Disney

The Walt Disney Company — онсыз планетадағы кез келген адамның балалық шағын елестету қиын компания. Микки Маус, «Арыстан патша», «Мұзды өлке», Marvel, «Жұлдызды соғыстар», Pixar, ESPN және Ұйқыдағы ару сарайы бар ойын-сауық саябақтары — бәрі бір бренд. 2025 қаржы жылында Disney $94,4 млрд түсім және $12,4 млрд таза пайда тапты. Бірақ 2026 жыл ол үшін өзгерістер жылы: Боб Айгер CEO креслосын біржола Джош Д’Амароға тапсырды, компания жыл ішінде үшінші рет штатты қысқартып жатыр, ал президент Дана Уолден «технологиялар біздің бизнесімізді нысанаға алды» деп ашық айтады. Жүз жылдық империяның қалай құрылғанын баяндаймыз.

Шығу тегі: екі ағайынды және анимация студиясы

1923 жылдың 16 қазанында ағайынды Уолт және Рой Дисней Лос-Анджелесте Disney Brothers Cartoon Studio-ны құрды. Компания атауы бірнеше рет өзгерді: Walt Disney Studio (1926–1929), Walt Disney Productions (1929–1986) және ақыры 1986 жылдан бастап — The Walt Disney Company.

Серпіліс 1928 жылы болды. «Пароход Вилли» қысқаметражды фильмінде Микки Маус алғаш пайда болды — және бұл синхрондалған дыбысы бар алғашқы мультфильм еді. Тышқан Disney бизнесін әлі күнге дейін құрып келе жатқан тұмарға айналды.

Анимацияның алтын ғасыры (1930–1960 жылдар)

1937 жылдың 21 желтоқсанында «Ақшақар және жеті ергежейлі» шықты — студияның алғашқы толықметражды анимациялық фильмі. Үлкен форматқа жасалған бәс өзін ақтап, классикалық Дисней анимациясы дәуірін ашты.

1955 жылдың 17 шілдесінде Калифорнияда Диснейленд ашылды — мультфильмдерді «қолмен ұстауға» болатын алғашқы саябақ. Бұл өнертабыс компанияның болашағын айқындады: бүгін Disney-ге ең көп пайданы дәл саябақтар мен қонақүйлер әкеледі. Уолт Дисней 1966 жылдың 15 желтоқсанында Флоридадағы басты жобасын көре алмай қайтыс болды: Walt Disney World құрамындағы Magic Kingdom 1971 жылдың 1 қазанында, Epcot дәл 11 жылдан кейін, ал әлемдегі ең ірі тақырыптық саябақ Animal Kingdom 1998 жылдың сәуірінде ашылды.

Айгер дәуірі: барлық әлемдерді жинау (2005–2019)

1984 жылы компанияны Майкл Айснер басқарды. Бірақ бүгінгі империяны 2005 жылы CEO болған Боб Айгер құрды. Оның стратегиясы қарапайым әрі қымбат еді: әлемдегі ең үздік франшизаларды сатып алу.

• 2006 — «Ойыншықтар хикаясын» жасаушылар Pixar;
• 2009 — жүздеген суперқаһарманы бар Marvel Entertainment (толығырақ — Marvel Studios досьесінде);
• 2012 — Lucasfilm және «Жұлдызды соғыстар»;
• 2019 — 21st Century Fox-тың ойын-сауық активтері ақша мен акция түрінде $71,3 млрд-қа, мәміле 2019 жылдың 20 наурызында жабылды.

2019 жылдың қарашасында Disney өзінің Disney+ стриминг сервисін іске қосты — Netflix-ке тікелей жауап.

Мұрагер дағдарысы және Айгердің оралуы (2020–2026)

2020 жылы Айгер кетіп, қызметті Боб Чапекке тапсырды. Тәжірибе сәтсіз аяқталды: 2022 жылы директорлар кеңесі Чапекті жұмыстан шығарып, Айгерді қайтарды. Ол компанияны қиын кезеңнен алып шықты және бұл жолы мұрагер іздеуге байыппен кірісті: процесті директорлар кеңесінің арнайы комитеті басқарды.

2026 жылдың 3 ақпанында Disney жаңа CEO саябақтар мен әсерлер бөлімшесі Disney Experiences-тің басшысы Джош Д’Амаро болатынын жариялады. 18 наурызда, акционерлердің жылдық жиналысында ол қызметке кірісті. Сонымен бір мезгілде стриминг, телевизия және жаңалықтарды басқарған Дана Уолден компанияның президенті және бас креативтік директоры болды. «Джош Д’Амаро — ерекше көшбасшы және біздің келесі CEO-мыз болуға лайықты адам», — деді сонда Айгер.

Модель қалай жұмыс істейді

Бүгін Disney үш үлкен бөлімшеден тұрады:

• Disney Entertainment — киностудиялар (Disney, Pixar, Marvel, Lucasfilm, 20th Century), ABC телеарналары және Disney+ пен Hulu стримингі. 2025 қаржы жылында — $4,7 млрд операциялық пайда.
• ESPN — Disney-ге 72%-ы тиесілі спорт телевизиясы. Операциялық пайдасы — $2,9 млрд.
• Disney Experiences — саябақтар, қонақүйлер, круиздік лайнерлер және тұтыну тауарлары. Басты ақша қозғалтқышы: жылына $10 млрд операциялық пайда.

Схема маховик сияқты жұмыс істейді: фильм кейіпкер тудырады, кейіпкер ойыншықтарды, футболкаларды және саябаққа билеттерді сатады, ал саябақ фильмдер мен сериалдарға деген қызығушылықты қайта оятады. 2025 қаржы жылының соңында Disney+ сервисінің 131,6 млн, Hulu-дың 64,1 млн жазылушысы болды.

