Шымкентте қайда баруға болады: қаладағы және маңындағы басты орындар
Ордабасы алаңы, «Шымқала» қамалы, Кеңбаба орнындағы жаңа Жапон бағы, Бәйдібек би, саябақтар, театрлар және Арыстан баб пен Сайрамсу көліне сапар — Шымкентті бір-үш күнде қалай аралауға болады.
Шымкентке бір күнге ғана келсеңіз, Ескі қаладан бастаңыз: Ордабасы алаңы, «Шымқала» қамалы және Кеңбаба саябағының орнында ашылған жаңа Жапон бағы бір-біріне жақын орналасқан. Кешкісін төбедегі Бәйдібек би ескерткішіне барыңыз немесе театрға кіріңіз. Екінші-үшінші күні Арыстан баб кесенесі мен Сайрамсу тау көліне шыққан жөн.
Шымкент — тұрғын саны жағынан Қазақстандағы үшінші қала, мұнда 1,2 миллионға жуық адам тұрады. 2019 жылдан бері халық саны 23%-ға жуық өсті, қала қарқынды салынып жатыр, тек 2026 жылдың жазында ғана үш жаңа саябақ ашылды.
Шымкенттің басты көрікті жерлері
Ордабасы алаңы
Ордабасы — Ескі қаланың орталық алаңы, Төле би, Қазыбек би және Әйтеке би көшелерінің қиылысында тұр. Мұнда 2009 жылы ашылған Тәуелсіздік монументі бар: биіктігі 24 метрлік үш қырлы стела, ұшар басында «Жер-Ана» мүсіні. Әр қырында осы көшелерге аты берілген үш ұлы бидің нақыл сөздері қашалған, тұғыры ұлттық оюмен безендірілген.
Алаң атауы 1726 жылғы үш жүздің басқосуын еске салады: сол жиында қазақ билері жоңғарларға қарсы бірігіп күресуге уағдаласқан. Жиын қаланың өзінде емес, Ордабасы тауында өткен, ал Шымкенттегі алаң — соның естелігі.
«Шымқала» қамалы
Ордабасыдан бірнеше минут жаяу жерде «Шымқала» тарихи-мәдени кешені тұр. Бұл — Шымкент бастау алған көне қалашық орнында қайта тұрғызылған бекініс. Қалпына келтіру 2018 жылы басталып, 2021 жылдан бері келушілерге ашық. Ішінде қамалдың қабырғалары мен мұнаралары, экспозиция залдары, киіз үйлер мен шеберханалар тұрған этноауыл, алтыбақан бар.
Кіру ақылы: 2025 жылы билет туристерге 1000 теңге, шымкенттіктерге 500 теңге болған. Кешеннің жағдайы мінсіз емес екенін ескеріңіз: 2025 жылдың көктемінде туристер қаптамасы түсіп, қабырғасы жарылғанына шағымданған, ал күрделі жөндеуді қала әкімдігі әзірге жоспарламайды. 2024 жылдың тамызынан бастап «Шымқала» қалалық музейлер бірлестігінің құрамында.
Шымкент мешіттері
Қаладағы ең үлкен мешіт 2024 жылдың мамырында ашылды. Ол белгілі ұстаз, Ұлы Отан соғысының ардагері Сейітжан Құртаевтың есімімен аталады. Мешіт ақ мәрмәрдан классикалық ислам стилінде, ұлттық нақышпен салынған, мұнаралары 63 метрге көтеріледі. Ішінде 12 мыңға дейін адам намаз оқи алады, іргелес аумаққа тағы 10 мыңға жуық адам сыяды. 12 гектарлық кешенде ислам тарихы музейі, медресе және кітапхана бар.
Мешіттерге намаз уақытынан тыс кіруге болады. Киім иық пен тізені жауып тұруы керек, әйелдерге орамал қажет.
Бәйдібек би монументі
Ескерткіш төбенің басында тұр, сондықтан қаланың көп ауданынан көрінеді. Композицияның жалпы биіктігі — 23 метр, оның 10 метрі мүсіннің өзі. Бәйдібек Қарашаұлы оңтүстікте рулық одақтарды ұйыстырған дана би ретінде қатты құрметтеледі. Монумент жанында шолу алаңы бар, күн батқанда қаланы осы жерден тамашалаған жақсы.
Кеңбаба орнындағы Жапон бағы және жаңа саябақтар
Кеңбаба — қаланың ең көне саябақтарының бірі, 1901 жылы негізі қаланған (кеңес кезінде Пионерлер саябағы атанған). Ұзақ жылдар бойы аумағының бір бөлігін жалға алушының кафелері мен дүкендері алып жатты. 2025 жылы сот жерді қалаға қайтарды, ал 2026 жылғы 19 маусымда, Қала күніне орай, саябақ орнында 2,3 гектарлық Жапон бағы ашылды: сакура аллеялары, тас бақтар, су үстіндегі павильондар мен шатырлар, кои тұқылары мен аққулар жүзетін тоғандар. Жоба International Excellence Awards 2026 байқауының алтын жүлдесін алды.
Ашылғаннан кейін көп ұзамай көгалдар мен сарқырамаларды лентамен қоршауға тура келді: келушілер шөпті таптап, тастарға өрмелеген. Әкімдік айыппұлдарды еске салады: қоқыс тастағаны үшін 43 250 теңге, көгалдар мен нысандарды бүлдіргені үшін 86 500 теңге.
Сол күні тағы екі саябақ ашылды. City Park (4,89 га) бұрынғы «Қиял әлемі» орнында орналасқан: амфитеатр, интерактивті субұрқақтар, жыл бойы жұмыс істейтін мұз айдыны бар. Экопарк (45 га) бұрынғы қоқыс полигонының орнына салынды: жасанды су айдыны, шолу алаңдары, 5000-нан астам ағаш пен бұта.
