SK Hynix

Он бес жыл бұрын бұл компанияны ешкім сатып алғысы келмеді: несие берген банктер оны қайта-қайта сатуға тырысып, сатып алушы таба алмады. Бүгін SK Hynix — Оңтүстік Кореяның ең қымбат компаниясы, Nvidia ЖИ-үдеткіштеріне жад жеткізетін басты серіктес және кез келген гаджеттің бағасы тәуелді үш зауыттың бірі. Дәл осы компания мен нарықтағы екі көршісінің кесірінен 100 доллардан арзан смартфондар сөрелерден жоғалып барады. Әзер тірі отырған «қарапайым» жад чиптерін шығарушы қалайша құны 1,35 трлн долларлық компанияға айналды — бұл бір тәуекелді бәстің ақталғаны туралы оқиға.

Шығу тегі: Hyundai үшін электроника (1983–1990-жылдар)

SK Hynix басқа атпен басталған. 1983 жылы Hyundai Group негізін қалаушы Чон Чжу Ён Hyundai Electronics компаниясын құрды. Логикасы қарапайым еді: электроника автокөліктер үшін барған сайын маңызды бола түсті, ал концернге өз жартылай өткізгіштері мен өнеркәсіптік электроникасы керек болды.

Бастау ауыр болды. Компания SRAM және DRAM жадын қолға алды, бірақ ұзақ уақыт бойы жарамды чиптердің қалыпты шығымына жете алмады. General Instruments пен Texas Instruments тапсырысы бойынша өндіріс келісімшарттары көмектесті: бөтен тапсырыстарда Hyundai жадты тұрақты жасауды үйренді. 1992 жылға қарай ол әлемдегі DRAM өндірушілердің ішінде тоғызыншы орынға шықты.

Одан кейін сатып алулар басталды. 1996 жылы Hyundai американдық қатты диск өндірушісі Maxtor-ды сатып алды. Ал 1990-жылдардың соңындағы Азиялық қаржы дағдарысы кезінде Корея үкіметі саланы шоғырландыруға итермеледі, сөйтіп Hyundai Electronics 2,1 млрд долларға LG Semicon-ды өзіне қосып алды. Осылай Кореяның екі ірі жад өндірушісі бір қолға түсті.

Күйреу және жаңа атау: Hynix (2001–2003)

Ауқым құтқармады. 2001 жылы жад чиптерінің әлемдік бағасы 80%-ға құлады. Компания жылына шамамен 5 трлн вон шығынға батты. Сол жылы оның атауы Hynix Semiconductor болып өзгерді — high және electronics сөздерінен.

Келесі екі жыл аман қалу үшін күреспен өтті. Hynix жадқа қатысы жоқтың бәрін сатты:

• ұялы телефон өндірушісі Hyundai Curitel;
• CDMA-чиптер әзірлеушісі Hyundai SysComm;
• кескін өңдеуге байланысты бөлімшелер.

2003 жылдың тамызында Hynix ресми түрде Hyundai Group-тан бөлініп шықты. Компания қарыздарымен және несие берушілер бақылауымен жалғыз қалды. Қазіргі CEO Квак Но Чжон кейін ашық айтты: Hynix ол кезде «жабылудың аз-ақ алдында тұрды». Бәрін үнемдеді — қызметкерлер шамдарды бұрап алып, өздерімен бірге қол орамал алып жүрді.

Баға жөніндегі сөз байласу

Қаржылық қиындықтарға заңдық мәселелер қосылды. 2005 жылдың сәуірінде Hynix DRAM өндірушілерінің сөз байласуына қатысқанын мойындап, АҚШ-та 185 млн доллар айыппұл төледі. 2010 жылы Еуропалық комиссия 2002 жылы жұмыс істеген картель үшін тоғыз жад өндірушісін, соның ішінде Hynix-ті, жалпы сомасы 331 млн еуродан астам айыппұл салды.

