Ларри Эллисон

Ларри Эллисон — Oracle компаниясының негізін қалаушылардың бірі әрі Кремний алқабындағы ең тәуекелшіл миллиардерлердің бірі. 2025 жылғы 10 қыркүйекте оның байлығы бір күнде $89 млрд-қа өсті. Bloomberg дерегінше, бұл бақылау тарихындағы ең үлкен бір күндік өсім. Бірнеше сағатқа ол Илон Маскты басып озып, әлемдегі ең бай адам атанды. Жарты жылдан кейін шыңнан жартысы ғана қалды. Жасанды интеллектке шексіз шығынға нарықтың сенімі сөнді, Oracle акциялары да құлдырады. 82 жастағы Эллисон қазір үш үлкен бәс тігіп отыр: OpenAI-ға арналған бұлт, американдық TikTok және ұлының Голливудтағы империясы.

Шыққан тегі мен отбасы

Лоуренс Джозеф Эллисон 1944 жылғы 17 тамызда Нью-Йоркте туған. Анасы — Флоренс Спеллман. Биологиялық әкесі — АҚШ армиясы әуе күштерінің итальян тектес ұшқышы. Тоғыз айлығында бала пневмониямен ауырды. Сосын анасы оны Чикагодағы өз тәтесі мен оның күйеуіне асырап алуға берді.

Балалық шағы Саут-Шор ауданында өтті. Асырап алған анасы Лиллиан жылы, мейірімді адам еді. Асырап алған әкесі Луис қатал әрі салқын болды. Отбасы реформалық иудаизмді ұстанды. Бірақ 13 жасында Ларри бар-мицвадан бас тартты.

Аяқталмаған білім

Эллисон Урбана-Шампейндегі Иллинойс университетіне түсті. Онда тіпті жаратылыстану ғылымдары бойынша жылдың үздік студенті атанды. Екінші курстан кейін асырап алған анасы қайтыс болды, ол оқуды тастады. Кейін Чикаго университетінде бір семестр физика мен математика оқыды. Дипломды ешқашан алған жоқ. 1966 жылы Эллисон Калифорнияға көшті.

Ampex және ЦРУ жобасы (1970-жылдар)

Эллисон Ampex компаниясында ЦРУ үшін дерекқор жасады. Жоба Oracle деп аталды. Кейін бұл атауды оның өз компаниясы алды. Forbes қорытындыны қысқа жазады: миллиардердің мансабы барлау қызметіне арналған дерекқордан басталған.

Oracle-дың құрылуы (1977–1986)

1977 жылы Эллисон, Эд Оутс және Брюс Скотт Software Development Laboratories (SDL) компаниясын құрды. Олардың басшысы Боб Майнер болатын. Бастапқы капитал — $2000. Соның $1200-ін Эллисон салды. 1979 жылы компания Relational Software деп, 1983 жылы Oracle Systems Corporation деп аталды. 1986 жылы Oracle биржаға шықты.

Эллисон компанияны 37 жыл басқарды — 1977 жылдан 2014 жылға дейін.

1990 жылғы дағдарыс

Табысты «алдын ала» жазатын агрессивті сату тәсілі компанияны құрдымға жібере жаздады. 1990 жылы Oracle банкроттықтың аз-ақ алдында тұрды. Компания қызметкерлердің 10%-ын, яғни 400-ге жуық адамды қысқартты. Бірақ ол аман қалды. Сол жылы Гарвард Эллисонды жылдың кәсіпкері деп атады.

Microsoft және SAP-пен соғыс (1990–2010-жылдар)

Эллисон әрдайым ашық соғысты. Ең жанжалды оқиға 2000 жылы болды. Oracle Microsoft туралы жағымсыз дерек табу үшін жеке детективтер жалдады. Тергеу дерегінше, детективтер Microsoft-пен байланысты лоббистік ұйымның еден жуушыларына қоқысқа қол жеткізу үшін $1200 ұсынған.

