Toshiba

Toshiba — Кавасакидағы жапон өнеркәсіп тобы. Тарихы бір жарым ғасырға жуық. Әр жылдары ол қыздыру шамдарын, ноутбуктер, флеш-жады, теледидарлар мен атом реакторларын шығарды. Соңғы он жылда компания туралы көбіне шығындарға байланысты айтылды. 2015 жылғы бухгалтерлік жанжал, америкалық еншілес Westinghouse компаниясының банкроттығы, чип бизнесінің сатылуы және 2023 жылы биржадан кетуі осы қатарда. Қазір компания қайтадан жаңалықтарда, бұл жолы қатқыл дискілердің арқасында. 2026 жылғы 6 қазанда Bloomberg Toshiba мен Seagate TDK-ның HDD-ге арналған магниттік бастиек бизнесі үшін бәсекелесіп жатқанын хабарлады. Toshiba агенттік сипаттамасын жоққа шығарды, келіссөзді ресми түрде ешкім растаған жоқ. Толығырақ — Seagate пен TDK туралы жаңалықта.

Екі тамыр: 1875 және 1890

Toshiba-ның екі бастауы бар. Біріншісі — өнертапқыш Танака Хисасигэнің 1875 жылғы шілдеде Токиода ашқан шеберханасы. Компания осы күнді әлі күнге дейін өзінің құрылған күні санайды. Ресми сайт Танаканы «механикалық ғажайыптардың данышпаны» деп атайды. Кейін фирма банкроттық алдында қалды. 1893 жылы оны Mitsui банкі алып, Shibaura Seisakusho деп өзгертті.

Екінші бастау — 1890 жылы Итискэ Фудзиока мен Миёси Сёити құрған Hakunetsusha. Олар бамбук жіпті қыздыру шамдарынан бастады. Кейін фирма Tokyo Denki деп аталды. Toshiba Фудзиоканы «Жапония электр қуатының әкесі» дейді.

1939–1978: Tokyo Shibaura Electric және Toshiba атауы

1939 жылы Shibaura Seisakusho мен Tokyo Denki бірігіп, Tokyo Shibaura Electric болды. «Тосиба» деген қысқа атау тез тарады. Бірақ компания ресми түрде Toshiba Corporation деп тек 1978 жылы аталды. Қазіргі логотип 1981 жылдан бері қолданылады.

Соғыстан кейін Toshiba тұрмыстық техниканы да, энергетикалық жабдықты да шығарды. Мысалы, 1959 жылы ол Жапониядағы алғашқы микротолқынды пешті шығарды.

1980-жылдар: ноутбук, флеш-жады және Кеңес Одағына қатысты жанжал

1985 жылы Toshiba T1100 моделін шығарды. Wikipedia оны коммерциялық тұрғыда мойындалған алғашқы ноутбук деп атайды. Шамамен сол жылдары инженер Фудзио Масуока бастаған топ флеш-жадыны ойлап тапты. NOR мен NAND — екі түрі де солардың жұмысы. Отыз жылдан кейін Toshiba Westinghouse-тан қалған тесікті жабу үшін дәл NAND бизнесін сатады.

Алғашқы ірі беделдік соққы да сол кезде болды. 1987 жылы еншілес Toshiba Machine норвегиялық Kongsberg-пен бірге КСРО-ға сандық бағдарламамен басқарылатын фрезер станоктарын заңсыз сатқаны белгілі болды. Бұл іс АҚШ пен Жапония қарым-қатынасына салқынын тигізді. Екі топ-менеджер қамалып, сотталды, компанияға санкция салынды.

2006–2017: атомға ставка және Westinghouse

2000-жылдары Toshiba атом энергетикасын бизнестің негізгі тірегінің біріне айналдыруды көздеді. 2006 жылы ол реактор жобалайтын америкалық Westinghouse Electric компаниясын сатып алды. 77% бақылау пакеті үшін Toshiba $5,4 млрд төледі. Мәміле 2006 жылғы 17 қазанда жабылды.

