудалаудан 2016 жылы наурызда-ақ жеңіп шықты. Фильм 2023 жылы жарыққа шықты, Фридкин мен Томас оның продюсерлерінің қатарында, Скорсезенің жанында тұр. Картина «Оскарға» 10 рет ұсынылды, бірақ бірде-бір мүсіншені алмады.

Екінші кино бағыты — 30West. Топтың бұл медиабөлімі тәуелсіз киноны қаржыландырып, сату үшін 2017 жылы құрылды. 2018 жылы 30West Neon дистрибьюторының бақылау пакетін алды. Көп ұзамай Neon АҚШ-та Пон Чжун Хоның «Паразиттерін» шығарды. Бұл «Үздік фильм» номинациясында «Оскар» алған ағылшын тілінде емес алғашқы фильм болды. Neon үшін осы санаттағы екінші жеңіс — «Анора». Дэн Фридкиннің өзі де режиссер ретінде түсірді: 2019 жылы оның «Соңғы Вермеер» атты дебюті шықты.

2020–2023: «Рома» және «Кан»

TFG футболға Рим арқылы кірді. «Романы» Джеймс Паллоттадан сатып алу туралы келіссөз 2019 жылы желтоқсанда басталды. Ол кезде мәміле $872 млн деп бағаланған, бірақ пандемия оны тежеп тастады. Ақырында 2020 жылғы 6 тамызда тараптар $591 млн-ға алдын ала шартқа қол қойды. Дэн Фридкин клуб президенті болды.

Екі жылдан кейін кубок келді. 2022 жылғы 25 мамырда Жозе Моуриньо басқарған «Рома» Конференциялар лигасының алғашқы турнирін ұтты, финалда «Фейеноордты» жеңді. Сол жылы жазда TFG миноритарийлердің акцияларын сатып алатынын жариялады, ал 2022 жылы қыркүйекте клуб Милан биржасынан шықты. Қазір «Романың» шамамен 96%-ы топқа тиесілі.

Римдегі басты құрылыс — Пьетралата ауданындағы жаңа стадион. 2026 жылы ақпанда Рим қалалық кеңесі жобаның техникалық-экономикалық негіздемесін мақұлдады. Жоспар бойынша арена 60 605 көрерменге арналған. Қала инфрақұрылымымен қоса жалпы құны €1,047 млрд деп бағаланады. Жобада құрылыстың басталуы 2027 жылға, ашылуы 2030 жылға белгіленген. Әлі өңірлік келісуден, соның ішінде экологиялық сараптамадан өтуі керек.

2023 жылы маусымда топ француздың «Кан» клубының мажоритарлық инвесторы болды. Тарихы бай клуб ол кезде Францияның төртінші дивизионында ойнаған. Команданы басқаратын құрылымның президенті болып Дэннің ұлы Райан Фридкин тағайындалды. Мәміле сомасы жарияланған жоқ.

2024: «Эвертонды» сатып алу

2024 жылға қарай «Эвертон» иесі ауысуының ұзаққа созылған тарихында тұрып қалған еді. Акцияның 94,1%-ына иелік еткен Фархад Мошири 2023 жылы пакетті американдық 777 Partners компаниясына сатуға келісті. Бірақ мәміле жабылмай, 2024 жылы шілдеде күйреді. Ол кезде TFG келіссөзге эксклюзивті құқық алып үлгерген. 2024 жылы қыркүйекте тараптар шарттарды келісті, 14 желтоқсанда Премьер-лига сатып алуды мақұлдады, ал 19 желтоқсанда мәміле жабылды. Клубты топтың Roundhouse Capital Holdings құрылымы сатып алды. Al Jazeera дерегінше, оған акцияның 98,8%-ы тиді. Бағасы жария түрде айтылмады.

Клубпен бірге TFG-ге Мерси жағалауындағы Брамли-Мур докындағы құрылысы бітуге жақын жаңа арена да өтті. Hill Dickinson Stadium деп аталған стадион шамамен 52,7 мың көрерменді сыйғызады. «Эвертон» онда алғашқы ресми матчын 2025 жылғы 24 тамызда өткізіп, «Брайтонды» 2:0 есебімен жеңді. Иелер бапкерлер штабын да ауыстырды: 2025 жылы қаңтарда Шон Дайчты жұмыстан шығарып, Дэвид Мойесті қайтарды. Клуб туралы толығырақ — «Эвертон» досьесінде.

