Chanel

Chanel — 1910 жылы Габриэль «Коко» Шанель негізін қалаған француз сән үйі. Ол киім, сөмке, әшекей, сағат, сондай-ақ No. 5 әтірінен басталған парфюмерия мен косметика шығарады. Компания биржада саудаланбайды, ол ағайынды Ален мен Жерар Вертхаймерлерге тиесілі. 2026 жылы ол туралы екі себеппен қайта жазып жатыр: үй жаңа көркемдік директор Матье Блазимен сатылымды қайта өсірді, ал Париж соты апсайклинг шеберханасы Kamad Reworked-пен дауда оның жағына шықты. Дәл осы шеберхана кейін Louis Vuitton-ға да ұтылды.

1909–1920: Камбон көшесіндегі қалпақтар

Габриэль Шанель қалпақтан бастады. 1909 жылы ол қамқоршысы Этьен Бальсанның Мальзерб бульвары, 160-тағы пәтерінде қалпақ шеберханасын ашты. Бір жылдан кейін Бой Кейпел оған Камбон көшесі, 31-де жеке Chanel Modes дүкенін ашуға ақша берді. Үйдің құрылған жылы деп осы 1910 жыл саналады.

Кейін Шанель қалпақтан киімге көшті. 1913 жылы ол Довиль мен Биарриц курорттарында дүкен ашып, әйелдерге арналған дайын спорттық киім сатты. 1915 жылы Биаррицте оның 300 адам жұмыс істейтін алғашқы жоғары сән үйі ашылды.

1921–1939: No. 5 және Вертхаймерлермен келісім

1921 жылы Шанель парфюмер Эрнест Бодан әтір жасауды сұрады. Ол бірнеше үлгі әкелді, Шанель бесіншісін таңдады — No. 5 атауы осыдан шықты. Әуелі әтірді клиенттерге сыйға берді, ал сатылымға 1922 жылы шықты.

Әтірді кең көлемде сату үшін ақша да, фабрика да керек болды. 1924 жылы кәсіпкер Пьер Вертхаймер Parfums Chanel компаниясын құрды. Үлестер былай бөлінді: 70% — Вертхаймерге, 20% — кәсіпкер Теофиль Бадерге, 10% — Шанельдің өзіне. Арада жүз жыл өтсе де компания осы әулеттің қолында: бүгінде Chanel Пьердің немерелеріне тиесілі.

1939–1953: соғыс және оккупация

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Шанель сән үйін жауып, сатылымда тек әшекей мен әтірді қалдырды. Оккупация жылдарын ол Париждегі «Ритц» қонақүйінде неміс барлау офицері Ганс Гюнтер фон Динклагемен бірге өткізді.

1941 жылы Шанель Parfums Chanel-ді өз бақылауына алмақ болды, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Пьер Вертхаймер нацистер тартып алмасын деп компанияны алдын ала «арий» өкілі Феликс Амиоға рәсімдеп қойған еді. Wikipedia келтірген деректер бойынша, неміс құжаттарында Шанель абвердің 7124 нөмірлі, «Вестминстер» лақап атты агенті ретінде тіркелген. Париж азат етілгеннен кейін оны тұтқындады, бірақ көп ұзамай босатты.

1947 жылы Шанель мен Вертхаймер келісімшартты қайта жасасты. Шанель $400 мың қолма-қол ақша — No. 5 сатылымынан түскен соғыс жылдарының пайдасын, осы әтір сатылымынан 2% үлес және барлық шығынын жабатын өмірлік ай сайынғы жалақы алды.

1953–1971: қайта оралу және 2.55 сөмкесі

1953 жылы Шанель Швейцариядан оралып, сәнге қайта кірісті. 1955 жылғы ақпанда сырылған былғары сөмке шықты. Үй ішінде оны шыққан айы мен жылы бойынша 2.55 деп атады. 1957 жылы Пьер Вертхаймер Бадердің үлесін сатып алып, өз үлесін 90%-ға жеткізді.

Габриэль Шанель 1971 жылғы 10 қаңтарда 87 жасында қайтыс болды. Ол өмірінің соңына дейін коллекциялармен жұмыс істеді.

1974–2019: Вертхаймерлер және Лагерфельд дәуірі

1974 жылы компанияны Пьердің немересі Ален Вертхаймер басқарды. 1978 жылы Chanel кутюрге қатысы жоқ алғашқы дайын киім желісін шығарып, аксессуарларды бүкіл әлемге сата бастады.

1983 жылы креативті директор болып Карл Лагерфельд келді. Ол үйдің коллекцияларын 36 жыл, 2019 жылғы 19 ақпанда қайтыс болғанға дейін басқарды. 1980 жылдары әлем бойынша 40-тан астам Chanel бутигі ашылды. Wikipedia деректері бойынша, 1994 жылы Chanel €570 млн-ға дайын киім сатып, €67 млн-ға балама таза пайда тапты.

Сонымен бірге әулет үйге өндіріс пен имидж үшін керек нәрсенің бәрін сатып алды. 1997 жылы қолөнер шеберханаларын біріктіретін Paraffection холдингі құрылды. Chanel-дің шарап зауыттары бар, соның ішінде Château Rauzan-Ségla мен Château Canon. 2018 жылы үй британдық Orlebar Brown жағажай шорты маркасын сатып алды, ал 2024 жылғы жағдай бойынша MB&F сағат маркасының 25%-ына және F. P. Journe-нің 20%-ына иелік етті.

