WBO

WBO (World Boxing Organization, Дүниежүзілік бокс ұйымы) — кәсіпқой бокстағы төрт негізгі санкциялық ұйымның бірі. Халықаралық бокс даңқ залы оның белбеуін WBA, WBC және IBF титулдарымен қатар басты чемпиондық атақ деп таниды. Штаб-пәтері Пуэрто-Рикодағы Сан-Хуан қаласында. Қазақстан үшін WBO ең алдымен Жанибек Әлімханұлының ұйымы: WBO чемпионы атанған алғашқы қазақ — сол. 2026 жылғы 9 қазанда WBO Әлімханұлы мен даниялық Якоб Банктің екінші орта салмақтағы бос титул үшін жекпе-жегі туралы келісімді растады. Бұл белбеуден британдық Хамза Шираз бас тартқан.

Маргаритадағы жік: WBO қалай пайда болды (1988)

WBO WBA ішіндегі даудан туды. 1988 жылы Пуэрто-Рико мен Доминикан Республикасынан келген бір топ кәсіпкер Венесуэладағы Маргарита аралында өткен WBA-ның жыл сайынғы конгресін тастап шықты. Дау ұйымның қандай ережемен жұмыс істеуі керегі жөнінде болды. Кеткендер өз құрылымын құрып, оны Сан-Хуанға орналастырды.

Алғашқы президент — доминикандық Рамон Пина Асеведо. Көп ұзамай ұйымды Пуэрто-Рикодағы Понсе қаласынан шыққан, жартылай ауыр салмақтағы бұрынғы әлем чемпионы Хосе Торрес басқарды.

WBO-ның алғашқы титулдық жекпе-жегі екінші орта салмақта өтті. Томас Хирнс Джеймс Кинченді ұпаймен жеңіп, чемпион атанды — оның чемпиондығы 1988 жылғы 4 қарашадан басталады. Ауыр салмақта алғашқы чемпион 1989 жылы шықты: Франческо Дамиани Джонни Дюплойды жеңді. Ал әлем ол кезде даусыз чемпион деп Майк Тайсонды санайтын.

Мойындалу жолы (1990-жылдар)

Алғашқы жылдары WBO АҚШ-та, әсіресе ауыр салмақта, әрең жол тапты. Майкл Мурер, Риддик Боу, Генри Акинванде сияқты бірнеше чемпионы басқа мүмкіндік үшін белбеуден бас тартты. The Ring журналы 1983 жылы құрылған IBF-ті таныды, бірақ WBO-ны мойындамады.

WBO тірегін Еуропадан және жеңіл салмақтардан тапты. Белбеуді Крис Юбэнк, Найджел Бенн, Дариуш Михальчевский, Насим Хамед, Джо Кальзаге тақты. Михальчевский мен Хамед біріктіру жекпе-жектерінде жеңді — сөйтіп WBO титулы басқалармен қатар аталатын болды.

1996 жылы Торрес кетті, президент болып пуэрто-рикалық заңгер Франсиско «Пако» Валькарсель сайланды. Ол WBO-ны отыз жылға жуық басқарды.

Төртінші белбеу (2000–2012)

Мойындау біртіндеп келді, оны даталардан көруге болады:

• 2000 жылға қарай WBA WBO чемпиондарын WBC мен IBF чемпиондарымен теңестірді;
• 2004 жылы WBC өз рейтингінде WBO чемпиондарын көрсете бастады;
• IBF 2006 жылғы мамырда WBO-ны әлі танымайтын, ал 2007 жылғы ақпанға қарай таныды;
• 2012 жылы WBO-ны Жапонияның бокс комиссиясы мойындады.

WBO ұзақ уақыт қиналған ауыр салмақ та өзгерді. Виталий Кличко белбеуді 1999–2000 жылдары, Владимир Кличко 2000–2003 жылдары және 2008–2015 жылдары иеленді, барлығы 19 рет қорғады. Одан кейін титулды Тайсон Фьюри, Энтони Джошуа және Александр Усик тақты.

2000-жылдардың басынан бері WBO «суперчемпион» атағын береді. Бұл рингте ұтып не ұтылатын титул емес, құрметті мәртебе — мансап үшін берілетін марапатқа жақын. Оны Оскар Де Ла Хойя, Мэнни Пакьяо, Энтони Джошуа, Теренс Кроуфорд, Наоя Иноуэ, әйелдерден Аманда Серрано мен Кларесса Шилдс алды.