2025: Pursuit Sports

2025 жылы шілдеде TFG футбол активтерін Pursuit Sports деген бір құрылымға жинады. Оның құрамына «Рома», «Кан» және «Эвертон» кірді. Бас директор болып Дэйв Бистон тағайындалды. Ол бұрын Clearlake Capital-да және «Ливерпуль» мен «Бостон Ред Сокс» иесі Fenway Sports Group-та істеген. Бистон тікелей Дэн Фридкинге бағынады. Сол жылы наурызда топ «Рома» орналасқан Римде Auberge қонақүйін ашты.

Ақша

TFG — жеке компания, есептілігін жарияламайды. Бағдар ретінде Forbes бағалауын алуға болады: журнал топты АҚШ-тың ең ірі жеке компаниялар рейтингіне қосады. Forbes пен FactSet дерегі бойынша, рейтинг жылдарындағы түсім:

• 2012 — $5 млрд;
• 2016 — $8,4 млрд;
• 2020 — $9,4 млрд;
• 2021 — $8,3 млрд;
• 2023 — $11,1 млрд;
• 2025 — $14 млрд;
• 2026 — $15,7 млрд.

Forbes карточкасында 2026 жылғы мамырдағы жағдай бойынша 11 745 қызметкер көрсетілген. Дэн Фридкиннің жеке байлығы — бөлек әңгіме: бұл компанияның бағасы емес, адамның ақшасы.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

2026 жылғы 9 қазанда TFG «Эвертон» туралы мәлімдеме жасады. Топ жаңа инвестицияларды, соның ішінде бақылау пакетін сатуды да қарастырып жатыр. Мәлімдемеде иелердің алғашқы міндеттері клубты тұрақтандыру және «көптен уәде етілген стадионды» бітіру болғаны айтылған. Енді сол негіз қаланғандықтан, «келесі тарау туралы ойлайтын уақыт келді» дейді TFG. Топ клубқа лайықты қамқоршы бола алатын тараптармен ғана сөйлеспек. Процесс туралы бұдан артық түсініктеме бермеді.

Мәлімдемеде сома аталмады. Sky Sports News бағалауынша, әңгіме £800 млн — £1 млрд төңірегінде болуы мүмкін. Дэвид Мойес сату туралы сол күні таңертең естіп, таң қалғанын мойындады. Оның айтуынша, иелердің клубқа онша араласпайтыны соңғы трансфер терезесінде-ақ байқалған.

Топтың басқа бағыттары:

• «Рома» Пьетралатадағы стадионға өңірлік келісімді күтіп отыр;
• кинода Neon-ның бақылауы ауысты: Wikipedia дерегінше, 2026 жылы шілдеде дистрибьютордың мажоритарлық пакеті Department M-ге өтті, ал 30West ірі акционер болып қалып, директорлар кеңесіндегі орнын сақтады.

TFG-нің Қазақстанмен байланысы — бизнесі, серіктестігі не мәмілесі — ашық дереккөздерде табылмады.

Дереккөздер: Forbes — The Friedkin Group профилі, Sky Sports — «Эвертон» сатылымға шықты, AP — TFG-нің «Эвертон» туралы мәлімдемесі, Al Jazeera — «Эвертонды» сатып алу, Houston Chronicle — Фридкин конгломератының өсуі, Calcio e Finanza — «Канды» сатып алу, BeBeez — Pursuit Sports іске қосылды, Wikipedia — Дэн Фридкин, Wikipedia — Томас Фридкин, Wikipedia — Gulf States Toyota, Wikipedia — «Рома», Wikipedia — «Романың» жаңа стадионы, Wikipedia — «Эвертон», Wikipedia — Hill Dickinson Stadium, Wikipedia — «Гүлді ай қанішерлері», Wikipedia — Neon, Wikipedia — Auberge Resorts