Неміс SAP-пен соғыс сотта жүрді. 2007 жылы Oracle оның еншілес фирмасы TomorrowNow-ға талап арызын берді. Ол фирма Oracle-дың патчтары мен құжаттарын жаппай жүктеп алған. 2010 жылы алқабилер Oracle-ға $1,3 млрд өндіріп берді. Бұл АҚШ тарихындағы ең ірі үкімдердің бірі еді. 2012 жылы тараптар дауды $306 млн-ға реттеді.

Ірі сатып алулар: PeopleSoft және Sun (2003–2010)

2003 жылғы маусымда Oracle PeopleSoft-қа $13 млрд-тық жаулық ұсыныс жасады. Қоршау бір жарым жылға созылды. 2004 жылғы желтоқсанда тараптар шамамен $10,3 млрд-тық келісімге қол қойды. Мәміле жабылған соң Oracle PeopleSoft-тың 11 мың қызметкерінің 6 мыңын қысқартты.

Бұл оқиғаның жалғасы бар. PeopleSoft-тың негізін қалаған Дэвид Даффилд пен оның стратегі Анил Бхусри 2005 жылы жаңа компания ашты. Ол — бұлттық бәсекелес Workday.

Одан кейін Oracle нарықты сатып ала берді: Siebel, Hyperion, BEA. 2009 жылғы сәуірде Эллисон Sun Microsystems-ті $7,4 млрд-қа сатып алуға келісті. Мәміле 2010 жылғы 27 қаңтарда жабылды. Oracle Java мен MySQL-ды алды. Таза бағдарламалық компания «темір» өндірушісіне айналды. 2022 жылы Oracle Cerner-ді $28,3 млрд-қа сатып алды. Бұл — оның ең ірі сатып алуы.

Бас директор лауазымынан кетуі (2014)

2014 жылғы 18 қыркүйекте Эллисон бас директор қызметін екі мұрагерге — Марк Херд пен Сафра Кацқа берді. Өзі директорлар кеңесінің төрағасы әрі техникалық директор болды. Екі лауазымды да әлі атқарып келеді. Билігі азайған жоқ: Forbes дерегінше, Oracle-дың 40%-ға жуығы соған тиесілі.

Ақша

Ұзақ жылдар бойы Эллисон ең байлар ондығында болды, бірақ шыңға шықпады. 2010 жылы Forbes оны $28 млрд деп, 2012 жылы $44 млрд деп, 2020 жылы $66,8 млрд деп бағалады. Бәрін жасанды интеллект бумы өзгертті.

• 2025 жылғы 10 қыркүйек: бір күнде +$89 млрд, байлығы — $383,2 млрд (Bloomberg).
• 2025 жылғы 22 қыркүйек: $388 млрд, Масктан кейінгі екінші орын.
• 2026 жылғы 3 сәуір: $195 млрд, алтыншы орын. Oracle акциялары қыркүйектегі шыңнан 58%-ға жуық құлады.
• 2026 жылғы 4 қазан: $184,2 млрд, әлемде сегізінші орын (Forbes Real-Time).

Эллисон ақшаны кең жұмсайды. 2012 жылы ол Гавайдағы Ланаи аралының 98%-ын сатып алды. Бағасы әртүрлі айтылады: Forbes $300 млн деп жазады, басқа бағалаулар $500–600 млн дейді. 2020 жылғы желтоқсаннан бері ол сонда тұрады. 2022 жылы Маналапандағы жер телімі үшін $173 млн төледі. Бұл Флорида тарихындағы ең қымбат тұрғын үй сатып алу болды. Вудсайдта оның феодалдық Жапония стиліндегі, жасанды көлі бар сарайы бар.

Желкен, ұшақ және теннис

Эллисонның ұшқыш куәлігі бар. Ұшақтарының арасында есептен шығарылған кеңестік МиГ-29 бар. Оның ұзындығы 138 метрлік Rising Sun яхтасы әлемдегі ең ірі яхталардың бірі болатын. 2010 жылы ол оны Дэвид Геффенге сатты. Қазір оның яхтасы — 88 метрлік Musashi.

