Жүргізуші куәлігінің санаттары: қандай болады және айырмашылығы

Қазақстанда жүргізуші куәлігінің 9 санаты (A, B, C, D, BE, CE, DE, Tm, Tb) және 6 кіші санаты (A1, B1, C1, D1, C1E, D1E) бар. Ең көп тарағаны — B: салмағы 3,5 тоннаға дейінгі, жолаушы орны 8-ден аспайтын жеңіл көліктер, оны 18 жастан ашуға болады. Төменде әр санат нені басқаруға рұқсат беретінін, қай жастан және қандай өтіліммен берілетінін, қажетті белгісіз рөлге отырсаңыз не болатынын айтамыз.

Куәлік санаттары: жиынтық кесте

Санат	Нені басқаруға болады	Жасы	Өтілім
A1	125 см³ және 11 кВт-қа дейінгі жеңіл мотоциклдер, трициклдер мен квадроциклдер, мопедтер	16 жас	—
A	Кез келген қуаттағы мотоциклдер	18 жас	—
B1	Трициклдер мен квадрициклдер	18 жас	—
B	3,5 тоннаға дейінгі, 8 жолаушы орнына дейінгі жеңіл көліктер	18 жас	—
BE	Ауыр тіркемесі бар жеңіл көлік	—	B бойынша 1 жыл
C1	3,5–7,5 тонналық жүк көліктері	18 жас	—
C	3,5 тоннадан ауыр жүк көліктері	21 жас	3 жыл, оның 1 жылы C1 бойынша
C1E	Тіркемесі бар C1 жүк көлігі	—	C не C1 бойынша 1 жыл
CE	Тіркемесі не жартылай тіркемесі бар C жүк көлігі	—	C бойынша 1 жыл
D1	9–16 жолаушы орны бар шағын автобустар	21 жас	3 жыл, оның 1 жылы C1 бойынша
D	8-ден астам жолаушы орны бар автобустар	23 жас	3 жыл, оның 1 жылы D1 бойынша
D1E	Тіркемесі бар D1 шағын автобусы	—	D не D1 бойынша 1 жыл
DE	Тіркемесі бар D автобусы	—	D бойынша 1 жыл
Tm	Трамвайлар	21 жас	—
Tb	Троллейбустар	23 жас	3 жыл, оның 1 жылы D1 бойынша

Санатты көліктің техникалық сипаттамасы анықтайды: рұқсат етілген ең жоғары салмағы, жолаушы орнының саны және құрылысы. «1» цифры бар кіші санаттар бір топтың ішінде жеңіл техниканы ауырынан ажырату үшін керек: шағын жүк көлігін фурадан, шағын автобусты үлкен автобустан. Жасқа және өтілімге қойылатын талаптар «Жол жүрісі туралы» заңда бекітілген.

Мототехника: A және A1 санаттары

A санаты — мотоциклдер

Көлемі мен қуатына қарамастан кез келген мотоциклді, бүйір арбасы барын да, жоғын да, сондай-ақ мотоциклше отыратын үш дөңгелекті мотоциклдерді басқаруға рұқсат береді. Санатты 18 жастан, оқу курсынан өтіп, теория мен жүргізу емтиханын тапсырған соң ашуға болады.

A1 кіші санаты — жеңіл мототехника

Қозғалтқышының көлемі 125 см³-ге, қуаты 11 кВт-қа дейінгі мотоциклдер, трициклдер мен квадроциклдер, сондай-ақ мопедтер мен скутерлер. 16 жастан алуға болатын жалғыз санат осы, өтілім талап етілмейді.

Жеңіл көліктер: B, B1 және BE санаттары

B санаты — жеңіл автомобильдер

Рұқсат етілген ең жоғары салмағы 3500 кг-ға дейінгі, жүргізушіні қоспағанда 8-ден аспайтын жолаушы орны бар көліктер. B санатымен 750 кг-ға дейінгі жеңіл тіркеме сүйреуге болады. Жасы — 18. Медкомиссиядан бастап арнаулы ХҚКО-дағы емтиханға дейінгі жолды жүргізуші куәлігін алу нұсқаулығында қадам-қадаммен талдадық.

B1 кіші санаты — трициклдер мен квадрициклдер

Құрылысы жағынан мотоциклге де, жеңіл көлікке де жатпайтын үш және төрт дөңгелекті техника. B1-ді бөлек ашудың әдетте қажеті жоқ: оған құқықты B санаты береді. Тек мотоциклше отыратын, рөлі мотоцикл тектес көліктерге A санаты керек.

BE санаты — ауыр тіркемесі бар жеңіл көлік

Тіркеме 750 кг-нан ауыр әрі көліктің өзінен де ауыр болса немесе көлік пен тіркеменің жалпы салмағы 3500 кг-нан асса, BE қажет. Автоүйлер, қайық тасымалдайтын тіркемелер, арнайы техника тасу — осындай жағдайлар. BE-ні B санатымен бір жыл жүргеннен кейін ашуға болады.

