Букайо Сака

Букайо Сака — «Арсенал» мен Англия құрамасының оң қапталдағы шабуылшысы. 19 жасында «Уэмблиде» Еуропа чемпионатының финалында шешуші пенальтиді жіберіп алып, нәсілшілдік қуғынға ұшыраған жігіт бүгінде клубтың басты жұлдызына айналды. Соңғы жарты жылда ол «Арсеналмен» бірге 22 жылдан бері алғаш рет Премьер-лиганы жеңіп алды, Чемпиондар лигасының финалына шықты, ал 2026 жылғы әлем чемпионатында жартылай финалда қосалқы орындықта отырып қалып, кейін қола медаль үшін матчта Францияға хет-трик соқты. 2026 жылғы 3 қазанда Риекада ол Хорватия қақпасына екі гол соғып, Англия Ұлттар лигасында хорваттарды 7:0 есебімен ойсыратты. Енді басты сұрақ — мұндай деңгейдегі ойыншы неге Томас Тухель үшін даусыз көшбасшыға айналмай отыр?

Шығу тегі және отбасы

Толық аты — Букайо Айойинка Темидайо Мозес Сака. Ол 2001 жылғы 5 қыркүйекте Лондонның батысындағы Илинг ауданында дүниеге келген. Ата-анасы Аденике мен Йоми Сака — жұмыс іздеп Ұлыбританияға көшіп келген йоруба халқынан шыққан нигериялықтар. Нигериялық тамыр Букайо үшін жай ресми дерек емес: сұхбаттарында ол мұны мақтан тұтатынын айтады, ал оның қайырымдылыққа бөлетін қаражаты дәл сол жаққа — Нигерияның солтүстігіндегі Каноға жөнелтіледі.

Балалық шағы Илинг пен көршілес Гринфордта өтті. Ата-анасы футбол оқуды ығыстырмауын қатаң қадағалады, сөйтіп Сака Greenford High мектебін өте жақсы GCSE аттестатымен — төрт A* және үш A бағасымен бітірді. Сол кезде АПЛ клубының академиясында жаттығып жүрген футболшы үшін бұл таңғаларлық нәтиже.

«Арсенал» академиясы: 2008–2018

Сака алдымен жергілікті «Гринфорд Селтик» балалар командасында ойнап, кейін «Арсеналдың» Лондонның солтүстік-шығысындағы Хейл-Энд академиясына қабылданды. Википедия деректері бойынша, бұл оның жеті жасында болған; клубтың ресми профилінде — сегіз жасында деп жазылған. Қалай болғанда да, оның футболдағы бүкіл өмірі бір клубпен байланысты: Хейл-Эндте ол барлық жас топтарынан өтіп, сол жақ қорғаушы мен жартылай қорғаушыдан әмбебап шабуылшыға дейін өсті.

Негізгі құрамдағы алғашқы қадамдар: 2018–2021

Бірінші командадағы дебюті 2018 жылғы 29 қарашада Еуропа лигасында украиналық «Ворсклаға» қарсы өтті: 17 жастағы Сака 68-минутта алмастырушы болып шықты. 2019 жылғы 1 қаңтарда ол Премьер-лигада алғаш рет «Фулхэмге» қарсы ойнап, АПЛ матчына шыққан 2001 жылы туған алғашқы футболшы атанды.

Оған жасалған бәс Микель Артетаның тұсында толық ақталды. Испаниялық бапкер Саканы сол жақ қорғаушы да, қанат шабуылшысы да ретінде пайдаланды, ал 2019/20 маусымында «Арсенал» Англия кубогын жеңіп алды. 2020 жылғы 1 шілдеде Сака алғашқы ұзақ мерзімді келісімшартына қол қойды, ал 2020/21 және 2021/22 маусымдарының қорытындысы бойынша жанкүйерлер оны қатарынан екі рет клубтың үздік ойыншысы деп таныды.

Еуро-2020: жіберілген пенальти және қуғын

Англияның бас құрамасына Сака алғаш рет 2020 жылғы қазанда шақырылып, Уэльспен жолдас кездесуде (3:0) дебют жасады. Алғашқы голын 2021 жылғы 2 маусымда Австрияға (1:0) соқты, сөйтіп Гарет Саутгейт оны Еуро-2020-ға алып барды. Турнирде 19 жастағы шабуылшы Чехияға қарсы негізгі құрамда шығып, матчтың үздік ойыншысы атанды.