Басты құмарлығы — регата. BMW Oracle Racing командасы 2010 жылғы ақпанда 33-Америка кубогын жеңіп алды. Эллисон сол кезде борттағы экипажда болды. 2013 жылы Oracle Team USA Сан-Франциско шығанағында Emirates Team New Zealand командасына қарсы кубокты қорғады. Американдықтар 1:8 есебімен ұтылып тұрып, 9:8 есебімен жеңді. 2019 жылы Эллисон Рассел Куттспен бірге фойлингтік катамарандар жарысы SailGP сериясын құрды.

2009 жылы ол Индиан-Уэллстегі теннис кешені мен Masters турнирін $100 млн-ға сатып алды. Оған тағы сонша ақша салды. Бүгін бұл — BNP Paribas Open.

Stargate, OpenAI және TikTok (2025–2026)

2025 жылғы қаңтарда Эллисон Ақ үйде Сэм Альтман және Масаёси Сонмен қатар тұрды. Олар Stargate жобасын жариялады: американдық ЖИ инфрақұрылымына төрт жылда $500 млрд. Wall Street Journal дерегінше, OpenAI Oracle-мен бес жылдық $300 млрд-тық келісімшартқа қол қойды. Бұл — 2027 жылдан бастап 4,5 гигаватт қуат. 2025 жылғы 10 қыркүйекте Oracle күткеннен жақсы есеп берді, акциялары шарықтады.

Сосын шот келді. 2025 жылғы желтоқсанда Oracle 2026 жылғы күрделі шығын жоспарын $50 млрд-қа дейін көтерді. Акциялар 11%-ға жуық құлады. Эллисон бір күнде $24,9 млрд жоғалтты. Компанияның қарызы тез өсіп келеді. Business Today дерегінше, 2026 жылғы наурыз соңында Oracle 20–30 мың қызметкерін қысқартты.

Қатарынан Oracle TikTok-қа кірді. 2026 жылғы 22 қаңтарда әлеуметтік желінің американдық бизнесі бойынша мәміле жабылды. Oracle, Silver Lake және Әбу-Дабидің MGX компаниясы TikTok USDS Joint Venture-дің 15%-ынан алды. ByteDance-те 19,9% қалды. Oracle американдық пайдаланушылардың деректерін сақтайды әрі қауіпсіздік талаптарының орындалуын тексереді.

Ұлы арқылы Голливудқа

Медиаимперияны Эллисон ұлымен бірге құрып жатыр. 2025 жылғы 7 тамызда Дэвид Эллисонның Skydance компаниясы Paramount-пен бірігуді аяқтады. Мәміле $8 млрд тұрды. Ларри Эллисон Редстоундар отбасынан National Amusements акцияларын сатып алуға қатысты. Forbes дерегінше, Paramount Skydance-тің жартысына жуығы соған тиесілі.

Кейін ұлы Warner Bros. Discovery-ге көз тікті. 2025 жылғы желтоқсанда WBD кеңесі қаржыландыруға күмәнданды. Сонда Ларри Эллисон $40,4 млрд-қа жеке кепілдік берді. 2026 жылғы 27 ақпанда Paramount қарызды қоса алғанда $110 млрд-тық мәмілеге қол қойды — акциясына $31-ден. Netflix бағаны асырудан бас тартты. Біріккен компания Skydance Corporation деп аталады. Мәміле 2026 жылғы 6 қазанда жабылуы тиіс.

Жеке өмірі

Эллисон алтыншы рет үйленген.