Сонымен қатар топ тұтынушылық форматтардан бас тартты. 2008 жылғы 19 ақпанда Toshiba HD DVD форматын тоқтататынын жариялады. 2009 жылы ол Fujitsu-дың HDD бизнесін сатып алды. Toshiba қатқыл дискілерді әлі де шығарады, бүгін компания оларды өсу көздерінің бірі деп атайды.

Қазақстандық із

Westinghouse-та Toshiba-ның Қазақстаннан серіктесі болды. 2007 жылғы мамырда Жапонияның экономика министрі Акира Амари Қазақстанға келгенде Toshiba мен Қазатомөнеркәсіп ядролық отын және АЭС құрылысы саласындағы ынтымақтастықты талқылауға келісті. Сол жылдың тамызында тараптар Қазатомөнеркәсіп Toshiba-дан Westinghouse-тың 10%-ын $540 млн-ға сатып алатынын хабарлады. Мәміле 2007 жылғы 18 қазанда жабылды. Одан кейін Toshiba-да 67%, америкалық Shaw Group-та 20%, жапондық IHI-да 3% қалды.

Мәмілеге пут-опцион кірді. Ол Қазатомөнеркәсіпке үлесін Toshiba-ға сатып алған бағасымен қайтып сату құқығын берді. Westinghouse банкрот болғанда қазақстандық компания осы құқықты пайдаланды.

2015: бухгалтерлік жанжал

2015 жылдың көктемінде Toshiba энергетика бөлімшесіндегі есепті ішкі тексеруден өткізе бастады. Кейін тергеуді тәуелсіз комитет қолға алды. Нәтиже ауыр болды: жеті жыл ішінде пайда ¥151,8 млрд-қа, шамамен $1,2 млрд-қа асырып көрсетілген. 2015 жылғы 21 шілдеде президент Хисао Танака қызметінен кетті. Онымен бірге директорлар кеңесінің сегіз мүшесі, оның ішінде вице-төраға Норио Сасаки де кетті.

«Болған жағдайға өте байыпты қараймыз. Акционерлерден және барлық мүдделі тараптардан шын жүректен кешірім сұраймыз», — деді Танака отставкасын жариялағанда (CNN келтірген сөз).

Екі жылдан кейін мәселе атом бизнесінен шықты.

2017–2018: Westinghouse банкроттығы және активтерді сату

Westinghouse АҚШ-та төрт AP1000 реакторын салып жатқан. Екеуі Джорджиядағы Vogtle алаңында, екеуі Оңтүстік Каролинадағы Summer алаңында еді. Жобалар бюджеттен асып кетті. 2017 жылғы 14 ақпанда Toshiba $6,1 млрд-ты есептен шығаратынын жариялады. 2016 жылдың соңында оның Westinghouse міндеттемелері бойынша кепілдіктері $9,8 млрд болған. 2017 жылғы 29 наурызда Westinghouse АҚШ-та 11-тарау бойынша банкроттық туралы өтініш берді.

Қазатомөнеркәсіп үшін бұл оқиға шығынсыз аяқталды. 2017 жылғы сәуірде компания пут-опционның арқасында банкроттық оған әсер етпейтінін мәлімдеді. 2017 жылғы 25 желтоқсанда ол өз үлесі үшін Toshiba-дан $522 млн алды. Он жылда түскен $103 млн дивидендті қосқанда, Қазатомөнеркәсіп салған $540 млн-нан көбін қайтарды.