2018–2024: Лондон, Виар және Лина Наир

2018 жылы Chanel жаһандық штаб-пәтерін Chanel Limited холдингі тіркелген Лондонға көшірді. Сол жылғы желтоқсанда үй енді аң терісі мен экзотикалық былғарыны қолданбайтынын жариялады.

Лагерфельд қайтыс болғаннан кейін коллекцияларды онымен 30 жылдан астам бірге істеген Виржини Виар басқарды. 2021 жылғы желтоқсанда жаһандық CEO болып Лина Наир келді. Виар үйден 2024 жылғы маусымда кетті, ал желтоқсанда көркемдік директор болып бұған дейін Bottega Veneta-ны басқарған Матье Блази тағайындалды.

Ақша

Chanel — жеке компания, бірақ жылдық нәтижелерін жариялайды. Соңғы үш жыл былай көрінеді:

• 2023 жыл: түсім $19,7 млрд, операциялық пайда $6,4 млрд;
• 2024 жыл: түсім 4,3%-ға азайып, $18,7 млрд болды, операциялық пайда 30%-ға құлап, $4,5 млрд-қа түсті. Лина Наир мұны кейбір нарықтардағы күрделі макроэкономикалық жағдаймен түсіндірді;
• 2025 жыл: түсім $19,3 млрд, валюта ауытқуын есептемегенде 2% өсім, операциялық пайда $4,7 млрд, 5% өсім, EBITDA — $5,4 млрд.

Reuters деректері бойынша, 2025 жылы сатылым Америкада 7,2%-ға, Еуропада 2,5%-ға өсті, ал Азия-Тынық мұхиты өңірінде 0,8%-ға төмендеді. Үй бағаны орта есеппен 3%-ға, киімге 2%-ға көтерді. Үй жылжымайтын мүлікке де ақша салады: 2015 жылы Беверли-Хиллздегі Родео-драйвтағы ғимарат үшін $152 млн, ал 2020 жылы Лондондағы Бонд-стриттегі флагмандық бутик үшін £310 млн төледі.

Мәселелер мен даулы оқиғалар

Үй тарихындағы ең даулы оқиға оның негізін қалаушымен және оккупация жылдарымен байланысты: Шанельдің неміс барлау офицері фон Динклагемен қарым-қатынасы, Parfums Chanel-ді Вертхаймерлерден тартып алу әрекеті және нацистермен ынтымақтасты деген қауесет. Оның абвер агенті ретінде тіркелгені туралы нұсқаны Wikipedia неміс құжаттарына сілтеме жасап келтіреді.

Екінші тұрақты тақырып — белгілерді қорғау. 2018 жылы Chanel Нью-Йорктің федералдық сотына The RealReal қайта сату платформасына қарсы талап арыз беріп, оны жалған өнім сатты және үймен байланысы бар сияқты әсер қалдырды деп айыптады. 2026 жылғы 21 мамырда Париж соты Kamad Reworked-ке қарсы істі шешті: шеберхана қос С әрпі бар түймелер мен аспалардан алқа, білезік және сырға жасаған. Сот Kamad бөлшектердің түпнұсқа екенін дәлелдей алмады, ал олардың шығу тегі туралы сертификаттар маркамен шатасудан құтқармайды деп тапты. Сол жылғы қыркүйекте шеберхана сол сотта Louis Vuitton-ға да ұтылды.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Матье Блази Chanel-ге арналған алғашқы коллекциясын 2025 жылғы қазанда көрсетті, ал дүкендерге ол 2026 жылғы наурызда түсті. Reuters деректері бойынша, жаңа заттарға — мысалы, $8500 тұратын жұмсақ былғары maxi flap bag пен жаңаша ойластырылған твид жакеттерге сұраныс ұсыныстан едәуір асып кетті. Лина Наир бұрын Chanel сатып алмаған жаңа клиенттердің ағынын «феноменальды» деп атады.

2025–2026 жылдардың басқа цифрлары:

• 2025 жылы Chanel 41 дүкен ашты, 2026 жылға 30 дүкен жоспарлады, оның 9-ы — сән бутиктері;
• 2026 жылы компания бағаны өткен жылғы деңгейде көтеруді жоспарлады;
• Wikipedia деректері бойынша, 2024 жылғы тамызда компанияда 32 000 адам жұмыс істеген.

Компания әлі де Ален мен Жерар Вертхаймерлерге тиесілі. 2015 жылдан бері үйдің бас парфюмері — Оливье Польж, қаржы директоры — Филипп Блондио.

Дереккөздер: Wikipedia — үй тарихы, иелері, соғыс, активтер, Reuters (The Korea Times арқылы) — 2025 жылғы нәтижелер және Блази коллекциясы, Cosmetics Business — Chanel-дің 2025 жылғы түсімі мен пайдасы, Cosmetics Business — 2024 жылғы сатылымның төмендеуі, IP Twins — Chanel мен Kamad Reworked арасындағы іс, The Fashion Law — Kamad Reworked-тің екінші жеңілісі