SK-нің келуі және алғашқы HBM (2012–2015)

Несие берушілер Hynix-ті бірнеше рет сатпақ болды, бірақ мәмілелер бұзылып отырды. Сатып алушы тек 2012 жылдың ақпанында табылды: негізінен телеком мен мұнай өңдеуімен танымал SK Group шамамен 3 млрд доллар төледі. Компания қазіргі атауын — SK Hynix алды.

SK Group төрағасы Чхве Тхэ Вон кейін бұл активтің не үшін керек болғанын түсіндірді: ол Hynix-ті «биржалық» жад өндірушісінен өнімінсіз ешкім жұмыс істей алмайтын жартылай өткізгіш компанияға айналдырғысы келген. Нарық тілінде бұл — күнделікті бағамен сатылатын тауардан үстеме баға төленетін өнімге көшу деген сөз.

Мұндай өнім HBM — өткізу қабілеті жоғары жад болды. Идея DRAM чиптерін бірінің үстіне бірін қабаттап, тікелей процессордың жанына орналастыру еді. Әзірлеуді 2008 жылы AMD бастады, ал SK Hynix оның серіктесі болды. 2013 жылы SK Hynix әлемдегі алғашқы HBM чипін шығарды, сол жылдың қазанында JEDEC салалық комитеті HBM-ді стандарт ретінде бекітті. Мұндай жады бар алғашқы құрылғылар 2015 жылы AMD Fiji чипіндегі бейнекарталар болды.

Ол кезде бұл қымбат бейнекарталарға арналған тар саладағы ойыншық сияқты көрінді. ЖИ-бумы әлі жоқ еді, HBM ұзақ уақыт қымбат эксперимент күйінде қалды. Квак Но Чжон кейін HBM тарихы SK келгеннен кейін ғана мүмкін болғанын айтты: «Бәсекелестер қысқа мерзімді нәтижені ойлап жүргенде, SK Hynix ағымдағы көрсеткіштерге де, болашақ өсімге де жұмыс істеді».

Флешке және Nvidia-ға бәс (2020–2022)

Қатар SK Hynix екінші бизнесін — SSD мен смартфон жады жасалатын NAND-флешті дамытты. 2021 жылы компания Intel-дің NAND бөлімшесін 9 млрд долларға сатып алды. Соның негізінде Solidigm еншілес компаниясы пайда болды.

Бірақ басты оқиғалар HBM-де болды. 2021 жылдың қазанында SK Hynix HBM3 әзірлеуді бірінші болып аяқтады, ал 2022 жылдың маусымында оны жаппай өндіруді бірінші болып бастады. Бұл жад Nvidia H100 үдеткішіне барды — көп ұзамай ірі тілдік модельдер дәл осы чипте оқытыла бастады. Генеративтік ЖИ бумы басталып, есептеулерге сұраныс күрт өскенде, SK Hynix-тің дайын өнімі және Nvidia жеткізу тізбегінде өз орны бар еді.

Сәтсіздіктер мен қиындықтар

Шыңға апарар жол тегіс болмады. Жад — циклі қатал нарық: ұсыныс тым көп болғанда, баға бәрінде бірдей құлайды. 2023 жыл SK Hynix үшін өте нашар болды: операциялық шығын 7,73 трлн вонға жетті. Смартфон мен ДК-ге арналған кәдімгі DRAM мен NAND арзандады, ал HBM бұл құлдырауды жабатындай табыс әкелмеді.

Сол 2023 жылы саяси жанжал да болды. Қыркүйекте TechInsights талдаушылары жаңа Huawei Mate 60 Pro-ны бөлшектеп, ішінен SK Hynix-тің LPDDR5 және NAND жадын тапты. Ол кезде Huawei АҚШ санкцияларында еді. SK Hynix американдық шектеулер енгізілгеннен кейін Huawei-мен жұмысты тоқтатқанын және оларды қатаң сақтайтынын мәлімдеді. Ең ықтимал түсіндірме — Huawei шектеулерге дейін жинап алған компоненттер қоры, бірақ компания үшін бұл жағымсыз эпизод болды.

