Alibaba Group

Alibaba Group — Ханчжоудағы қытайлық компания. Ол көтерме саудаға арналған сайттан басталып, Taobao мен Tmall маркетплейстері, AliExpress пен Alibaba.com халықаралық алаңдары, Alibaba Cloud бұлты және Qwen ЖИ модельдерінің отбасы бар топқа айналды. 2026 қаржы жылында оның түсімі 1,02 трлн юаньға, яғни $148,4 млрд-қа жетті. 2026 жылғы қазанда Alibaba атауы тағы жаңалықтарда жүр: Bloomberg пен AP мәліметінше, оның Qwen3.8-Max моделі Қытайдың ірі ЖИ модельдерінің экспортын шектеу жобасына ілінуі мүмкін.

Ханчжоудағы пәтер (1999)

Компанияны Джек Ма құрды. 1999 жылғы 28 маусымда ол 17 досымен және шәкіртімен бірге Ханчжоудағы өз пәтерінен Alibaba.com сайтын іске қосты. Ойы қарапайым еді: шағын қытайлық өндірушілерге дүние жүзіндегі көтерме сатып алушылар оларды таба алатын витрина беру. Негізін қалаушылардың арасында Джозеф Цай болды. Кейін ол директорлар кеңесінің төрағасы болады.

Taobao, Alipay және Yahoo ақшасы (2003–2005)

2003 жылы eBay Қытайға келетінін жариялады. Alibaba оған жеке сатушыларға арналған өз алаңымен — Taobao-мен жауап берді. Бір жылдан соң Alipay төлем жүйесі пайда болды. Кейін, 2014 жылы, төлем бизнесі Ant Financial-ға, қазіргі Ant Group-қа бөлініп шықты.

2005 жылы Alibaba-ға үлкен ақша келді: Yahoo шамамен $1 млрд салып, компанияның 40%-ын алды. 2012 жылы China Investment Corporation егемен қоры бастаған инвесторлар тобы Yahoo үлесінің бір бөлігін сатып алды.

Алғашқы биржа және бұлт (2007–2013)

2007 жылы Alibaba.com Гонконг биржасына шықты, бірақ 2012 жылы биржадан кетті. 2009 жылғы қыркүйекте, компанияның он жылдығына орай, Alibaba Cloud іске қосылды. 2013 жылы Джек Ма CEO қызметінен кетті, бірақ директорлар кеңесінің төрағасы болып қала берді.

Нью-Йорктегі рекордтық IPO (2014)

2014 жылғы қыркүйекте Alibaba Group Нью-Йорк қор биржасында акцияларын бір данасы $68-дан орналастырды. Компания $25 млрд тартты — бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі IPO еді. Нарық Alibaba-ны $231 млрд-қа бағалады. 2019 жылғы қарашада топ Гонконгта қосымша орналастыру да өткізді.

Осы аралықта басшылық ауысты. 2015 жылдан компанияны Дэниел Чжан басқарды, ал 2019 жылғы 10 қыркүйекте ол Джек Маның орнына төраға да болды. Сол 2019 жылғы қыркүйекте Ма Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевпен кездесті. Олар электрондық сауданы талқылады, ал Ма қазақстандықтармен тәжірибе бөлісуге дайын екенін айтты.

Тоқтатылған IPO және рекордтық айыппұл (2020–2021)

2020 жылдың күзінде Ant Group Шанхай мен Гонконгта шамамен $34,5 млрд-тық қос орналастыруға дайындалды. Сауда 5 қарашада басталуы тиіс еді. Одан екі күн бұрын Шанхай биржасы листингті тоқтатты. Оның алдында реттеушілер Джек Маны, Ant төрағасы Эрик Цзинді және CEO Саймон Худы әңгімеге шақырған. Артынша Ant Гонконгтағы орналастыруды да кейінге қалдырды. Осыдан кейін Ма көпшілік алдынан жоғалып кетті де, тек 2021 жылғы қаңтарда бейнеролик арқылы қайта көрінді.

2021 жылғы 10 сәуірде Қытайдың Нарықты реттеу жөніндегі мемлекеттік басқармасы Alibaba-ға 18,2 млрд юань, шамамен $2,8 млрд айыппұл салды. Бұл компанияның 2019 жылы Қытайдағы түсімінің 4%-ы. «Тарап таңдау» тәжірибесі заң бұзушылық деп танылды: Taobao мен Tmall-дағы сатушыларды тек Alibaba-мен жұмыс істеуге, бәсекелестердің алаңдарына шықпауға мәжбүрлеген. Компания айыппұлды қабылдап, оған шағымданбады.

Бір компания орнына алты (2023)

2023 жылғы наурызда Alibaba «1+6+N» жоспары бойынша қайта құрылатынын жариялады. Топ алты дербес бөлімшеге бөлінді: Cloud Intelligence бұлты, Қытайдағы Taobao мен Tmall саудасы, Cainiao логистикасы, жергілікті сервистер, халықаралық сауда және цифрлық медиа. Сол жылы басшылық та ауысты: төраға болып Джозеф Цай, CEO болып Эдди Ву тағайындалды.

2023 жылғы сәуірде компания Tongyi Qianwen чат-ботын көрсетті, кейін ол Qwen деген атпен танылды. Бір жылдан соң, 2024 жылғы мамырда, Alibaba Ханчжоудың Сиси ауданында жаңа жаһандық штаб-пәтерін ашты: жеті ғимарат, жалпы ауданы 1 млн шаршы метрге жуық.