WBO қалай жұмыс істейді

Рейтинг және міндетті қорғау

WBO рейтингін ай сайын жариялайды. Онда ұйымның өңірлік титулдарын жеңіп алғандарға басымдық беріледі — боксшы чемпиондық белбеу кезегіне «кіші» белбеулер арқылы жетеді. Басты орган — Әлем чемпионаты комитеті. Ол міндетті үміткерлерді тағайындайды, чемпион олармен белгіленген мерзімде жұдырықтасуға міндетті. Комитет сондай-ақ мерзімді ұзарту, іріктеу жекпе-жектері, бос және уақытша титулдар, белбеуден айыру мәселелерін шешеді.

Сауда-саттық

Командалар өзара келісе алмаса, WBO сауда-саттық (purse bid) өткізеді: промоутерлер жабық өтінім береді, жекпе-жекті ұсынысы жоғары тарап алады. WBO сайтында жарияланған ереже нұсқасында мына жайлар көрсетілген:

• ең төменгі ставка салмаққа байланысты: ең жеңіл санаттарда $80 000-нан бастап, екінші орта салмақта $300 000-ға дейін, ауыр салмақта $1 млн;
• әр қатысушы $1000 төлейді — WBO оны алым ретінде өзіне қалдырады;
• жеңімпаз мәлімдеген қаламақының 10%-ы көлемінде кепілдік салады;
• қазіргі чемпион болса, жекпе-жек оның елінде өтсе, ақша 75-ке 25 болып чемпион пайдасына бөлінеді, басқа елде — 80-ге 20;
• бос титул үшін бейтарап алаңда — 50-ге 50, ал жекпе-жек бір боксшының елінде өтсе, ол 40%, қарсыласы 60% алады;
• жекпе-жек сауда-саттықтан кейін 45 күннен ерте емес, 90 күннен кеш емес өтуге тиіс.

Екінші орта салмақтағы қазіргі бос белбеу тарихы да 2026 жылғы қыркүйектегі сауда-саттықтан басталды.

Даулы оқиғалар

Басқа санкциялық ұйымдар сияқты, WBO-ның да сұрақ туғызған шешімдері аз емес:

• 1997 жыл, ең жеңіл салмақ. Алекс Санчесті жеңгеннен кейін Рикардо Лопес мексикалық газетке белбеуін әкесіне бергісі келетінін айтты. Валькарсель мұны титулдан бас тарту деп түсініп, 1997 жылғы 23 тамызда белбеуді бос деп жариялады — тыңдаусыз әрі Лопестің өзіне хабарламай.
• 2001 жыл, Даррин Моррис ісі. Сол кезде қайтыс болып кеткен боксшыны екінші орта салмақ рейтингінде екі рет жоғарылатты. «Дарриннің қайтыс болғанын байқамай қалғанымыз анық. Өкінішті», — деп мойындады Валькарсель.
• 2022 жыл. Ресей Украинаға басып кіргеннен кейін WBO ресейлік және беларусь боксшылары қатысатын титулдық жекпе-жектерге тыйым салды.

Басқа ұйымдармен қарым-қатынас та өзгеріп отырды. 2014 жылы WBO әр салмақта бір чемпион идеясы талқыланған кездесуге бармады. Ал 2021 жылғы қазанда төрт ұйымның басшылары алғаш рет бетпе-бет кездесті — Пуэрто-Рикода.

Президент ауысуы (2024)

2024 жылғы қазанда Пуэрто-Рикодағы жыл сайынғы конгресте Валькарсель кандидатурасын алып тастады. Жаңа президент болып Густаво Оливьери сайланды. Ол — пуэрто-рикалық заңгер, бұрын WBO-ның штаттағы заңгері болған, кейін он жылдай Валькарсельдің көмекшісі болды. Валькарсельдің өзін бірауыздан ұйымның аға кеңесшісі етіп тағайындады. Кездесуге қатысқан WBC президенті Маурисио Сулейман мұрагерді ашық құттықтады.

Қазақстан және WBO

Қазақстандық боксшылар WBO-ға жетпей тұрып-ақ WBA, WBC және IBF белбеулерін жеңіп алған. Геннадий Головкин орта салмақта WBA, WBC, IBF және IBO титулдарын иеленді, бірақ WBO чемпионы болған жоқ. Василий Жиров IBF чемпионы атанды, Бейбіт Шүменов пен Жанат Жақиянов — WBA чемпиондары.

WBO белбеуіне жолды Жанибек Әлімханұлы ашты. Ол WBO жүйесінен саты-сатымен өтті: 2019 жылы орта салмақта WBO Global өңірлік белбеуін жеңіп, оны 2021 жылға дейін қорғады. 2022 жылғы 21 мамырда британдық Дэнни Дигнумды нокаутқа түсіріп, WBO-ның уақытша титулын алды. Сол жылғы тамыз айының соңында Деметриус Андраде екінші орта салмаққа ауысты, ұйым Әлімханұлын толыққанды чемпион деп таныды. Forbes Kazakhstan сонда оның дәл WBO-да чемпион атанған алғашқы қазақ екенін атап өтті.

