Sony

Sony — соғыстан кейінгі Токиода радио жөндеуден басталған жапон тобы. Кейін ол әлемге қалтаға сыятын транзисторлы радио, Walkman, компакт-диск және PlayStation әкелді. Бүгін оның құрамында ойындар, кино, музыка, электроника және смартфон камераларына арналған сенсорлар бар. 2026 жылдың күзінде Sony туралы бағаға байланысты қайта айтыла бастады: Circana дерегінше, қаңтар–тамызда АҚШ-та PlayStation 5 сатылымы 25%-ға құлады, ал консольдің өзі осы уақытта $100–150-ге қымбаттады.

Әмбебап дүкендегі шеберхана (1945–1946)

1945 жылғы қыркүйекте инженер Масару Ибука Токиодағы Нихонбаси ауданында «Сирокия» әмбебап дүкенінің ғимаратында радио жөндейтін шеберхана ашты. Ғимарат бомбалаудан зардап шеккен еді, ел соғыста жаңа ғана жеңілген. Акио Моритамен Ибука әскери флотта танысқан: екеуі де инфрақызыл нысаналы бомба жасайтын зерттеу тобында жұмыс істеді.

Морита отбасылық кәсіптің мұрагері болатын: оның әулеті 1665 жылдан бері Айти префектурасында сакэ, мисо және соя тұздығын жасап келген. Әкесі оны мұрагер етіп дайындады, бірақ ұлы физикаға құмар еді. Ақыры Мориталар әулетінің ақшасы басқа іске жұмсалды. 1946 жылғы 7 мамырда серіктестер ¥190 000 капиталмен Tokyo Tsushin Kogyo — «Токио телекоммуникациялық инженерлік корпорациясын» тіркеді.

Транзистор және жаңа атау (1950-жылдар)

Компанияның алғашқы танымал өнімі Type-G болды — Жапониядағы алғашқы магнитофон. Бірақ негізгі бәс басқа жерде еді. 1950-жылдардың басында Ибука Bell Labs-тан транзисторға лицензия алды. Американдықтар есту аппаратын жасауға кеңес берді, жапондар радио жасауды таңдады.

Әлемдегі алғашқы транзисторлы қабылдағышты олар шығарған жоқ: оны 1954 жылы Regency Electronics пен Texas Instruments жасады. Бірақ бұл өнімге коммерциялық табыс әкелген Sony болды. 1955 жылғы тамызда TR-55 шықты — Жапониядағы алғашқы сериялық транзисторлы радио әрі Sony маркасымен шыққан алғашқы өнім. 1957 жылы TR-63 пайда болды. Ол сол кезде сатылымдағы ең кішкентай транзисторлы қабылдағыш еді. Компания оны «қалталық» деп жарнамалады.

1958 жылы Tokyo Tsushin Kogyo атын Sony деп өзгертті. Атау латынның sonus («дыбыс») сөзі мен американдық sonny сленгінен құралды — пысық жас жігіттерді солай атайтын. 1960 жылы компания АҚШ-та алғашқы еншілес құрылымын ашты.

Trinitron, Betamax және Walkman (1968–1979)

1968 жылы Sony Trinitron-ды көрсетті — теледидар мен мониторларға арналған түрлі түсті кинескоптар. 1973 жылы осы әзірлеме үшін компания «Эмми» алды. Сол 1968 жылы Морита американдық CBS Records-пен Жапонияда бірлескен кәсіпорын ашуға келісті. Жиырма жылдан кейін бұл байланыс сатып алуға ұласады.

Бәрі бірдей сәтті болған жоқ. 1975 жылғы Betamax бейнеформаты форматтар соғысында VHS-ке жеңілді. Есесіне 1979 жылы, Морита компания президенті болып тұрғанда, Sony Walkman-ды шығарды — қасыңа алып жүруге болатын кассеталық стереоплеер.

Компакт-диск және Америкадағы сатып алулар (1982–1991)

Sony компакт-дискіні Philips-пен бірге әзірледі. 1982 жылғы қазанда компания алғашқы CDP-101 CD-ойнатқышын шығарды. 1991 жылы Sony мен Asahi Kasei нарыққа алғашқы коммерциялық литий-ион аккумуляторын шығарды.

1980-жылдардың екінші жартысында Sony тек «темірге» ғана емес, онда ойнайтын контентке де ие болуды ұйғарды. 1988 жылғы қаңтарда ол CBS Records-ты $2 млрд-қа сатып алуды аяқтады. 1991 жылғы 1 қаңтардан бастап компания Sony Music Entertainment деп аталады. 2004 жылы Sony музыка бизнесін Bertelsmann-мен Sony BMG-ге біріктірді, ал 2008 жылы серіктесінің үлесін сатып алды.