Жүк көліктері: C, C1, CE және C1E санаттары

C1 кіші санаты — жеңіл жүк көліктері

Салмағы 3500–7500 кг жүк көліктері: тауар тасымалдайтын фургондар, коммуналдық және сервистік техника. 18 жастан, өтілімсіз ашуға болады. Ауыр жүк көліктері мен автобустарға апаратын жол осы C1-ден басталады.

C санаты — 3,5 тоннадан ауыр жүк көліктері

Салмағы 3500 кг-нан асатын кез келген жүк көлігі, жоғарғы шегі жоқ. Талап: 21 жас және кемінде 3 жыл жүргізушілік өтілім, оның кемінде бір жылы C1 кіші санатындағы көлікте.

CE және C1E санаттары — тіркемесі бар жүк көліктері

CE автопоездарға керек: жартылай тіркемесі бар тартқыштарға және ауыр тіркеме сүйрейтін C санатындағы жүк көліктеріне. Оны C санатымен бір жыл жүрген соң ашады. C1E — жеңіл C1 жүк көлігі үшін дәл сондай санат, шарты — C не C1 бойынша бір жыл өтілім.

Автобустар: D, D1, DE және D1E санаттары

D1 кіші санаты — шағын автобустар

Жүргізушіні қоспағанда 9–16 орындық жолаушы көлігі: маршруттық таксилер, трансферлер, қызметкерлерді тасымалдайтын көліктер. Талап: 21 жас және 3 жыл өтілім, оның бір жылы C1 кіші санатындағы көлікте.

D санаты — автобустар

8-ден астам жолаушы орны бар автобустар — қалалық, қалааралық, туристік. Автобус жүргізушілері қатты жетіспейтіндіктен талаптар жеңілдеді: енді D санатын 23 жастан береді (бұрын 25 жастан), өтілім кемінде 3 жыл, оның бір жылы D1 бойынша (бұрын 5 жыл, оның 3 жылы D1 бойынша талап етілетін).

DE және D1E санаттары — тіркемесі бар автобустар

DE тіркемесі бар D санатындағы автобусты жүргізуге рұқсат береді, D санатымен бір жыл жұмыс істегеннен кейін ашылады. D1E — тіркемесі бар D1 шағын автобусы, D не D1 бойынша бір жыл өтілім керек. Іс жүзінде бұл белгілер сирек кездеседі.

Қалалық электр көлігі: Tm және Tb

Tm санаты — трамвайлар

Трамвай жүргізушілеріне арналған кәсіби санат, ең төменгі жас — 21. Оқу әдетте көлік кәсіпорнының не арнайы оқу орталығының базасында өтеді.

Tb санаты — троллейбустар

Троллейбус жүргізушісіне қойылатын талап D санатымен бірдей: 23 жас және 3 жыл өтілім, оның бір жылы D1 шағын автобусында. Tm, Tb және басқа кәсіби санаттар үшін өтілімді жұмыс орнынан берілген анықтамамен растайды.

Әскерилерге арналған ерекшеліктер

• Әскери комиссариаттың жолдамасымен жүргізуге оқығандар B, C және C1 санаттарына емтиханды 17 жастан тапсыра алады, бірақ куәліктің өзін 18 жаста алады.
• Әскери қызметшілер D және D1 санаттарына 19 жастан тапсыра алады, бірақ 21 жасқа дейін мұндай куәлік тек Қарулы Күштер мен басқа әскерлердің техникасына жарамды.

Жаңа санатты қалай ашуға болады

Тәртібі куәлікті алғаш алғандағыдай: медкомиссия, қажетті санат бойынша оқу, арнаулы ХҚКО-да теория мен жүргізу емтиханы. Бірінші реттен тапсыра алмасаңыз, 10 күннен кейін қайта келуге болады — ІІМ қайта тапсыру арасын қысқартты. Емтиханнан кейін барлық ашық санаттары көрсетілген жаңа куәлік беріледі.

Қажетті санатсыз жүргені үшін айыппұл

Куәлігіңіз бар, бірақ нақты көлікке керек санат ашылмаған болса, бұл ҚР ӘҚБтК 612-бабының 2-бөлігі бойынша құқық бұзушылық. Айыппұл — 20 АЕК: 2026 жылы АЕК 4325 ₸ болғанда бұл 86 500 ₸. Тиісті санаты бар жүргізуші келгенше көлікті ұстап, айыппұл тұрағына жіберуі мүмкін.

Айыппұлдан да ауыр салдары бар: қажетті санатсыз жол апатына түссеңіз, сақтандыру компаниясы зардап шеккендерге төлеген соманы регресс тәртібімен сізден өндіріп алуға құқылы. Сондықтан жүк көлігінің, автобустың, мотоциклдің не ауыр тіркемесі бар көліктің рөліне отырмас бұрын куәліктегі белгілерді тексеріп алыңыз.