Lyft

Lyft — АҚШ-тағы қосымша арқылы шақырылатын таксидің мәңгі екінші нөмірі және Кремний алқабындағы ең қайсар стартаптардың бірі. Капотына қызғылт мұрт таққан компания Uber-мен баға соғысынан, пандемиядан, акцияның 70%-ға құлауынан және негізін қалаушылардың басшылықтан кетуінен аман өтті, ал 2025 жылды алғаш рет таза пайдамен аяқтады — бухгалтерлік көмекпен болса да. Қазір Lyft еуропалық Freenow-ды сатып алды, Waymo және Baidu-мен бірге роботакси іске қосып жатыр, сонымен қатар ескі есептерін де төлеп отыр: 2026 жылғы 1 қазанда компания жүргізушілердің мәртебесі туралы калифорниялық дауды жабу үшін $272,5 млн төлеуге келісті. Uber-дің басты қарсыласы қалай құрылғанын және неге әлі күнге дейін тірі екенін талдаймыз.

Шығу тегі: Зимбабве, кампус және Facebook

Lyft-тің тарихы Сан-Францискода емес, Зимбабведе басталады. Калифорния университетінің Санта-Барбарадағы студенті Логан Грин 2005 жылы осы елде болып, жергілікті тұрғындардың жеке шағын автобустардан жолаушы алып кететін қоғамдық көлік жүйесін өздері құрастыратынын көрді. Үйге оралған Грин университеттің көлік бөлімімен жұмыс істеді және сүйген қызы тұратын Лос-Анджелеске жолсерік іздегенде Craigslist хабарландыру тақталарымен әбден қиналды.

Осылайша Zimride пайда болды — студенттерге арналған қалааралық бірлескен сапарлар сервисі, Зимбабвенің құрметіне аталған. Екінші негізін қалаушы Джон Зиммерді Грин Facebook-тегі ортақ досы арқылы тапты. Зиммер Нью-Йорк штатында өскен, Корнеллде көлік саласын оқыған және Lehman Brothers-те талдаушы болып жұмыс істеп үлгерген. Оның сүйікті дәлелі — американдық тас жолдардағы көліктердегі орындардың шамамен 80%-ы бос жүреді.

Zimride 2007 жылы Корнелл университетінде іске қосылып, жарты жылда студенттердің шамамен 20%-ын қамтыды. Алғашқы $250 мың-ды Facebook-пен байланысты fbFund қоры берді, ал сервистің өзі әлеуметтік желі ішіндегі қосымша ретінде жұмыс істеді. 2012 жылғы сәуірге қарай Zimride 125-тен астам университетте қосылып, 26 мыңнан астам бірлескен сапар ұйымдастырды. Одан кейін $1,2 млн (2010) және $6 млн (2011) раундтар болды.

Қызғылт мұрт: Lyft-тің дүниеге келуі (2012–2013)

2012 жылдың жазында Zimride ішінде жаңа сервис іске қосылды — смартфоннан шақыру арқылы жеке көліктермен қала ішінде жүру. Оны Lyft деп атады. Жүргізушілер радиатор торына үлкен қызғылт түкті мұрт ілетін. Бұл «такси шақырамын» дегеннен гөрі «көршіні жеткізіп салайын» дегенге көбірек ұқсайтын, және осындай жылы стиль Lyft-ті қатаң қара Uber-ден күрт ерекшелеп тұрды.

Бұл бағыт соншалық сәтті болғаны сонша, негізін қалаушылар бастапқы бизнестен бас тартты. 2013 жылғы мамырда компания атауын Zimride-тан Lyft-ке өзгертті, ал шілдеде қалааралық жолсерік сервисін прокат алпауыты Enterprise Holdings-ке сатты. Сол 2013 жылы Lyft-ке Andreessen Horowitz венчурлық қоры инвестиция салды.

2015 жылдан бастап капоттағы түкті мұртты аспаптар панеліндегі шағын жарқырайтын «glowstache» алмастырды: үлкен қызғылт аксессуар байыпты көлік сервисі болып көрінгісі келген компанияға онша жараспады.