ЖИ-ге бәс (2024–2026)

Qwen модельдерінің едәуір бөлігін Alibaba ашық қолжетімділікке шығарады. 2024 жылғы қарашада ол Apache 2.0 лицензиясымен QwQ-32B-Preview пайымдау моделін, ал 2025 жылы Wan 2.1 бейне моделін шығарды. Bloomberg мәліметінше, 2026 жылғы тамызға қарай компания 460-тан астам модель ашты, оларды жүктеу саны 3 млрд-тан асты, ал әзірлеушілер олардың негізінде 300 мыңнан астам туынды модель жасады.

2025 жылғы 24 ақпанда Эдди Ву ЖИ-ді «буында бір рет» болатын мүмкіндік деп атады. Компания үш жыл ішінде бұлт пен ЖИ инфрақұрылымына кемі 380 млрд юань, шамамен $53 млрд салуға уәде берді. 2026 қаржы жылында Cloud Intelligence бұлт бөлімшесінің түсімі 34%-ға өсті.

Саяси тәуекел де өсіп келеді. 2026 жылғы 8 маусымда Пентагон Alibaba-ны 1260H бөлімі бойынша «қытайлық әскери компаниялар» тізіміне енгізді. Ведомство компания ҚХР Өнеркәсіп және ақпараттандыру министрлігімен байланысы арқылы әскери-азаматтық интеграцияға көмектеседі деп санайды. 23 маусымда Alibaba Сан-Хосе қаласындағы федералдық сотқа талап арыз берді. Компания тізімге енгізудің «фактіде де, заңда да негізі жоқ» дейді, ал оның өнімдері әскерге емес, саудаға, логистикаға және корпоративтік IT-ге арналған.

Ақша

2026 жылғы 31 наурызда аяқталған 2026 қаржы жылында Alibaba Group түсімі 3%-ға өсіп, 1 023,67 млрд юаньға ($148,4 млрд) жетті. Таза пайда 19%-ға азайып, 102,1 млрд юань ($14,8 млрд) болды. Түсім құрылымы:

• Қытайдағы сауда (Taobao, Tmall және басқалар) — 554,2 млрд юань ($80,3 млрд), 9%-ға өсті;
• Cloud Intelligence бұлты — 158,1 млрд юань ($22,9 млрд), 34%-ға өсті;
• халықаралық сауда (AliExpress, Alibaba.com және басқалар) — 144,2 млрд юань ($20,9 млрд), 9%-ға өсті;
• қалған бағыттар — 254,4 млрд юань ($36,9 млрд), 25%-ға азайды.

2026 жылғы 31 наурызда компанияда 131 462 адам жұмыс істеді.

Alibaba және Қазақстан

Alibaba-ның Қазақстандағы алғашқы белгілі оқиғаларының бірі AliExpress-пен байланысты. 2017 жылғы қарашада алаң мен «Қазпошта» сатып алуларға 1,5% кешбэгі бар бірлескен банк картасын шығарды. Кейін әңгіме сәлемдемелерден бұлт пен ЖИ-ге ауысты. 2026 жылғы 21 қаңтарда Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі Alibaba Group пен Alibaba Cloud делегациясымен кездесті. Бұлт технологиялары, ЖИ және дата-орталықтар талқыланды, бірақ нақты келісім жасалмады.

Қазақстанның Гонконгтағы бас консулы Бауыржан Досманбетов Джозеф Цаймен кездесті. Alibaba-ны Қазақстан президенті жанындағы ЖИ-ді дамыту кеңесіне және «ЖИ дата-орталықтары алқабы» жобасына шақырды; компанияның шешімі туралы хабарланған жоқ. 2026 жылғы 25 шілдеде Astana Hub пен Khan Tengri Innovation Hub Alibaba Cloud-пен меморандумға қол қойды. Тараптар стартаптардың бұлт пен ЖИ ресурстарына қол жеткізуін, білім беру бағдарламаларын, Qwen-ді пайдалану мүмкіндігін және Alibaba Cloud-тың alem.ai негізінде ЖИ-фабрика құруға қатысуын қарастыруға келісті.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Ашық ЖИ модельдері нарығында Alibaba қытайлық DeepSeek және Moonshot AI компанияларымен бәсекелеседі. 2026 жылғы 16 қазанда Қытайдың сауда және ғылым министрліктері технологиялар экспортының тізім жобасын жариялады, оның 40 тармағының 23-і ЖИ-ге қатысты. Bloomberg пен AP мәліметінше, көлем шегінен Qwen3.8-Max та асады. Ереже қабылданса, шетелдік пайдаланушылар модельді қосымшалар, сайттар және API арқылы қолдана береді, ал салмақтарды шетелдегі серверлерге орналастыру экспорт саналады. Жобаны талқылау 15 қарашаға дейін жалғасады.

Пентагонмен сот та жалғасып жатыр. 30 маусымнан бастап АҚШ Қорғаныс министрлігі 1260H тізіміндегі компаниялармен тікелей келісімшарт жасай алмайды, ал 2027 жылдан олардың тауарлары мен қызметтерін делдалдар арқылы да сатып ала алмайды.

Дереккөздер: Wikipedia — Alibaba Group тарихы, Business Wire — Alibaba-ның 2026 қаржы жылының нәтижелері, Caixin — 2021 жылғы монополияға қарсы айыппұл, NBC News — Ant Group IPO-сының тоқтатылуы, Alibaba Group — бұлт пен ЖИ-ге инвестиция, Fortune (Bloomberg) — Qwen модельдерін жүктеу, The Next Web — Alibaba-ның Пентагонға талап арызы, SCMP — Ханчжоудағы жаңа штаб-пәтер, Kapital.kz — Тоқаев пен Джек Маның кездесуі, Inbusiness.kz — «Қазпошта» мен AliExpress картасы, Kapital.kz — министрлікпен келіссөз, Казахстанская правда — ЖИ кеңесіне шақыру, The Tech — Astana Hub пен Alibaba Cloud меморандумы