GitHub

GitHub — кодты сақтауға және бірлесіп әзірлеуге арналған америкалық сервис. Онда open source қауымдастығы да, ірі корпорациялар да жобаларын ұстайды. Сервисті 2008 жылы төрт бағдарламашы іске қосты, 2018 жылы оны Microsoft $7,5 млрд-қа сатып алды. Сатья Наделланың айтуынша, 2026 жылдың жазында GitHub-тың 225 млн пайдаланушысы болған. 2026 жылғы қазанда сервис тағы жаңалыққа ілікті: қызметкердің ұрланған құпиясөзін пайдаланған хакерлер Meta-ның GitHub-тағы репозиторийлерінен кодын алып кетті.

GitHub қайдан шықты

GitHub-тың негізі — Git. Бұл нұсқаларды басқару жүйесін Линус Торвальдс Linux ядросын әзірлеу үшін жазған. Git өзгерістер тарихын сақтайды, ондаған адам бір жобаны бір-біріне кедергі келтірмей түзете алады. Бірақ ол — консольдік утилита ғана, сондықтан ол арқылы кодпен бөлісу ыңғайсыз еді.

Осы мәселені шешетін сайттың жұмысы 2007 жылғы 19 қазанда басталды. Негізін қалаушылар төртеу: Том Престон-Вернер, Крис Ванстрат, Пи Джей Хайетт және Скотт Чакон. 2008 жылғы ақпанда олар Logical Awesome LLC компаниясын тіркеді. Бірнеше ай бета-тесттен кейін, сәуірде GitHub бәріне ашылды.

Механикасы қарапайым болды. Кез келген адам біреудің жобасының көшірмесін (fork) жасап, түзету енгізе алады да, оны авторға pull request арқылы ұсынады. Код әлеуметтік желіге ұқсап кетті: әзірлеушілердің профилі, жазылушылары, репозиторийлерге қойылған жұлдыздары пайда болды.

Инвесторсыз өсу (2008–2012)

Алғашқы жылдары GitHub сырттан инвестор тартпады. Компания блогының дерегінше, 2009 жылы пайдаланушылары 100 мыңнан асты, ал 2010 жылы репозиторийлер саны миллионнан асып түсті. Компания ақылы жабық репозиторийлерден табыс тапты, ал ашық жобаларды тегін сақтады.

Сырттан ақша тек 2012 жылғы шілдеде келді: Andreessen Horowitz компанияны $750 млн-ға бағалап, $100 млн салды. 2013 жылғы 16 қаңтарда сервистің 3 млн пайдаланушысы және 5 млн-нан астам репозиторийі болды, сол жылдың соңына қарай репозиторийлер 10 млн-ға жетті.

Жанжал және CEO ауысуы (2014–2015)

2014 жылғы наурызда бұрынғы қызметкер Джули Энн Хорват Том Престон-Вернерді қудалады деп айыптады. Ішкі тексеру оның шағымын растады. Компания негізін қалаушы «орынсыз әрекет етті» деп мәлімдеді, ол отставкаға кетті. Бас директор болып Крис Ванстрат тағайындалды.

2015 жылғы шілдеде GitHub B раундында $250 млн тартты. Раундты Sequoia Capital бастады, оған Andreessen Horowitz, Thrive Capital және IVP қосылды. Компания шамамен $2 млрд-қа бағаланды.

Сол жылдары GitHub шабуыл нысанасына айналды. 2015 жылғы 26 наурызда оған DDoS-шабуыл жасалды, ол бес күнге жуық созылды. Уикипедия дерегінше, шабуыл Қытайдан шыққан сияқты және цензураны айналып өтуге арналған жобаларды көздеген. 2018 жылғы 28 ақпанда сервис тағы бір шабуылды бастан өткерді, оның шыңы шамамен 1,35 Тбит/с болды — Уикипедия оны тарихтағы қуаты бойынша үшінші шабуыл деп атайды.

Microsoft-пен мәміле (2018)

2018 жылғы 4 маусымда Microsoft GitHub-ты өз акцияларымен $7,5 млрд-қа сатып алатынын хабарлады. Microsoft-тың өз дерегінше, ол кезде сервисті 28 млн-нан астам әзірлеуші қолданған. Мәміле 2018 жылғы 26 қазанда жабылды.