• Адда Куинн — 1967–1974.
• Нэнси Уилер Дженкинс — 1976–1978. Ажырасқанда ол болашақ Oracle-дағы үлесін оған $500-ге сатты.
• Oracle-дың бұрынғы әкімшісі Барбара Бут — 1983–1986. Дэвид пен Меган Эллисонның анасы.
• Жазушы Мелани Крафт — 2003–2010. Үйлену тойында Стив Джобс суретке түсірді.
• Никита Кан — 2015 жылы үйленіп, 2020 жылы ажырасты.
• Мичиган университетінің түлегі Джолин (Керен) Чжу — 2023 жылдан бері.

Эллисон ішімдік ішпейді. Өзінің сөзімен айтқанда, «санаңды тұмандандыратын» ешнәрсені қабылдамайды. 1992 жылы жоғары жылдамдықта велосипедтен құлап, шынтағын жарақаттады.

Эллисон төңірегіндегі даулар

• Инсайдерлік сауда. Талап арыз төрт жылға созылды. 2005 жылы Эллисон оны кінәсін мойындамай, қайырымдылыққа $100 млн аударып реттеді.
• Гарвард. 2006 жылы ректор Ларри Саммерс кеткен соң, ол $115 млн беру туралы уәдесін орындаудан бас тартты.
• 2020 жылғы сайлау. Washington Post дерегінше, 2020 жылғы қарашада ол дауыс беру қорытындысына қалай дау айтуды талқылаған телефон қоңырауына қатысқан.
• Шығыс Иерусалимдегі қазба жұмыстары. Оларды қаржыландыру сынға ұшырады. Эллисон мен басқаларға қарсы $1 млрд-тық талап арызды сот 2024 жылғы ақпанда қабылдамады.
• Theranos. Эллисон сәтсіз аяқталған бұл стартаптың алғашқы инвесторларының бірі болған.

Эллисон демократтарға да, республиканшыларға да ақша берген. Бірақ соңғы жылдары республиканшыларды қолдайды: 2016 жылы Марко Рубионы, 2022 жылы сенатор Тим Скоттты. 2026 жылғы наурызда Дональд Трамп оны Ғылым және технологиялар жөніндегі президенттік кеңеске енгізді.

Қазақстанмен байланысы

Эллисонның Қазақстанға жеке сапарын не мұндағы бизнесін таппадық. Байланыс Oracle арқылы ғана бар. 2025 жылғы қарашада Вашингтондағы «C5+1» форумында ҚР Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі Oracle-мен меморандумға қол қойды. Тараптар бұлттық дата-орталықтарды, ЖИ пилоттық жобаларын және Қазақстанда Oracle құзырет орталығын ашу мүмкіндігін зерттеуге келісті.

Қазір (2026 жылғы қазан)

Forbes дерегінше, 2026 жылғы 4 қазанда Эллисонның байлығы $184,2 млрд. Ол әлемде сегізінші орында. Bloomberg есебінше, 2025 жылғы қыркүйектегі шыңнан бері ол $200 млрд-қа жуық жоғалтты. Басты себеп — Oracle. Компания OpenAI-ға дата-орталықтар салу үшін ондаған миллиард қарыз алып жатыр. Ал инвесторлар бұл ақшаның қайтатынына күмәнді. Екінші бәс — медиа. Осы аптада ұлы Warner Bros. Discovery-ді сатып алуды аяқтауы тиіс. Эллисон тағы да бәрін бір бәске тікті. Дәл 1977 жылғыдай, қолында бар болғаны $1200 тұрғанда.

Дереккөздер: Wikipedia — Ларри Эллисонның өмірбаяны, Forbes — профилі және нақты уақыттағы байлығы, Bloomberg — $89 млрд-тық рекордтық өсім, Business Today — Эллисон $200 млрд-ты қалай жоғалтты, Kapital.kz — бір күнде минус $24,9 млрд, Wikipedia — Oracle тарихы, heise — OpenAI мен Oracle-дың $300 млрд-тық келісімшарты, Variety — АҚШ-тағы TikTok мәмілесі, BusinessDay — Paramount Warner Bros.-ты $110 млрд-қа сатып алады, Kapital.kz — Oracle мен Қазақстан меморандумы