Тесікті жабу үшін Toshiba бөлімшелерін бірінен соң бірін сатты. Үш жылдағы тізім:

• 2016 — Toshiba Medical Systems медициналық бөлімшесі Canon-ға өтті;
• 2016 — қытайлық Midea тұрмыстық техника бизнесінің 80,1%-ын сатып алды;
• 2018 жылғы маусым — 1 маусымда Toshiba Memory чип бөлімшесін $18 млрд-ға сату аяқталды. Сатып алған — Bain Capital бастаған консорциум, оған оңтүстіккореялық SK Hynix, Apple, Dell, Seagate және Kingston кірді. Шамамен 40%-ын Toshiba кері сатып алды;
• 2018 жылғы маусым — компьютер бизнесінің 80,1%-ы Sharp-қа кетті;
• 2018 — теледидар бөлімшесін қытайлық Hisense сатып алды;
• 2018 жылғы тамыз — Westinghouse банкроттықтан шықты, оны $4,6 млрд-ға канадалық Brookfield сатып алды.

Бұрынғы Toshiba Memory кейін Kioxia деп аталды. Toshiba-да қалған осы үлес бірнеше жылдан кейін оның таза пайдасының негізгі көзіне айналды.

2021–2023: бөліну жоспары және биржадан кету

Сатылымдардан кейін Toshiba кішірейіп, қарапайым бола түсті. Бірақ акционерлері арасында белсенді шетелдік қорлар көп еді. 2021 жылғы 12 қарашада компания үш бөлікке бөлінуді ұсынды, кейін жоспарды екі бөлікке дейін қысқартты. 2022 жылғы 1 наурызда бас директор Сатоси Цунакава кетті. Оның орнына 2018 жылы Siemens-тен келген Таро Симада отырды. 2022 жылғы 24 наурызда акционерлер бөліну жоспарын қабылдамады.

Шешім компанияны тұтас сату болды. 2023 жылы жапондық Japan Industrial Partners (JIP) қоры бастаған консорциум акциясына ¥4620-дан тендерлік ұсыныс жасады. Қыркүйекте ол акциялардың 78,65%-ын алды. Мәміле Toshiba-ны ¥2 трлн-ға бағалады. Консорциумға 20-ға жуық жапон компаниясы кірді, олардың арасында Rohm, Orix және Chubu Electric Power бар. 2023 жылғы 20 желтоқсанда Toshiba акциялары листингтен шығарылды. Компания биржада 74 жыл болды.

2024: Kioxia биржаға шығады

2024 жылғы 18 желтоқсанда Kioxia акцияларын Токио биржасына орналастырды. Toshiba акциялардың бір бөлігін сатты, оның үлесі шамамен 41%-дан 32%-ға төмендеді. Кейін пакеттің құны өсті, бұл Toshiba-ның келесі кезеңдердегі есептерінен анық көрінеді.

Ақша

Делистингтен кейін Toshiba-ның нарықтық капиталдандыруы жоқ. Бірақ компания есептерін жариялауды жалғастырып отыр. Оның қаржы жылы сәуірден наурызға дейін созылады.

• FY2024 (2024 жылғы сәуір — 2025 жылғы наурыз): түсім ¥3,51 трлн, операциялық пайда ¥198,5 млрд — бір жыл бұрынғыдан бес есеге жуық көп. Таза пайда ¥279 млрд.
• FY2025 (2025 жылғы сәуір — 2026 жылғы наурыз): түсім ¥3,71 трлн, операциялық пайда ¥300,8 млрд, сату рентабельділігі 8,1%. Таза пайда — ¥1,97 трлн.
• FY2026-ның бірінші тоқсаны (2026 жылғы сәуір — маусым): түсім ¥937,1 млрд (+27%), операциялық пайда ¥111,9 млрд.

Таза пайданы абайлап оқыған жөн. Оның басым бөлігі — Kioxia акцияларын сатудан және қайта бағалаудан түскен табыс. FY2025-те бұл бап ¥2,28 трлн әкелді, FY2026-ның бірінші тоқсанында — ¥6,33 трлн. Сондықтан тоқсандық таза пайда ¥4,47 трлн болып, жылдық түсімнен асып кетті. Операциялық өсімді компанияның өзі дата-орталықтарға арналған HDD сатылымымен байланыстырады.

