WBA

WBA (World Boxing Association, Дүниежүзілік бокс қауымдастығы) — кәсіпқой бокстың төрт басты ұйымының ең көнесі. Оның тарихы 1921 жылы АҚШ-та басталады, ал бас кеңсесі қазір Панамада. WBA чемпиондары болғандардың арасында Мұхаммед Әли мен Майк Тайсон бар, қазақстандықтардан — Бейбіт Шуменов, Геннадий Головкин және Жанат Жақиянов. 2026 жылғы 12 желтоқсанда WBA белбеуі Дмитрий Бивол мен Каллум Смиттің жекпе-жегінде сарапқа түседі.

Бастауы: NBA Нью-Йоркке қарсы

1921 жылы АҚШ-тың 13 штатының өкілдері National Boxing Association — NBA ұйымын құрды. Оны ықпалды Нью-Йорк штатының атлетикалық комиссиясына қарсы салмақ ретінде ойлап тапты. NBA-ның алғашқы президенті Уолтер Лигигер болды. Испан Уикипедиясының дерегінше, жаңа ұйым мойындаған алғашқы жекпе-жек — Джек Демпси мен Жорж Карпантьенің ауыр салмақтағы титул үшін шайқасы.

Қырық жылдан астам NBA американдық құрылым болып қала берді. 1962 жылғы 23 тамызда ол World Boxing Association болып аталды да, әлемдік мәртебеге ұмтылды. WBA-ның алғашқы президенті Эд Лассман болды.

1963–1988: бәсекелестер және бөлінулер

Монополия ұзаққа созылмады. 1963 жылғы ақпанда Мехикода Мексика президенті Адольфо Лопес Матеостың шақыруымен Дүниежүзілік бокс кеңесі — WBC құрылды. Содан бері салмақтардың көбінде кемінде екі әлем чемпионы болды.

1970 жылдары WBA-ның салмақ орталығы Латын Америкасына ауысты. 1974 жылы дауыс беру ережесі өзгеріп, дауыстардың көпшілігі Латын Америкасы елдеріне тиді. 1975 жылдан бері бас кеңсе Панамада. Тек 1990 жылдар мен 2000 жылдардың басында ол Каракаста жұмыс істеді, ал 2007 жылғы қаңтарда қауымдастық Панамаға қайта оралды.

Келесі екі бәсекелес тікелей WBA конгрестерінен өсіп шықты:

• 1983 жыл — Пуэрто-Рикодағы съезде америкалық Бобби Ли президент сайлауында Хильберто Мендосаға жеңілді. Ли мен оның жақтастары кетіп, 1983 жылғы қарашада IBF атанған ұйымды құрды;
• 1988 жыл — пуэрто-рикалық және доминикандық кәсіпкерлер тобы ереже туралы даудан кейін Венесуэладағы Маргарита аралында өткен WBA конгресінен кетіп қалды. Осылай WBO пайда болды.

Есте қалған чемпиондар

WBA чемпиондарының тізімі — көп жағынан үлкен бокстың тарихы. Мұхаммед Әли ауыр салмақтағы белбеуге үш рет ие болды. 1964 жылы Сонни Листонмен реванш үшін, 1967 жылы әскерде қызмет етуден бас тартқаны үшін титулынан айырылды, ал 1974–1978 жылдары он рет қорғады.

Майк Тайсон 1987 жылғы наурыздан 1990 жылғы ақпанға дейін WBA чемпионы болып, белбеуін сегіз рет қорғады. Роберто Дуран 1970 жылдары жеңіл салмақтағы титулын он екі рет қорғады. Қауымдастық чемпиондары қатарында Флойд Мейвезер мен Мэнни Пакьяо да болды. Александр Усик ауыр салмақтағы WBA белбеуін 2021 жылғы қыркүйектен бастап тақты да, 2026 жылғы маусымда алты рет қорғағаннан кейін босатты.

Мендоса әулеті

1982 жылдан бастап WBA-ны Хильберто Мендоса басқарды. 2015 жылдың соңында ол денсаулығына байланысты кететінін жариялап, конгреске аурухана палатасынан бейнебайланыс арқылы сөз сөйледі. 2015 жылғы 30 желтоқсанда Панамадағы 94-конгресте қауымдастықтың 40 мүшесі оның ұлы, бұған дейін вице-президент болған Хильберто Хесус Мендосаны бірауыздан президент етіп сайлады. Өз сөзінше, бокске деген құштарлығы әкесінен дарыған.

2025 жылғы желтоқсанда Орландодағы 104-конгресте кіші Мендоса жаңа бес жылдық мерзімге қайта сайланды. Бұл — оның үшінші мерзімі.