2021 жылғы 11 шілдеде «Уэмблиде» өткен Италиямен финал 1:1 есебімен аяқталды: Люк Шоу 2-минутта гол соқты — бұл Еуропа чемпионаттары финалдары тарихындағы ең жылдам гол, — Леонардо Бонуччи 67-минутта есепті теңестірді. Пенальти сериясында Сака бесінші әрі шешуші болып соқты: Джанлуиджи Доннарумма допты қайтарып, Италия 3:2 есебімен жеңді. Маркус Рашфорд пен Джейдон Санчо да қателесті — құраманың үш қара нәсілді ойыншысына әлеуметтік желілерде нәсілшілдік қорлау толқыны төнді. Полиция өшпенділік негізіндегі қылмыстар бойынша тергеу аясында төрт адамды ұстады.

15 шілдеде Сака ашық хатпен жауап берді. «Мен қандай өшпенділікке тап болатынымды бірден түсіндім», — деп жазды ол және «сол сәт пен келеңсіздіктің» өзін сындыруына жол бермейтінін айтты. Facebook, Twitter және Instagram-ға да сын айтылды: Саканың сөзінше, платформалар мұндай хабарламаларды тоқтату үшін тым аз жұмыс істеген.

«Арсенал» мен құраманың көшбасшысы: 2022–2024

Алаңдағы жауап сенімді болды. 2022 жылғы Катардағы әлем чемпионатында Сака Иранға (6:2) екі, Сенегалға (3:0) бір гол соқты, ал Франциямен ширек финалда (1:2) BBC Sport пен L’Équipe оны матчтың үздік ойыншысы деп атады. 2023 жылғы 19 маусымда ол құрама сапында алғашқы хет-трикті Солтүстік Македония қақпасына (7:0) соқты. Жанкүйерлер оны 2022 және 2023 жылдары қатарынан екі рет Англия құрамасының жыл ойыншысы деп таңдады; екінші рет ол Джуд Беллингем мен Гарри Кейнді басып озды.

2022/23 маусымы клубта да серпіліс болды: Сака PFA-ның үздік жас ойыншы жүлдесін алып, Премьер-лиганың символдық құрамасына енді және 2023 жылғы наурызда АПЛ-дың ай ойыншысы атанды. 2023 жылғы 23 мамырда ол «Арсеналмен» келісімшартын 2027 жылға дейін ұзартты.

Германиядағы Еуро-2024-те Сака тағы да оқиғалар ортасында болды. 6 шілдеде Дюссельдорфта Швейцариямен ширек финалда ол 80-минутта есепті теңестірді (1:1), ал Англия 5:3 есебімен жеңген пенальти сериясында өз добын дөп түсірді — Доннарумма оқиғасына қойылған жеке нүкте. 2024 жылғы 14 шілдеде Берлиндегі финалда Испания 2:1 есебімен жеңді; Сака 90 минут бойы алаңда болып, Коул Палмердің жауап голына алып келген шабуылды бастады. Қатарынан екінші Еуро финалы — және екінші күміс.

Жарақаттар: 2024–2025

2024 жылғы 21 желтоқсанда «Кристал Пэласпен» матчта Сака оң аяғының тізе асты сіңірін жарақаттады. Ота жасау қажет болып, ол шамамен үш жарым ай ойнай алмады. Оралуы киноға бергісіз болды: 2025 жылғы 1 сәуірде ол «Фулхэмге» қарсы 66-минутта алаңға шығып, жеті минуттан кейін гол соқты. «Ол стадионды аяғынан тік тұрғызды», — деді ойыннан кейін Артета.

2025 жылғы тамызда, жаңа маусымның екінші матчында «Лидске» қарсы Сака енді сол аяғының тізе асты сіңірін жарақаттады. «Бұл, әрине, алаңдатады, әсіресе спринтер туралы сөз болғанда», — деп мойындады Артета. Бұл жолы ота қажет болмады, бірақ бұлшықет жарақаттарының тізбегі ойыны жылдам серпілістерге құрылған футболшы үшін басты қатерге айналды.

Чемпиондық маусым: 2025/26

Жарақаттарға қарамастан, 2025/26 маусымы «Арсенал» үшін соңғы жиырма жылдағы ең үздік маусым болды. 2026 жылғы ақпанда Сака жаңа ұзақ мерзімді келісімшартқа қол қойып, клубтағы ең көп жалақы алатын ойыншыға айналды. Клубтың ресми хабарламасында мерзімі көрсетілмеген: Sky Sports келісім 2030 жылға дейін деп жазса, басқа бірқатар басылымдар — 2031 жылға дейін деп хабарлады. «Алдағы жылдар біз мақсатқа жетіп, кубоктар ұтып, осы клубтың тарихын жазатын жылдар болатынына сенемін», — деді Сака.