Uber-мен жарыс және үлкен ақша (2014–2018)

Осы жылдардың бәрінде Lyft Uber-дің көлеңкесінде өмір сүрді. Бәсекелес үлкенірек, агрессивтірек және байырақ болды, сондықтан Lyft «жақсы жігіт» имиджіне және серіктестіктерге бәс тікті. Ең шулысы 2016 жылғы қаңтар болды: General Motors компанияға $500 млн салып, пилотсыз көліктерді бірге әзірлеуге келісті.

2017 жылғы желтоқсанда Lyft алғаш рет АҚШ-тан тыс шықты — Канадаға, Торонто, Гамильтон және Оттаваға. 2018 жылғы қарашада компания Motivate велопрокат операторын сатып алды — онымен бірге Lyft-ке нью-йорктік Citi Bike және вашингтондық Capital Bikeshare өтті. Осылайша «мұртты такси» өзін көлік платформасы деп атай бастады: көліктер, велосипедтер, самокаттар бір қосымшада.

IPO: Uber-ден бұрын (2019)

2019 жылғы 29 наурызда Lyft Nasdaq биржасына LYFT тикерімен шықты — Uber-ден бір жарым ай бұрын. Компания баға ауқымын екі рет көтерді: алдымен акциясына $62–68 жоспарлады, кейін $70–72, ақырында жоғарғы шекпен, $72-ден орналастырды. Wikipedia деректері бойынша, ол $24,3 млрд бағамен $2,34 млрд тартты. Алғашқы күні қағаздар 20%-дан астам секірді, бірақ $78,29-да жабылды — плюс 8,7%.

Эйфория тез бітті. 2019 жылдың қорытындысы бойынша Lyft $3,62 млрд түсіммен $2,6 млрд-тан астам таза шығын көрсетті. Сәтсіздіктің басым бөлігін IPO-ға байланысты бір реттік шығындармен түсіндірді: шамамен $1,6 млрд қызметкерлерге акциямен төлемдерге және соған байланысты салықтарға кетті. Бірақ инвесторлар басты нәрсені көрді: компания өсіп келеді, бірақ әр сапардан ақша жоғалтады.

Пандемия және Proposition 22 (2020)

2020 жыл Lyft-ке Uber-ге қарағанда қаттырақ соқты. Бәсекелесте локдаунда шарықтаған Uber Eats тамақ жеткізу қызметі болды, ал Lyft-те тек құлдыраған сапарлар ғана болды. Жылдық түсім 35%-ға, $2,36 млрд-қа дейін төмендеді, таза шығын $1,75 млрд құрады. 2020 жылғы сәуірде компания 982 адамды жұмыстан шығарып, тағы 288 адамды ақысыз демалысқа жіберді. Белсенді жолаушылар саны төртінші тоқсанға қарай 12,6 млн-ға дейін қысқарды — бір жыл бұрын 22,9 млн болған.

Сонымен қатар бизнес модель үшін шайқас жүрді. Калифорнияның AB5 заңы қосымша жүргізушілерін жалдамалы қызметкер деп санауды талап етті, бұл ең төменгі жалақыны, үстеме жұмыс ақысын, ауырған күндер үшін төлемді және шығындардың күрт өсуін білдірер еді. Uber, Lyft және DoorDash мәселені референдумға шығарды: Proposition 22 жүргізушілерді жеке кепілдіктер айырбасына мердігер ретінде қалдырды — сапар уақыты үшін ең төменгі жалақының 120% деңгейіндегі ең аз табыс, аптасына 15 сағаттан көп жұмыс істейтіндерге медициналық өтемақы, жазатайым оқиғалардан сақтандыру. Компаниялар науқанға $200 млн-нан астам жұмсады — бұл Калифорния тарихындағы ең қымбат бастама. 2020 жылғы 3 қарашада оны сайлаушылардың 58%-дан астамы қолдады.

Дәл Prop 22-ге дейінгі жылдар — 2016 жылғы сәуірден 2020 жылғы желтоқсанға дейін — Lyft 2026 жылы реттеген талап арыздың тақырыбы болды.

Дағдарыс және капитандардың ауысуы (2021–2023)

2021 жылғы сәуірде Lyft өз пилотсыз көлік жарысынан бас тартып, Level 5 бөлімшесін Toyota-ға $550 млн-ға сатты. Шешім прагматикалық болды: автопилот әзірлеу жүздеген миллионды жұтып жатты, ал табысқа кепілдік жоқ еді. Lyft өзінің роботаксиін құрмай, өзгелердің роботаксиіне платформа болуды шешті.