Мәселелер мен даулы оқиғалар

Сыбайлас жемқорлық айыптары

1981 жылы Sports Illustrated бір төрешінің үлкен Мендоса тарапынан қысым көргені туралы әңгімесін жариялады. Сол материалда титулдық жекпе-жектер мен рейтингтегі орындар үшін пара туралы айтылды. 1982 жылы промоутер Боб Арум рейтинг үшін WBA шенеуніктеріне ақша төлегенін мәлімдеді. Тағы бір белгілі оқиға 2015 жылы болды: боксшы Али Райми қаза тапқаннан кейін де қауымдастық рейтингінде қала берді.

Чемпион тым көп

Соңғы жиырма жылда WBA-ға қойылатын басты талап — белбеулердің саны. 2000 жылы қауымдастық Леннокс Льюистің идеясы бойынша «суперчемпион» мәртебесін енгізді. Ол басқа ұйымның белбеуін қатар иеленетіндерге арналған еді. Уақыт өте бір салмақта суперчемпион, «тұрақты» чемпион, уақытша чемпион, ал 2019 жылдан бастап «алтын» титул иесі де болуы мүмкін болды. Оның үстіне Мейвезер, Пакьяо және тағы бірнеше боксшы өзге ұйымның белбеуін ұтпай-ақ суперчемпион атанды.

2021 жылғы тамызда АҚШ-тың Бокс комиссиялары қауымдастығы мұндай көп титул көпшілікті де, боксшылардың өзін де адастыратынын мәлімдеді. Осыдан кейін WBA уақытша титулдарды бос деп жариялап, әр салмақта бір чемпион қалдыруға уәде берді. Қауымдастықтың өз есебінше, 2021 жылдың соңына қарай чемпиондар саны 54-тен 28-ге дейін қысқарды. Бірақ 2024 жылғы қаңтарда WBA уақытша және «тұрақты» белбеулер үшін жекпе-жектерді қайта бекіте бастады.

WBA және Қазақстан

WBA-ның алғашқы қазақстандық чемпионы — Бейбіт Шуменов. 2010 жылғы 29 қаңтарда Лас-Вегаста ол Габриэль Кампильоны төрешілердің екіұдай шешімімен жеңіп, жартылай ауыр салмақтағы белбеуді алды. 2011 жылғы 8 қаңтарда Шуменов титулын үйде, Шымкентте қорғап, Уильям Джоппиді алтыншы раундта нокаутқа жіберді. Кейін ол бірінші ауыр салмақта да WBA белбеулерін ұтты, соның ішінде 2018 жылы Астанадағы «Барыс Аренада».

Геннадий Головкин орта салмақтағы WBA белбеуін 2010 жылы алып, сол жылғы желтоқсанда алғашқы қорғауын Астанада өткізді — Нильсон Тапияны нокаутқа жіберді. 2014 жылғы маусымда, он рет қорғағаннан кейін, қауымдастық оны суперчемпион деңгейіне көтерді. Головкин титулын 2018 жылғы қыркүйекте Канелоға қарсы жекпе-жекте жоғалтты, ал 2022 жылы жапондық Рёта Муратаны жеңіп, қайтарып алды.

WBA-ның үшінші қазақстандық чемпионы — Жанат Жақиянов. 2017 жылғы ақпанда америкалық Толидо қаласында ол Раши Уорренді екіұдай шешіммен жеңіп, ең жеңіл салмақта чемпион атанды. Бірақ сол жылғы қазанда Белфастта белбеуін Райан Бёрнеттке берді.

Қауымдастық өңірлік титулдарды да бекітеді. 2026 жылғы 31 қазанда Ақтөбеде қазақстандық Армат Арманұлы угандалық Шадири Бвогимен орта салмақтағы WBA Asia белбеуі үшін шығады.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

WBA-ны Хильберто Хесус Мендоса басқарады, бас кеңсесі Панама қаласында. Ресми сайттың дерегінше, Дмитрий Бивол — қауымдастықтың жартылай ауыр салмақтағы суперчемпионы. 12 желтоқсанда ол WBA, WBO және IBF белбеулерін британдық Каллум Смитке қарсы қорғайды. WBA-ның басқа чемпиондарының арасында екінші орта салмақтағы Хайме Мунгия мен орта салмақтағы Эрисланди Лара бар. Жеңіл салмақтағы белбеу бос: Джервонта Дэвис «демалыстағы чемпион» болып саналады.

Дереккөздер: Wikipedia — World Boxing Association, Wikipedia (ES) — Asociación Mundial de Boxeo, WBA — NBA мен WBA президенттері, WBA — кіші Мендосаның сайлануы, WBA — 2025 жылғы қайта сайлау, WBA — чемпиондар санын қысқарту, Wikipedia — IBF тарихы, Wikipedia — WBO тарихы, Wikipedia — WBA чемпиондарының тізімі, Wikipedia — Бейбіт Шуменов, Wikipedia — Геннадий Головкин, Wikipedia — Жанат Жақиянов, Vesti.kz — Ақтөбедегі WBA Asia титулы үшін жекпе-жек, WBA — қазіргі чемпиондар