2026 жылғы 4 наурызда ол «Арсенал» сапында 300-матчын өткізіп, «Брайтон» қақпасына жалғыз гол соқты. Лига кубогында «зеңбірекшілер» финалда «Манчестер Ситиге» есе жіберді, есесіне Чемпиондар лигасында 20 жылда алғаш рет финалға шықты. Жолдаманы дәл Сака әкелді: мамырдың басында «Атлетикомен» жартылай финалдың жауап ойынында Ян Облак Леандро Троссардтың соққысын қайтарған соң, ол допты қақпаға жіберді — 1:0, екі матчтың қорытындысы бойынша 2:1.

19 мамырда «Сити» «Борнмутты» ұта алмай, «Арсенал» Англия чемпионы атанды — Арсен Венгердің «жеңілмейтіндері» лигадан бірде-бір жеңіліссіз өткен 2003/04 маусымынан бері алғаш рет. Қорытынды: 85 ұпай және Пеп Гвардиоланың командасынан жеті ұпай алшақтық. Сака үшін бұл — алғашқы чемпиондық атақ. 11 күннен кейін Будапештте «Арсенал» Чемпиондар лигасының финалын ПСЖ-ға жеңіліп қалды: Кай Хаверц 6-минутта есеп ашты, Усман Дембеле пенальтиден теңестірді, ал он бір метрлік соққылар сериясында француздар дәлірек болды — 4:3.

2026 жылғы әлем чемпионаты

2026 жылғы 22 мамырда Тухель Саканы АҚШ, Канада және Мексикадағы әлем чемпионатына өтінімге енгізді. Турнирді ол қосалқы орындықтан бастады: клубтық маусымнан кейін оның дайындығы сұрақ тудырған еді. Есесіне әр шығуы нәтиже берді: Хорватия, Панама және Мексикаға қарсы гол пастары оны Дэвид Бекхэм мен Гарри Кейннен кейін бір әлем чемпионатында үш гол пас берген үшінші ағылшын етті.

Жартылай финалда Англия Аргентинаға жеңілді, ал Сака алаңға мүлде шықпады — Тухель Морган Роджерсті таңдады. «Морганның ерекше бір нәрсе жасайтынын сездім», — деп түсіндірді бапкер. Сака қысқа жауап берді: «Әрине, көбірек ойнағым келер еді. Бірақ қазір бұл туралы айтатын уақыт емес. Мен алаңда жауап беруге тырысамын».

Жауап айқын шықты. Майамидегі үшінші орын үшін матчта Англия Францияны 6:4 есебімен ұтты, ал Сака үш рет гол соқты — 37-минутта, бірінші таймның қосымша уақытында және негізгі уақыт аяқталуына үш минут қалғанда пенальтиден. Ол әлем чемпионаттарында хет-трик жасаған Англия құрамасының бар-жоғы төртінші ойыншысы болды, ал қола медаль ағылшындардың 1966 жылғы жеңістен бергі ең жақсы нәтижесі болды.

Ойын мәнері

Сака — оң қапталда ойнайтын солақай: ортаға ығысып сол аяқпен соғатын немесе қапталдан доп асыратын классикалық «аударылған» қанат шабуылшысы. Оның күші — дриблинг, алғашқы метрлердегі жылдамдық және соңғы үштіктегі шығармашылық. Википедия деректері бойынша бойы — 178 см («Арсеналдың» ресми профилі бойы мен салмағын жарияламайды). Балалық шақтағы кумирі ретінде Тьерри Анриді атайды, ал мансабында ең көп көмектескен адам, өз сөзінше, — Давид Луис.

Ақша

«Арсенал» 2026 жылғы келісімшарттың шарттарын жарияламайды, тек Саканың командадағы ең көп жалақы алатын ойыншыға айналғаны белгілі. Оның табысы туралы Forbes-тің сенімді деректері жоқ, сондықтан таблоидтарда айтылып жүрген жалақы сандарын келтірмейміз. Футболдан тыс жобалардың бірі ғана көпшілікке белгілі, бірақ ол нағыз британдық: 2024 жылғы наурызда Nando’s желісі PERi-PERi Saka тұздығын шығарды.