Microsoft GitHub «әзірлеушілерге бағдарын» сақтап, тәуелсіз жұмыс істейді деп уәде берді. Жаңа CEO болып Microsoft вице-президенті Нэт Фридман келді, ал Ванстрат корпорацияға техникалық қызметкер (technical fellow) болып ауысты.

Фридман тұсында GitHub жаңа өнімдерді тез қоса бастады. 2018 жылғы қазанда компания GitHub Actions-ты жариялады — бұл кодты автоматты түрде жинап, тексеретін жүйе, ол 2019 жылғы 13 қарашада ресми іске қосылды. 2020 жылдың көктемінде GitHub JavaScript пакеттерінің тізілімі npm-ді сатып алды, мәміле 15 сәуірде жабылды.

Саясат, санкциялар және мұз астындағы мұрағат (2019–2020)

Ауқым өскен сайын саяси сұрақтар да көбейді. 2019 жылғы шілдеде GitHub АҚШ санкцияларына сілтеп, Иран, Қырым, Куба, Солтүстік Корея және Сириядағы әзірлеушілерге жабық репозиторийлерді жапты. Кейін компания ашық репозиторийлер үшін GitHub Pages-ке қолжетімділікті қайтарды.

Сол жылы компания ішінде дау тұтанды. GitHub АҚШ-тың ICE иммиграциялық қызметімен сервистің корпоративтік нұсқасына жасалған $200 мыңдық келісімшартты ұзартты. 150-ден астам қызметкер оған қарсы хатқа қол қойды, 2019 жылғы 13 қарашаға дейін бесеуі жұмыстан кетті.

2020 жылғы қарашада GitHub DMCA заңы бойынша талапқа сәйкес бейне жүктеуге арналған танымал youtube-dl бағдарламасын өшірді. Наразылық ретінде біреу GitHub-тың өзіне GitHub Enterprise Server-дің бастапқы кодын салып қойды. Компания бұл код корпоративтік клиенттерге қателесіп берілгенін түсіндірді.

Басқа сипаттағы жоба да болды. 2020 жылғы шілдеде GitHub ашық репозиторийлер мұрағатын Шпицбергендегі ескі шахтаға қойды — piqlFilm таспасындағы 21 ТБ дерек. Есеп бойынша, таспа 500-ден 1000 жылға дейін сақталуы тиіс. Жоба Arctic Code Vault деп аталды.

Copilot: ЖИ-ге бәс (2021–2024)

2021 жылы GitHub Copilot-ты көрсетті — кодты редактордың ішінде жалғастырып жазатын ЖИ-көмекші. Ол OpenAI компаниясының Codex моделіне құрылған. Жабық тест кезінде оны 1,2 млн-нан астам әзірлеуші қолданды. 2022 жылғы 21 маусымда Copilot бәріне айына $10 немесе жылына $100-ге ашылды, ал студенттер мен танымал ашық жобалардың мейнтейнерлеріне тегін болды.

2021 жылғы қарашада Фридман кететінін айтты, 15 қарашада CEO болып Томас Домке келді. Оның тұсында компания Copilot-қа көбірек сүйене бастады. TechCrunch дерегінше, 2022 жылғы қазанда GitHub-тың жылдық тұрақты түсімі шамамен $1 млрд болған.

Copilot-қа қатысты сот ісі

2022 жылғы 3 қарашада бағдарламашы Мэтью Баттерик пен Joseph Saveri заң фирмасы Сан-Францискодағы федералдық сотқа GitHub, Microsoft және OpenAI-ға қарсы ұжымдық талап арыз берді. Ашық кодтың аты аталмаған авторлары Copilot олардың кодын авторлықты және лицензия шарттарын көрсетпей қайталайды деп мәлімдеді. Courthouse News дерегінше, талапкерлер $9 млрд-тан астам сома сұраған.