Мәселелер мен даулы эпизодтар

• Toshiba–Kongsberg, 1987. КСРО-ға CNC станоктарын заңсыз жеткізу, екі басшыға қарсы қылмыстық іс, АҚШ пен Жапониядағы санкциялар.
• Пайданы асыра көрсету, 2015. Жеті жылда ¥151,8 млрд, президент пен сегіз директордың кетуі.
• Westinghouse, 2017. AP1000 құрылыстарындағы шығын асып кетуінен $6,1 млрд есептен шығару және америкалық еншілес компанияның банкроттығы. Салдары — чип бизнесі мен бірқатар бөлімшені амалсыз сату.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Toshiba JIP консорциумына тиесілі. Президенті әрі CEO — Таро Симада. 2026 жылғы 30 маусымнан бастап компания аудит және қадағалау комитеті бар модельге көшті, директорлар кеңесінің төрағасы Хидэми Моуэ болды. 2026 жылғы 31 наурызда топта 94 051 адам жұмыс істеді. FY2026-ға мақсат — сату рентабельділігі 10%.

Басты тақырып — ЖИ дата-орталықтарына арналған қатқыл дискілер. 2026 жылғы 2 қазанда Toshiba Information Equipment-тің Филиппиндегі зауыты 30 жылдығын атап өтті. Сол күні кеңейтілген nearline-HDD желісінен алғашқы партия жөнелтілді. Компания FY2027-ге қарай жылдық өндірісті сыйымдылық бойынша FY2025-пен салыстырғанда екі есеге жуық арттырмақ. 24/7 Wall St. дерегінше, сол күні Seagate пен Western Digital акциялары арзандады.

Төрт күннен кейін Bloomberg TDK туралы мақала жариялады. Агенттік дерегінше, Toshiba магниттік бастиек бизнесін сатып алу туралы келіссөзді көктемде бастаған, ал жазда Seagate күштірек ұсыныс жасаған. Мәміле бірнеше миллиард долларға бағалануы мүмкін. Сол дерек бойынша, TDK — бастиектердің жалғыз тәуелсіз өндірушісі, ол оларды HDD өндірушілеріне жеткізеді. Toshiba Bloomberg нұсқасын жоққа шығарды, Seagate пен TDK келіссөзді растамады.

Дискілерден бөлек, Toshiba қазір күштік жартылай өткізгіштерді, соның ішінде SiC транзисторларын, энергетиканы, теміржол жабдығын және бағдарламалық шешімдерді дамытып жатыр. Олардың бірі — кванттық әдістерден шабыт алған SQBM+ оңтайландыру жүйесі.

Дереккөздер: Wikipedia — Toshiba тарихы, Toshiba — компания тарихы, Toshiba — корпоративтік деректер, Toshiba — FY2025 нәтижелері, Toshiba — FY2024 нәтижелері, Toshiba — FY2026 бірінші тоқсан нәтижелері, Toshiba — басқару құрылымындағы өзгерістер, Toshiba Electronic Devices & Storage — Филиппиндегі HDD өндірісін кеңейту, CNN — Хисао Танаканың отставкасы, World Nuclear News — Westinghouse банкроттығы, World Nuclear News — Westinghouse-тың Brookfield-ке сатылуы, World Nuclear News — Қазатомөнеркәсіп Westinghouse-тың 10%-ын сатып алды, World Nuclear News — Қазақстан мен Жапонияның 2007 жылғы келісімдері, Tengrinews — Қазатомөнеркәсіп Westinghouse банкроттығы туралы, Inbusiness.kz — Қазатомөнеркәсіп Westinghouse акцияларын сатты, Arab News / Reuters — Toshiba Memory сатылуы, AP — Таро Симада Toshiba басында, Reuters — JIP тендерінің сәтті аяқталуы, Jiji / Nippon.com — Kioxia IPO, 24/7 Wall St. — нарықтың Toshiba жоспарына реакциясы.