«Қызғалдақ» субұрқағы
Ашылып келе жатқан қызғалдақ пішініндегі субұрқақ 2010 жылы Тәуке хан даңғылы мен Момышұлы көшесінің қиылысында салынды. Биіктігі 10 метр, диаметрі 7 метр гүл диаметрі 30 метрге жуық тостағанның ортасында тұр. Бұл — Шымкенттің ең танымал фотонүктелерінің бірі, әсіресе кешкі жарықта.
Абай саябағы, Дендропарк және хайуанаттар бағы
Абай саябағының аумағы — 52 гектар: көлеңкелі аллеялар, Даңқ мемориалы, субұрқақтар, кафелер, ортасында Абай Құнанбаевтың ескерткіші. Бұдан да жасылырақ жер — А. Асқаров атындағы Дендропарк: оның негізі 1979 жылы қаланған, аумағы 117 гектар, мұнда 105 мыңға жуық ағаш өседі. Жанында 54 гектарлық қалалық хайуанаттар бағы бар, онда 1600-ге жуық жануар ұсталады. Жаздың аптап ыстығында серуендеуге осы үш орын ең қолайлы.
Театрлар мен концерттер
Шымкентте кешті театрда өткізуге болады: қалада қазақ және орыс тілдеріндегі бірнеше репертуарлық сахна бар.
- Жұмат Шанин атындағы қазақ драма театры — қаладағы ең көне сахна. Бұрын оның тарихын 1934 жылдан бастап санайтын, бірақ мұрағат құжаты театрдың 1929 жылы жұмыс істегенін көрсетті, 2024 жылы ол 95 жылдығын атап өтті. Қойылымдар қазақ тілінде.
- Опера және балет театры — репертуарында классикалық опералар, балеттер және концерттер. Труппа әзірге 330 орындық залы бар ескі ғимаратта жұмыс істейді. Жаңа ғимаратты көптен бері уәде етіп келеді: 2026 жылы әкімдік мердігерді ауыстырды, құрылысты 2027 жылы бастау жоспарланған.
- Орыс драма театры — орыс тіліндегі драмалар, комедиялар және балаларға арналған қойылымдар.
- Сатира және юмор театры — тұрмыстық және әлеуметтік тақырыптағы комедиялар, кешке жеңіл таңдау.
- Шәмші Қалдаяқов атындағы филармония — 1930 жылдан бері жұмыс істейді, 2010 жылы ескі ғимарат бұзылып, орнына жаңасы салынды. Классикалық және халық музыкасы, вокалдық кештер, шақырылған орындаушылар.
Шымкенттен қайда барып қайтуға болады
Арыстан баб кесенесі
Кесене Шымкенттен шамамен 150 км жерде, Түркістанға баратын жолдың бойында тұр. Бұл жердегі алғашқы құрылысты XII ғасырға жатқызады, бірақ кешен бірнеше рет қайта салынып, қазіргі келбетіне XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында келген.
Аңыз бойынша Арыстан баб Қожа Ахмет Ясауидің ұстазы болған. Әмір Темір Түркістанда Ясауи кесенесін сала бастағанда, қабырғалар қайта-қайта құлай берген, тек алдымен ұстаздың кесенесі тұрғызылғаннан кейін ғана іс оңға басқан екен. Сондықтан зиярат етушілер дәстүр бойынша Түркістанға дейін Арыстан бабқа соғады. Мұндай бағыттар туралы толығырақ — Қазақстандағы туризм түрлері туралы материалда.
Сайрамсу көлі
Шамамен 2,5 км биіктіктегі тау көлі Сайрам-Өгем ұлттық паркінде жатыр. Шымкенттен «Альтекс» кемпингінің жанындағы соқпақтың басына дейін 80 км-ге жуық, көлікпен 1,5–2 сағат. Одан әрі Сайрамсу өзенін бойлай альпі шалғындарымен жаяу жүресіз: көтерілу қиын емес, бірақ барып-қайтуға демалысымен бірге бір күн толық кетеді, сондықтан таңғы сағат 8-ге дейін шыққан дұрыс.
Көл тар мойнақпен жалғасқан екі бөліктен тұрады, суы жазда да салқын. Ұлттық паркке кіру ақылы, билетті Kaspi арқылы немесе өткізу пунктінде алуға болады. Көл жанында ешқандай инфрақұрылым жоқ, ал тауда соқпақтан адасу оңай, сондықтан гидпен немесе ұйымдасқан топпен барған жөн. Табиғатта тағы не көруге болатыны — Қазақстандағы экотуризм туралы гидте.
Сапарға кеңестер
- Маусым. Ең қолайлы уақыт — сәуір–мамыр және қыркүйек–қазан. Жазда Шымкентте 40 °C-тан асады, сондықтан ашық жерлерде таңертең және кешке серуендеп, күндіз саябақ пен музейлерге барыңыз.
- Қала ішінде жүру. Ордабасы, «Шымқала», Жапон бағы мен Абай саябағын жаяу аралауға ыңғайлы. Бәйдібек биге, Дендропарк пен хайуанаттар бағына таксимен не автобуспен барған оңай.
- Қала сыртына шығу. Арыстан баб пен Сайрамсуға әрқайсысына бір күннен бөліңіз. Тауға тек ашық күні, су мен жылы киім алып шығыңыз.
- Бір күндік жоспар. Таңертең — Ескі қала мен «Шымқала», түсте — саябақтар, күн батарда — Бәйдібек би, кешке — театр не филармония.