Экономика ауыр күйінде қалды. 2021 жылы түсім $3,21 млрд-қа дейін қалпына келді, таза шығын — $1,06 млрд. 2022 жылы түсім $4,1 млрд-қа дейін өсті, бірақ шығын $1,58 млрд-қа дейін ұлғайды. Нарық компанияны қатаң жазалады: Lyft-тің капитализациясы 2022 жыл ішінде $14,6 млрд-тан $4 млрд-қа дейін құлады, минус 73%. 2022 жылғы қарашада шамамен 700 адам (штаттың 13%-ы), 2023 жылғы сәуірде тағы 1076 адам — корпоративтік қызметкерлердің шамамен төрттен бірі жұмыстан шығарылды.

2023 жылғы 27 наурызда негізін қалаушылар операциялық басқарудан кететінін жариялады. 2023 жылғы 17 сәуірден бастап жаңа CEO болып Дэвид Ришер тағайындалды — Amazon-ның 37-ші қызметкері, оның өнім және бөлшек сауда бағыттарының алғашқы басшыларының бірі, кейін Microsoft менеджері және Worldreader коммерциялық емес ұйымының тең негізін қалаушы. Lyft директорлар кеңесінде ол 2021 жылдан бері болған. Логан Грин кеңес төрағасы, Джон Зиммер төрағаның орынбасары болды.

Пайдаға бетбұрыс (2023–2025)

Ришер қарапайым іске кірісті: Lyft-ті жолаушы үшін арзанырақ әрі сенімдірек ету және сонымен бірге табыс таба бастау. Компания шығындарды қысқартып, баға мен көлік беру уақыты үшін Uber-мен күреске қайта оралды. 2023 жылы түсім $4,4 млрд құрады, таза шығын $340 млн-ға дейін азайды, сапарлар саны 18%-ға өсіп, 709 млн-ға жетті.

2024 жылдың екінші тоқсанында Lyft алғаш рет GAAP стандарттары бойынша пайда тапты. 2024 жылдың қорытындысы бойынша таза пайда $5,8 млрд түсіммен небәрі $22,8 млн болды. 2025 жылды Lyft рекордтармен жапты: жалпы брондаулар — $18,5 млрд (+15%), түсім — $6,3 млрд (+9%), 945,5 млн сапар, жыл ішінде 51,3 млн жолаушы, еркін ақша ағыны — $1,12 млрд. Таза пайда $2,8 млрд құрады, бірақ мұнда маңызды ескерту бар: оның негізгі бөлігі — сапарлардан түскен ақша емес, кейінге қалдырылған салық активтеріне арналған резервті алып тастаудың бухгалтерлік әсері. 2025 жылғы операциялық нәтиже теріс болып қалды — минус $118 млн. Компания алғаш рет акцияларды кері сатып алуды бастады, кейін $1 млрд-тық жаңа бағдарлама жариялады.

Еуропа: Freenow (2025)

Ұзақ уақыт бойы Lyft таза солтүстікамерикалық компания болды. 2025 жылы ол мұны бір серпінмен өзгертті — еуропалық такси шақыру қосымшасы Freenow-ды шамамен €175 млн-ға сатып алды. Мәміле шілдеде жабылды. Freenow тоғыз елде — Ұлыбритания, Ирландия, Германия, Франция, Испания, Италия, Грекия, Польша және Австрияда — және 180-нен астам қалада жұмыс істеді.

Мәміледен кейін Lyft 11 елде мыңға жуық қалада жұмыс істейтінін, ал компанияның велопрокаты 16 елде бар екенін мәлімдеді. 2025 жылғы қазанда Lyft британдық премиум тасымалдаушы TBR Global Chauffeuring-ті £83 млн-ға сатып алды.

Модель қалай жұмыс істейді

Lyft көліктерге иелік етпейді және жүргізушілерді штатқа алмайды. Компания — делдал: жолаушыны мердігер-жүргізушімен байланыстырады, сапардан комиссия алады және қосалқы сервистерден табыс табады.