Тағы бір қиындық — география. SK Hynix қуатының едәуір бөлігі Қытайда: Ичхон мен Чхонджудағы корей зауыттарынан бөлек, оның Уси, Чунцин және Далянь қалаларында алаңдары бар. АҚШ пен Қытайдың технологиялық соғысы дәуірінде бұл — тұрақты тәуекел көзі.

Samsung-ты басып озу (2024–2025)

Сәтсіз 2023 жылдан кейін бәрі өте тез өзгерді. 2024 жылы SK Hynix рекордтық 23,5 трлн вон операциялық пайда тапты. Сол жылдың қыркүйегінде ол әлемде бірінші болып 12 қабатты HBM-ді жаппай өндіруді бастады.

2025 жыл SK Hynix Samsung-ты ол ондаған жыл бойы даусыз көшбасшы болған салада басып озған жыл болды. 2025 жылдың бірінші тоқсанында SK Hynix әлемдік DRAM нарығының ең үлкен үлесін иеленді, ал екінші тоқсанда бұл нарықтың шамамен 38%-ын ұстап тұрды. HBM нарығындағы үлесі 2025 жылға қарай 61%-ға жетті. 2025 жылдың қыркүйегінде компания HBM4 әзірлеуді аяқтап, оны жаппай шығаруға дайындай бастады.

Квак Но Чжон бұл өзгерісті былай сипаттады: «Жад биржалық тауар болудан қалып, жекелендірілген өнімге айналып жатыр». Әр HBM іс жүзінде нақты тапсырыс берушіге бейімделеді, бұл саланың бүкіл экономикасын өзгертеді.

Ақша

Соңғы жылдардың сандары мүлде басқа компания туралы сөз болып тұрғандай көрінеді. 2024 жылы түсім 66,2 трлн вон болды. 2025 жылы — 97,1 трлн вон (шамамен 85 млрд доллар), 47% өсім. Операциялық пайда екі есеге жуық өсіп, 47,2 трлн вонға жетті, рентабельділік — 49%. 2025 жылғы таза пайда — 42,9 трлн вон. HBM-нен түскен табыс бір жылда екі еседен астам өсті.

2026 жыл одан да қуатты болды:

• бірінші тоқсанда түсім — 52,6 трлн вон, операциялық пайда — 37,6 трлн вон;
• екінші тоқсанда түсім — 79,3 трлн вон (жылдық +257%), операциялық пайда — 60,5 трлн вон (+557%);
• екінші тоқсандағы операциялық рентабельділік — 76%.

Үш жыл бұрын ғана шығынмен жұмыс істеген жад өндірушісі үшін бұл — ғажайып маржа. Ақшаның бір бөлігін компания акционерлерге қайтарады. 2025 жыл үшін ол 2,1 трлн вон дивиденд төлеп, шамамен 12,2 трлн вонның өз акцияларын жойды. Ал 2026 жылдың тамызында 40 трлн вонға (шамамен 29 млрд доллар) акцияларды кері сатып алуды жариялады — бұл шамамен 3,3% акция. Kapital.kz атап өткендей, бұл Оңтүстік Корея жария компаниялары тарихындағы акцияларды ең ірі жою. Дегенмен нарық бұл жаңалықты қағаздардың бір күнде 9,8%-ға арзандауымен қарсы алды.

Капиталдандыру пайдадан да жылдам өсті. Reuters мәліметінше, 2026 жылғы 22 маусымда SK Hynix құны 2 080,4 трлн вон (шамамен 1,35 трлн доллар) болып, алғаш рет Samsung Electronics-ті басып озды. 2000 жылдан бері Корея биржасындағы бірінші орын үнемі Samsung-та болатын. Сол сәтке қарай SK Hynix акциялары жыл басынан бері 340%-дан астам өскен.