Сәтсіздіктер мен қиындықтар

• Сәтсіз мұрагер. Боб Чапектің басшылығы (2020–2022) жұмыстан шығарумен және Айгердің оралуымен аяқталды.
• Джимми Киммел жанжалы. 2025 жылдың қыркүйегінде ABC жүргізушінің Чарли Кирк туралы пікірлерінен кейін Jimmy Kimmel Live! шоуын тоқтатты, бірақ бес күннен кейін эфирге қайтарды. Компанияны екі жақтан да сынады.
• 2026 жылғы қысқартулар. Көктемде компания маркетингті қысқартты, кейін ардагерлерге мерзімінен бұрын зейнетке шығуды ұсынды, ал қыркүйектің соңында үшінші толқынды бастады — HR мен технологиялар саласындағы 300-ге жуық орын. Quartz есебінше, алдыңғы екі толқын шамамен 1300 жұмыс орнын жойды. Толығырақ — біздің қысқартулар туралы жаңалығымызда.
• Туристер ағынының азаюы. Американдық саябақтарда шетелдік туристер азайып келеді, және жаңа CEO жоғары бағалар мен келушілер саны арасында тепе-теңдік сақтауға мәжбүр.

Қазақстандағы көрермен үшін бұл нені білдіреді

Disney-дің Қазақстанда ерекше тарихы бар — қазақ тілінде. 2011 жылдан бастап «Болашақ» корпоративтік қоры Melodyman студиясымен бірге «Өзіңнен баста» жобасын жүргізіп, Disney фильмдерін қазақ тіліне дубляждап келеді. 2019 жылдың наурызында жобаның 28-фильмі «Дамбо» болды, ал сол жылдың маусымында «Ойыншықтар хикаясы-4» 30-туынды ретінде шықты. Informburo деректері бойынша, қазақ тілі түрік тілінен кейін Disney дубляжының екінші түркі тілі және жалпы 39-тілі болды; Disney дауыстар базасында 100-ден астам қазақстандық актер бар. Жобалардың бір бөлігінің демеушісі BI Group болды, ол сегіз фильмге шамамен 800 млн теңге салды. Сондықтан қазақ тіліндегі «Аладдин», «Арыстан патша» және «Мұзды өлке» де — осы тарихтың бір бөлігі.

Ақша

2025 қаржы жылының қорытындысы бойынша (2025 жылғы қыркүйектің соңында аяқталды) Disney түсімі 3%-ға өсіп, бір жыл бұрынғы $91,4 млрд-қа қарсы $94,4 млрд болды. Disney-ге тиесілі таза пайда — $5 млрд-қа қарсы $12,4 млрд. Сегменттік операциялық пайда — $17,6 млрд, оның жартысынан астамын саябақтар мен круиздер береді. Компания Нью-Йорк қор биржасында DIS тикерімен саудаланады.

Алдағы онжылдықта Disney саябақтар мен әсерлерге шамамен $60 млрд инвестициялауды жоспарлап отыр: қолданыстағы саябақтардағы жаңа аумақтар, Таяу Шығыстағы алғашқы саябақ — Disneyland Abu Dhabi, 2031 жылға қарай төрт жаңа круиздік лайнер және Париждегі құны шамамен €2 млрд болатын Disney Adventure World.

Кім басқарады

• Джош Д’Амаро — 2026 жылғы 18 наурыздан бастап бас директор, Disney-де 1998 жылдан бері.
• Дана Уолден — президент және бас креативтік директор.
• Джеймс Горман — директорлар кеңесінің төрағасы.

Компанияда 203 280 адам жұмыс істейді (2025 қаржы жылы). Бас кеңсесі — Калифорниядағы Бербанк қаласындағы Walt Disney Studios студиясында.

Қызықты деректер

• Микки Маус синхрондалған дыбысы бар алғашқы мультфильмде — 1928 жылғы «Пароход Виллиде» дебют жасады.
• Компания 1986 жылы The Walt Disney Company болғанға дейін атауын төрт рет өзгертті.
• Флоридадағы Animal Kingdom — әлемдегі ең ірі тақырыптық саябақ.
• 2023 жылдың 16 қазанында компания 100 жылдығын атап өтті.
• Д’Амаро Disney-дің Fortnite мен Unreal Engine қозғалтқышын жасаушы Epic Games-ке $1,5 млрд инвестиция салуын қолдап, ілгерілетті.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Disney жаңа CEO-мен алғашқы күзге аяқ басты. Д’Амаро саябақтар мен цифрлық әлемдерге бәс тігеді, Уолден кино, сериалдар мен стримингке жауап береді — және бір мезгілде корпоративтік қызметтерді ауыр қысқартуды жүргізеді. «Технологиялар біздің бизнесімізді нысанаға алды, ал біз аман қалып, гүлденіп, өсуіміз керек», — деді ол 1 қазанда Bloomberg Screentime конференциясында. Инвесторлар үшін басты сұрақ — жүз жылдық компания бүкіл бренд сүйенетін сиқырын жоғалтпай, ЖИ мен стриминг дәуіріне бейімделе ала ма.

Дереккөздер: Wikipedia — The Walt Disney Company, SEC — Disney-дің 2025 қаржы жылының қорытындылары, Wikipedia — 21st Century Fox-ты сатып алу, ABC7 — Джош Д’Амаро мен Дана Уолденнің тағайындалуы, Hospitality ON — саябақтарға инвестиция жоспары, Informburo — Disney-дің қазақша дубляжы, Kazinform — «Өзіңнен баста» жобасы