Қазақстан Теңізді ұзарту үшін $10 млрд пен 35% үлес сұрайды

Қазақстан Теңіз бойынша серіктестеріне 2033 жылдан кейін келісімшартты ұзарту үшін қатаң бастапқы баға қойды: бір реттік шамамен $10 млрд төлем және «Теңізшевройлдағы» мемлекет үлесін 20%-дан 35%-ға дейін көбейту. Бұл туралы Bloomberg келіссөздердің барысынан хабардар дереккөздерге сілтеме жасап хабарлады. Әңгіме елдің ең ірі мұнай жобасы туралы, демек бюджет пен Ұлттық қорға түсетін болашақ түсім туралы болып отыр.

Агенттік мәліметінше, келіссөздер әлі бастапқы кезеңде, түпкілікті уағдаластық жоқ. Энергетика министрлігі анонимді дереккөздерге сүйенген жарияланымдарға пікір білдірмеді. $10 млрд жоба қатысушылары арасында қалай бөлінетіні және «Лукойлдың» үлесі не болатыны әзірге белгісіз.

Бұл елге қанша береді

Қазір ТШО-ның 50%-ы Chevron-ға, 25%-ы ExxonMobil-ға, 20%-ы «ҚазМұнайГазға» тиесілі, қалған 5%-ы «Лукойлмен» байланысты құрылымда. 2025 жылы ТШО 39 млн тонна мұнай өндірді, ал ҚМГ өз үлесінен $1,311 млрд дивиденд алды. PACE Analytics сарапшылары үлес 35% болса, не өзгеретінін есептеді:

• ҚМГ дивидендтері жылына шамамен $2,29 млрд-қа дейін өсер еді;
• қосымша табыс — шамамен $983 млн, яғни жыл сайын 513 млрд теңгедей;
• Қазақстанның өндірістегі үлесі жылына 7,8 млн тоннадан 13,65 млн тоннаға дейін ұлғаяр еді;
• салыстыру үшін: 2025 жылы ТШО-ның мемлекетке тікелей қаржылық төлемдері $10,6 млрд болды.

PACE Analytics директоры Асқар Исмаилов бұл шарттарды келіссөздің бастапқы позициясы ретінде экономикалық тұрғыдан түсінікті деп атады. Оның айтуынша, үлес бір реттік төлемнен маңыздырақ, өйткені ақша ағынына ұзақ мерзімді қатысуды береді, бірақ кеңейтілген басқару құқығынсыз ол жобаға нақты ықпал етуге мүмкіндік бермейді.

Астана неге дәл қазір саудаласып отыр

Теңіз бойынша келісімге 1993 жылы 40 жылға қол қойылған. Ұзарту жөніндегі ресми келіссөздердің басталғанын Chevron басшысы Майк Вирт Bloomberg-ке 2025 жылдың қыркүйегінде-ақ хабарлаған. Агенттік сарапшылары Қазақстанның позициясы күшейгенін атап өтеді: ел Еуропаға мұнай жеткізетін ірі елдердің біріне айналды, ал Brent осы аптада барреліне $100-ден жоғары тұр.

Мәміленің мемлекет үшін әлсіз тұстары да бар. Теңіз өндіріс шыңына жақындап келеді, одан кейін өндіріс тәулігіне шамамен 500 мың баррельге дейін төмендеуі мүмкін, ал күкіртсутектің жоғары мөлшері кен орнын техникалық тұрғыдан күрделі етеді. Сонымен қатар экологтардың қысымы күшейіп келеді: 2026 жылдың жазында тексерулер Теңізде қалдықтардың рұқсатсыз жинақталғанын анықтады (ТШО бұл қорытындымен келіспейді), ал сәуірде компания шығарынды нормативтерін бұзғаны үшін 53,7 млн теңге айыппұл төледі.

Бұл оқырман үшін нені білдіреді

Егер Қазақстан талаптардың бір бөлігін болса да орындата алса, бюджетте валютаның қосымша тұрақты көзі пайда болады — бұл теңгеге қолдау және Ұлттық қордан қаражат алу қажеттілігінің азаюы. Бірақ әзірге бұл мәміле емес, келіссөз позициясы ғана: 2033 жылға дейін жеті жыл бар, инвесторлар әлі саудаласатыны анық. Қымбат мұнайдың нарыққа қалай әсер етіп жатқанын G7 мұнай резервін шығарады деген материалда жазғанбыз.

Дереккөздер: Forbes.kz — Bloomberg Қазақстанның Теңіз бойынша шарттары туралы, Ulysmedia — келіссөз егжей-тегжейі мен жоба тәуекелдері, Inbusiness — PACE Analytics есептері