• Сапарлар — бизнестің негізі: стандартты, бірлескен, премиум тарифтер, ал Еуропада — Freenow арқылы кәдімгі такси шақыру.
• Серіктестіктер — компания деректері бойынша, 2026 жылдың екінші тоқсанында Солтүстік Америкадағы сапарлардың шамамен 30%-ы серіктестік арналарға, соның ішінде басқа сервистермен және Curb сияқты такси платформаларымен интеграцияларға тиесілі болды.
• Велосипедтер мен самокаттар — Citi Bike, Capital Bikeshare және басқа прокат жүйелері, сондай-ақ 2022 жылы сатып алынған канадалық PBSC жабдықтары.
• Роботакси — Lyft өзгелердің пилотсыз көліктері үшін платформа және парк операторы ретінде әрекет етеді: Flexdrive бөлімшесі көліктерге қызмет көрсетеді, оларды зарядтайды және депо ұстайды.

Пилотсыз көліктерге бәс

2021 жылы өз әзірлемесін сатқан Lyft пилотсыз көліктер тақырыбына енді серіктес ретінде оралды. 2025 жылғы қыркүйекте компания Атлантада May Mobility-мен алғашқы коммерциялық пилотты іске қосты және Нэшвиллдегі роботакси бойынша Waymo-мен келісті, онда Lyft техникалық қызмет пен депоны өз мойнына алды. 2025 жылғы тамызда Lyft пен қытайлық Baidu 2026 жылдан бастап Германия мен Ұлыбританияда Apollo Go пилотсыз көліктерін шығарғысы келетінін жариялады — реттеушілердің мақұлдауы болған жағдайда. Серіктестер арасында Mobileye және Benteler де бар. Ришердің өзі 2026 жылды Lyft үшін «автономды көліктер жылы» деп атады.

Сәтсіздіктер мен қиындықтар

• Жолаушылар қауіпсіздігі. 2021 жылғы қазанда Lyft қауіпсіздік туралы алғашқы есебін жариялады: 2017–2019 жылдары компанияға жыныстық зорлық-зомбылық туралы 4158 хабарлама түскен, оның 360-тан астамы — зорлау туралы, ал шабуылдар салдарынан 10 адам қаза тапқан. Компанияға қарсы көптеген талап арыз берілген.
• Жүргізушілер мәртебесі. «Қызметкер ме, әлде мердігер ме» деген дау жылдар бойы созылып келеді. 2026 жылы Lyft Калифорнияға $272,5 млн төлеуге келісті — бұл штат тарихындағы осындай ең ірі бітімгершілік. Компания кінәсін мойындамайды.
• Миллиардтық қате. 2024 жылғы 13 ақпанда Lyft баспасөз релизінде маржа өсімінің болжамы 50 орнына 500 базистік пункт деп көрсетілді. Акциялар кешкі саудада 67%-ға секірді, ал бір сағаттан кейін қаржы директоры Эрин Брюэр талдаушылармен қоңырауда санды түзетті — және өсім ғайып болды. Компания мұны кеңсе қатесі деп атады.
• Акциялар. IPO-да $72-ден сатылған қағаздар бұл бағаға ешқашан қайта оралмады. 2026 жылғы қыркүйектің соңында бүкіл компания шамамен $5,7 млрд тұрды — орналастыру кезіндегі бағадан төрт есе аз.

Бұл жолаушы мен жүргізуші үшін нені білдіреді

Lyft Қазақстанда жұмыс істемейді, бірақ оның тарихы жергілікті нарыққа тікелей қатысты. Қазақстандық такси және жеткізу сервистері де сол схемамен құрылған: жүргізуші немесе курьер — қызметкер емес, платформаның өзін-өзі жұмыспен қамтыған серіктесі. Калифорниядағы талап арыз мемлекет орындаушылар іс жүзінде жалдамалы қызметкер ретінде жұмыс істейді деп шешсе, бұл модель қаншаға түсуі мүмкін екенін көрсетеді: даулы кезеңнен алты жыл өтсе де, жүздеген миллион доллар.

Жолаушы үшін Lyft пен Uber бәсекесі — АҚШ-та сапар бағасы жылдар бойы өзіндік құннан төмен ұсталуының басты себебі. Lyft тоқырағанда Uber тарифтерді көтерді; Ришер кезінде Lyft көлік беру жылдамдығы мен баға үшін қайта күресе бастағанда, нарық жанданды. Жүргізуші үшін Lyft «адамгершілігі мол» платформа болуға тырысты: 2024 жылғы ақпанда компания жүргізушілер әр апта сайын жолаушылар төлемдерінің сыртқы алымдарды (салықтар, әуежай алымдары, сақтандыру) шегергендегі кемінде 70%-ын алатынына кепілдік берді, ал азырақ шықса — Lyft айырмасын қосып төлейді.