Қайырымдылық

2022 жылдың күзінде, өзінің алғашқы әлем чемпионаты алдында, Сака BigShoe қайырымдылық ұйымымен бірге Нигерияның көлемі бойынша екінші қаласы Канода 120 балаға ота жасатуға ақы төледі. Балалар жарық пен ми ісігінен емделді. «Мен үшін әр баланың армандарын жүзеге асыруға бірдей мүмкіндігі болғаны маңызды», — деді ол сонда. Кейін Сака құтқарылған балалардың тағдыры оған «әлемдегі бәрінен де маңыздырақ» екенін мойындады: солардың бірі, 12 жастағы Кабир, отадан кейін қайтадан жүгіре алатын болды, ал достары енді оны «Сака» деп атайды.

Жеке өмірі

Сака — діндар христиан, күн сайын кешке Інжіл оқитынын айтады. 2020 жылдан бері ол Толами Бенсонмен жүр; жұп қарым-қатынасын көпшілік алдына шығармауға тырысады, бірақ 2025 жылғы қарашада атастырылғанын жария етті.

Қызықты деректер

• Сака — Премьер-лигада ойнаған 2001 жылы туған алғашқы футболшы.
• «Кішкентай чили» деген лақап атты оған Пьер-Эмерик Обамеянг берген; тағы бір лақап аты — Starboy.
• Мектепте ол GCSE бітіру емтихандарын төрт A* және үш A бағасымен тапсырған — сол кезде АПЛ академиясының ойыншысы болып жүріп.
• Ол қатарынан екі рет — 2021 және 2024 жылдары — Еуропа чемпионатының финалында ойнап, екеуінде де жеңілді.
• Францияға соққан хет-трик оны әлем чемпионаттарында хет-трик жасаған төртінші ағылшынға айналдырды.
• 2025/26 Чемпиондар лигасында «Арсенал» жалпы кезеңнің сегіз матчының бәрін жеңді — жаңа форматтың тарихында бірінші болып.

Қазақстандық із

2026 жылғы қаңтарда «Арсенал» мен Сака қазақстандық клубқа қарсы бір өтінімде болды: 28 қаңтарда «Эмирейтсте» Чемпиондар лигасы жалпы кезеңінің соңғы турында «зеңбірекшілер» алматылық «Қайратты» 3:2 есебімен ұтты. Голдарды Виктор Дьёкереш, Кай Хаверц және Габриэл Мартинелли соқты, «Қайрат» сапында Жоржиньо пенальтиден және Рикардиньо көзге түсті. Артета бастапқы құрамда 11 өзгеріс жасады; Сака қосалқы орындықта қалып, алаңға шықпады. The Astana Times деректері бойынша, турнирге алғаш қатысқан «Қайратқа» еурокубок маусымы €19,32 млн жүлделік қаржы әкелді.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Сака 2026/27 маусымын Англияның қазіргі чемпионы ретінде бастады: тамызда «Арсенал» Суперкубокты алды, ал шабуылшының өзі қазан айының басына қарай жеті клубтық матчта үш гол соқты. Жазғы жартылай финалдағы қосалқы орындықтан кейін құрамада ол қайтадан негізгі ойыншы: Риекада Хорватияға үзіліске дейін және 68-минутта гол соқты, ал Англия Тухельдің тұсындағы ең ірі жеңісіне жетті. Оған 25 жас, «Арсеналмен» ұзақ келісімшарты бар, енді жетіспей жүрген нәрсесі де бар — чемпиондық медаль. Тек бір нәрсе жетіспейді: құрама бапкеріне шешуші матчтарда өзінің керек екенін дәлелдеп жүрмеу құқығы.

Дереккөздер: Wikipedia — Букайо Саканың өмірбаяны, Arsenal.com — ойыншы профилі, The FA — Сака қайтадан құраманың жыл ойыншысы, CBS News — Саканың нәсілшілдік қуғын туралы мәлімдемесі, Wikipedia — Еуро-2020 финалы, Wikipedia — Еуро-2024 финалы, Arab News — Еуро-2024 ширек финалы, Швейцария, Africanews — жарақаттан кейін оралуы, Ahram Online — 2025 жылғы тамыздағы жарақат, Sky Sports — 2026 жылғы жаңа келісімшарт, Arseblog News — келісімшартты ұзарту, Sky Sports — «Атлетикомен» жартылай финал, Sky Sports — Чемпиондар лигасының финалы, Wikipedia — АПЛ 2025/26 маусымы, Sky Sports — Франция 4:6 Англия, Goal — Сака және ӘЧ жартылай финалы, ThisDay — Канодағы балаларға ота, Premier League — Сака және BigShoe, The Astana Times — «Арсенал» 3:2 «Қайрат», Fantacalcio — «Қайратпен» матчтың құрамдары