Одан кейін Дензел Бентли мен Стивен Батлерге қарсы қорғаулар болды, ал 2023 жылғы қазанда Винченцо Гуальтьериді жеңіп, IBF белбеуін қосып алды.

2025 жылдың соңында мансапты VADA допинг-тесті тоқтатты: Әлімханұлының сынамасынан мельдоний табылды. 2 желтоқсанда оның WBA чемпионы Эрисланди Ларамен жекпе-жекке шықпайтыны белгілі болды. WBO оны 2025 жылғы 2 желтоқсаннан бастап 12 айға шеттетті, бірақ белбеуін шартпен қалдырды: антидопингтік оқу, қайта тест тапсыру, шеттетуден кейінгі алғашқы жекпе-жек — уақытша чемпионмен не міндетті үміткермен. IBF 2026 жылғы наурызда оны чемпиондықтан айырды.

2026 жылдың жазында WBO шарттар орындалды деп, шеттетуді 10 шілдеден бастап мерзімінен бұрын тоқтатты. «Шеттету өзінің тәртіптік міндетін атқарды», — делінген шешімде. 20 шілдеде Әлімханұлы орта салмақтағы белбеуін қалдырып, екінші орта салмаққа көтерілді. Президент Оливьери The Ring-ке уақытша чемпион Дензел Бентлидің толыққанды чемпион болғанын айтты.

Шеттетудің ерте алынуы жаңа дау тудырды. Банктің промоутері, Primetime Boxing компаниясынан Каспер Холгерсен WBO «үлкен қателік жіберіп жатыр» деді. Банктің өзі The Ring-ке: «Допинг үшін не дисквалификация аласың, не алмайсың», — деді.

Қазақстандықтар WBO рейтингінде де бар. Kazinform мәліметінше, 2024 жылғы наурызда Мейірім Нұрсұлтанов орта салмақта үшінші орында тұрған, ал ауыр салмақта Қазақстанда туған Роман Фресс пен Али Балоев болған.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

2026 жылғы тамызда WBO 19 беттік шешім шығарды: Әлімханұлы екінші орта салмақтағы чемпион Хамза Шираздың міндетті үміткері болып тағайындалды. Шираз бос белбеуді 2026 жылғы 23 мамырда Алем Бегичті тоқтатып жеңіп алған, шілдеде алғашқы қорғауын өткізген. Банктің дәл осы мәртебеге қатысты өтінішін ұйым қабылдамады.

Тараптар келісе алмады, іс сауда-саттыққа жетті. Оны Queensberry Promotions $1 001 809 ставкамен ұтты. Бірнеше күннен кейін, 18 қыркүйекте, WBO Шираздың титулдан өз еркімен бас тартқанын хабарлады. Британдық боксшы ұйым шешімдерін «бокс үшін ұят» деп атады.

22 қыркүйекте WBO Әлімханұлы мен Якоб Банкке бос белбеу үшін жекпе-жек жөнінде 7 қазанға дейін келісуді міндеттеді, әйтпесе — тағы сауда-саттық. Оған дейін бармады: 9 қазанда WBO келісім жасалғанын растады. Жекпе-жек 2026 жылғы желтоқсанға жоспарланған, The Ring мәліметінше — Данияда. Толығырақ — жекпе-жек туралы жаңалықта.

Бұл санатта WBO-ның басқа да оқиғалары бар. Сауль «Канело» Альварес екінші орта салмақтағы WBO белбеуін 2021 жылғы мамырдан 2025 жылғы қыркүйекке дейін иеленді. Одан кейін титулды Теренс Кроуфорд алып, 2025 жылғы желтоқсанда босатты. Орта салмақтағы жаңа чемпион — Дензел Бентли. WBO оның міндетті үміткер Йоэнли Эрнандеспен жекпе-жегіне сауда-саттық тағайындады.

Дереккөздер: Wikipedia — World Boxing Organization, Wikipedia — WBO чемпиондарының тізімі, Wikipedia — Жанибек Әлімханұлы, Forbes Kazakhstan — WBO-ның алғашқы қазақ чемпионы, Kazinform — Әлімханұлын шеттету шарттары, Kazinform — WBO рейтингіндегі қазақстандықтар, WBO — сауда-саттық ережесі, WBC — Густаво Оливьеридің сайлануы, BoxingScene — WBO-ның жаңа президенті, The Ring — Әлімханұлы 168 фунтқа көтеріледі, The Ring — WBO Шираз бен Әлімханұлы жекпе-жегін тағайындады, The Ring — Банк WBO шешімі туралы, Sports Illustrated — Шираз белбеуден бас тартты, Fightmag — Әлімханұлы мен Банктің келіссөзі, Boxing News — бос титул және орта салмақтағы сауда-саттық