Қазір не болып жатыр (2026)

Қазір SK Hynix шыңда тұр және сонымен бірге қалғандардың бәрі үшін үлкен мәселенің ортасында. Rest of World мәліметінше, 2025 жылдың соңында жад өндірісінің шамамен 90%-ы тиесілі Samsung, SK Hynix және Micron жеткізілімдердің басым бөлігін ЖИ дата-орталықтарына бұрды. Арзан электроникаға жад іс жүзінде қалмады. 2026 жылдың екінші тоқсанында 100 доллардан арзан смартфондарды жөнелту жылдық есепте 60%-ға жуық құлады. Xiaomi Үндістанда Redmi 15C бағасын 140 доллардан 190 долларға көтерді, ал Оңтүстік-Шығыс Азияда Oppo-ның 100 доллардан арзан смартфондарын жөнелту 96%-ға құлдырады. IDC талдаушысы Рамон Льямас мұны қысқа тұжырымдады: барлық ірі жад өндірушілері тұтынушылық электроникаға емес, ЖИ орталықтарына бет бұрды.

SK Hynix-тің өзі басқа әлемде өмір сүріп жатыр. Жылдың басты оқиғалары:

• 2026 жылдың екінші тоқсанында HBM4 жаппай жеткізу басталды, екінші жартыжылдықта өндіріс ұлғайтылуда;
• маусымда компания клиенттерге 12 қабатты HBM4E үлгілерін жіберді: бір стекке 48 ГБ, бір түйіспеге 16 Гбит/с-қа дейінгі жылдамдық, энергия тиімділігі 20%-дан астам жоғары;
• шамамен он клиентпен ұзақ мерзімді келісімшарттар жасалды, HBM-нің негізгі сатып алушылары арасында — Nvidia, AMD және Google;
• 2026 жылғы 10 шілдеде SK Hynix Nasdaq-та ADR орналастырды (тикері SKHY), бір қағаз 149 доллардан, 26,5 млрд доллар тартты. Бұл АҚШ-тағы шетелдік компанияның ең ірі орналастыруы — 2014 жылғы Alibaba-ның көрсеткішінен де көп;
• Уэст-Лафайеттте (Индиана) шамамен 4 млрд долларға HBM қаптау зауыты салынып жатыр, ол 2028 жылдың екінші жартысында толық іске қосылуы тиіс.

Шілдеде БАҚ-та SK Hynix Intel-дің Огайодағы бітпеген зауытын сатып алуы мүмкін деген хабарлар шықты. Компания биржаға берген мәлімдемесінде мұны ресми түрде жоққа шығарды, бірақ инвестиция мүмкіндіктерін іздеуді жалғастырып жатқанын нақтылады.

Енді басты сұрақ — бұл цикл қанша уақытқа созылады. Жад нарығы әрқашан толқынмен жүрген, ал құлдыраудың қаншалықты ауыр болатынын SK Hynix басқалардан жақсы біледі: 2001 және 2023 жылдар мұны көрсетті. Әзірге ешкімге керек болмаған кезде жасалған HBM-ге бәс компанияға саладағы ешкім елестете алмаған ақша әкеліп жатыр. Ал әлем бойынша арзан смартфон сатып алушылар бұл табыстың ақысын өз қалтасынан төлеп отыр.

Дереккөздер: Wikipedia — SK Hynix тарихы, Wikipedia — HBM жадының тарихы, Wikipedia — DRAM өндірушілерінің баға жөніндегі сөз байласуы, Rest of World — жад тапшылығы және арзан смартфондар, Khaleej Times (Reuters) — SK Hynix капиталдандыру бойынша Samsung-ты басып озды, Quartz — Nasdaq-тағы ADR орналастыру, Korea JoongAng Daily — CEO HBM-ге бәс туралы, Korea JoongAng Daily — HBM4E үлгілері, StorageNewsletter — 2025 жылдың қаржылық қорытындылары, StorageNewsletter — HBM4E сипаттамалары, SK Hynix баспасөз релизі — 2026 жылғы 2-тоқсан қорытындылары, TrendForce — Intel-дің Огайодағы зауыты және Индианадағы жоба, Business Today — Huawei Mate 60 Pro ішіндегі SK Hynix чиптері, Kapital.kz — 29 млрд долларлық акцияларды кері сатып алу