Талаптардың көбін сот қабылдамады. 2026 жылғы 16 қыркүйекте тоғызыншы округтің апелляциялық соты DMCA заңына негізделген талаптардан бас тартуды бірауыздан күшінде қалдырды. Судья Эрик Миллер сот «авторлық құқықты бұзу туралы қатардағы талаптарды» DMCA бойынша талапқа айналдырмайтынын жазды. Copilot коды қарапайым авторлық құқықты бұза ма деген сұрақты апелляция шешкен жоқ. Бірінші сатыдағы сотта ашық лицензияларды бұзу туралы екі талап қалды.

Microsoft CoreAI ішінде (2025)

2025 жылдың ортасына қарай GitHub 150 млн пайдаланушы туралы хабарлады, маусымда репозиторийлер саны миллиардтан асты. 2025 жылғы 11 тамызда Microsoft GitHub CoreAI бөлімшесіне өтетінін, ал Томас Домке жыл соңында өз стартапын құру үшін кететінін жариялады. GitHub-қа жаңа CEO тағайындалмады: сервис басшылығы CoreAI инженерлік командасына бағынатын болды. Ол команданы Facebook-тің бұрынғы топ-менеджері Джей Парих басқарады.

2018 жылы Microsoft GitHub тәуелсіз жұмыс істейді деп уәде берген; енді ол корпорацияның ЖИ бөлімшесінің бір бөлігіне айналды. Домке қоштасарда «GitHub бүгінгідей ешқашан мықты болмаған» деп жазып, сандарды келтірді: 1 млрд-тан астам репозиторий мен форк және 150 млн-нан астам әзірлеуші.

GitHub және Қазақстан

Қазақстандық әзірлеушілер үшін де GitHub — күнделікті жұмыс құралы. Tengrinews дерегінше, 2026 жылғы сәуірде Қазақстандағы бірнеше провайдердің пайдаланушылары GitHub-тан файлдарды VPN-сіз жүктей алмай жатқанын айтып шағымданған, ал сайттың өзі ашылған. Мемлекеттік техникалық қызмет іркілістерге қатысы жоқ екенін мәлімдеді, ал Мәдениет және ақпарат министрлігі ресурс Қазақстанда бұғатталмағанын айтты. Іркілістің себебі материалда аталмаған.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

GitHub туралы жаңа сандарды Microsoft есеп беру қоңырауларында айтады. 2026 жылғы 29 шілдеде Сатья Наделла мынаны хабарлады:

• GitHub-тың 225 млн пайдаланушысы бар, клиенттерінің арасында Fortune 500 тізіміндегі компаниялардың 90%-дан астамы бар;
• GitHub Copilot-тың 50 млн пайдаланушысы бар;
• маусымда сервис пайдалану көлеміне қарай төлеуге көшкеннен кейін Copilot түсімі бір тоқсанда 60%-дан астам өсті;
• GitHub-тағы әр үшінші pull request енді ЖИ-агенттің қатысуымен жасалады.

«Компания туралы» бетінде GitHub 4 млн-нан астам ұйым және 800 млн-нан астам репозиторий бар екенін көрсетеді. 2026 жылғы қыркүйекте апелляциялық сот GitHub-қа Copilot бойынша қойылған талаптардың негізгі бөлігін алып тастады. Ал қазанда Meta хакерлер қызметкердің ұрланған тіркелгі деректері арқылы оның GitHub-тағы репозиторийлерінен кодты және шамамен 1500 адамның деректерін алғанын хабарлады. Meta өнімдері мен ішкі жүйелері бұзылмағанын атап өтіп, оқиғаны GitHub-пен бірге тексерді.

Дереккөздер: Wikipedia — GitHub, Microsoft (SEC) — GitHub-ты сатып алу туралы пресс-релиз, GeekWire — GitHub CoreAI-ға өтеді, Домке кетеді, DevOps.com — GitHub-тың жаңа бағыныс құрылымы, Microsoft — 2026 қаржы жылының IV тоқсаны бойынша есеп беру қоңырауы, Thurrott — Copilot-тың іске қосылуы, The Stack — Copilot-қа қарсы талап арыз, TNW — тоғызыншы округтің Copilot бойынша шешімі, Tengrinews — Қазақстандағы GitHub іркілістері, GitHub — компания туралы