Ақша

Lyft Nasdaq-та саудаланады. Оның капитализациясы 2025 жылдың соңында шамамен $8 млрд, 2026 жылғы 30 қыркүйекте шамамен $5,7 млрд болды (CompaniesMarketCap). Салыстыру үшін: 2019 жылғы IPO кезінде компания $24,3 млрд-қа бағаланған, ал 2020 жылдың соңында $15,6 млрд тұрған.

2025 жылғы түсім — $6,3 млрд, жалпы брондаулар — $18,5 млрд. 2026 жылдың екінші тоқсанында Lyft $1,8 млрд түсім (+16%), $5,5 млрд брондау (+23%), $50,3 млн таза пайда алды, ал белсенді жолаушылар саны алғаш рет тоқсанына 30 млн-нан асты (30,5 млн). Жылдық есеп деректері бойынша, 2025 жылдың соңында Lyft-те 3913 адам жұмыс істеген.

Кім басқарады

CEO — Дэвид Ришер (2023 жылғы сәуірден бастап), Принстон мен Гарвард бизнес мектебінің түлегі, Amazon және Microsoft ардагері. Негізін қалаушылар компанияда акционерлер мен кеңес мүшелері ретінде қалды: Логан Грин — төраға, Джон Зиммер 2023 жылғы маусымда төрағаның орынбасары болды. Мәміледен кейін еуропалық Freenow бағытын оның бас директоры Томас Циммерманн басқаруды жалғастырды.

Қызықты деректер

• Негізін қалаушылардың алғашқы сервисі Zimride атауы — Логан Грин өзбетінше құрылған қоғамдық көлікті көрген Зимбабвеге сілтеме.
• Lyft биржаға Uber-ден бұрын шықты — 2019 жылғы 29 наурызда, ал басты бәсекелес тек мамырда орналасты.
• Сатып алынған Motivate арқылы компанияға нью-йорктік Citi Bike велопрокат жүйесі өтті.
• Өзінің Level 5 пилотсыз көлік бөлімін Lyft Toyota-ға $550 млн-ға сатты, ал төрт жылдан кейін роботаксиге Waymo, Baidu және May Mobility үшін платформа ретінде оралды.
• Қызғылт түс пен мұрт фирмалық стильдің бөлігі болып қалды, дегенмен капоттағы түкті мұрттар 2015 жылы-ақ жоғалған.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Lyft пандемиядан кейінгі кез келген кезеңге қарағанда жылдам өсіп келеді: қатарынан жеті тоқсан бойы жолаушылар санының екі таңбалы өсімі, Freenow арқылы Еуропа және Нэшвиллдегі роботакси. 2026 жылдың үшінші тоқсанына компания $5,5–5,67 млрд брондау және $183–203 млн түзетілген EBITDA болжайды. Бірақ Lyft тарихында ескі қарыз қалып отыр: Калифорниядағы жүргізушілер туралы дау оған $272,5 млн-ға түсті, және келісімді әлі сот бекітуі тиіс. Штат билігінің деректері бойынша, кезекте Калифорнияның еңбек комиссары ұқсас талап арызын әлі қарап отырған басты бәсекелес Uber тұруы мүмкін.

Дереккөздер: Wikipedia — Lyft, Wikipedia — Zimride, University of California — Zimride тарихы, The Motley Fool — Lyft саудасының алғашқы күні, AP — 2019 жылдың қорытындылары, SEC — Lyft-тің 2020 жылғы қорытындылары, SEC — Lyft-тің 2022 жылғы қорытындылары, SEC — Дэвид Ришердің тағайындалуы, Business Wire — 2023 жылдың қорытындылары, Fortune — болжамдағы қате, Lyft — 2025 жылдың қорытындылары, SEC — 2026 жылдың екінші тоқсанының қорытындылары, Nasdaq — Freenow мәмілесінің жабылуы, SiliconANGLE — Lyft және Baidu, Transport Topics — Lyft және Waymo, Berkeley Law — Proposition 22, CBS News — Lyft қауіпсіздік есебі, Lyft — жүргізушілер табысының кепілдігі, CompaniesMarketCap — Lyft капитализациясы