1989 жылғы 28 қыркүйекте Sony Coca-Cola-дан Columbia Pictures студиясын $3,4 млрд-қа сатып алды. Тағы $200 млн студияны басқарған продюсерлер Питер Губер мен Джон Питерстің компаниясына кетті. 1994 жылы Sony Columbia-ға салған $2,7 млрд инвестициясын есептен шығарды. 1991 жылғы тамыздан бастап студия Sony Pictures Entertainment деген атпен жұмыс істейді.

PlayStation: Nintendo-ға жауап (1991–2000)

PlayStation тарихы жүзеге аспаған серіктестіктен басталды. Sony инженері Кэн Кутараги Nintendo-мен бірге Super Famicom-ға арналған CD-приставка жасап жүрді. 1991 жылғы маусымда Sony прототипті CES көрмесінде көрсетті, ал келесі күні Nintendo Philips-ке ауысатынын жариялады.

Кутараги жобаны жеке консольге дейін жеткізді. Алғашқы PlayStation Жапонияда 1994 жылғы 3 желтоқсанда, әлемнің қалған бөлігінде 1995 жылы шықты. Ықшам PS one-ды қоса алғанда, барлығы 102,49 млн дана сатылды.

PlayStation 2 2000 жылғы 4 наурызда шықты. 2012 жылдың соңына қарай оның сатылымы 155 млн құрылғыдан асты. Осы нәтижеге сүйеніп, Wikipedia PS2-ні тарихтағы ең көп сатылған консоль деп атайды.

Консоль буындары және ауыр жылдар (2000–2014)

Әрі қарай PlayStation-ның әр буынының өз тағдыры болды:

• PlayStation 3 — 2006 жылғы қараша, 87,4 млн консоль сатылды;
• PlayStation 4 — 2013 жылғы қараша, 117,2 млн;
• PlayStation 5 — 2020 жылғы 12 қараша, 2026 жылғы қаңтардың соңына қарай 92,2 млн;
• портативті PSP (2004) және PS Vita (2011).

Қатар Sony бәрін бір жерге жинамақ болды: электроника, кино, музыка, ойындар, сақтандыру, банк және интернет-сервистер. Мұндай «тоғысу» стратегиясы ақыры ақталмай, балансқа соққы болды. Ұялы байланыста Sony 2001 жылдан Ericsson-мен бірлескен кәсіпорын арқылы жұмыс істеді, ал 2012 жылы шведтердің үлесін сатып алып, смартфондарды өз маркасымен қалдырды.

PSN мен Sony Pictures бұзылды (2011–2014)

2011 жылғы сәуірде хакерлер PlayStation Network-ке кіріп кетті. Шабуыл 17–19 сәуір аралығында жүрді, 20-сында Sony серверлерді өшірді, желі үш аптадан астам істемей тұрды. Шамамен 77 млн аккаунттың жеке деректері жария болды. Sony залалды $171 млн деп бағалады. Кейін Британияның ICO реттеушісі компанияға £250 000 айыппұл салды.

Үш жылдан кейін кино саласына шабуыл жасалды. 2014 жылғы 24 қарашада Guardians of Peace тобы Sony Pictures деректерін желіге шығарды: басшылардың хаттары, жалақылар, қызметкерлердің жеке мәліметтері, сценарийлер және әлі шықпаған фильмдер. Сонымен қатар зиянды бағдарлама студия компьютерлеріндегі деректерді өшірді. Хакерлер Ким Чен Ынға қарсы қастандық туралы «Сұхбат» комедиясын прокатқа шығармауды талап етіп, кинотеатрларға қауіп төндірді. Ірі желілер фильмді көрсетуден бас тартты, ал Sony Рождествоға жоспарланған кең прокатты тоқтатып, картинаны онлайн және шектеулі прокатта шығарды.

2014 жылғы 19 желтоқсанда ФБР шабуылдың артында КХДР үкіметі тұр деп мәлімдеді. Пхеньян бұған қатысы жоқ екенін айтты. Бұзу оқиғасын CrowdStrike компаниясы тергеді. Жария болған хаттар салдарынан студияның тең төрағасы Эми Паскаль қызметін тастап кетті. 2018 жылы АҚШ Әділет министрлігі КХДР азаматы Пак Чин Хёкке айып тағды.

Sony Group және басшылықтың ауысуы (2018–2025)

2018 жылғы сәуірде Sony-ді Кэнъитиро Ёсида басқарды. Сол кезде Хироки Тотоки қаржы директоры болды. 2021 жылғы 1 сәуірде Sony Corporation Sony Group Corporation холдингіне айналды. Штаб-пәтері Токионың Минато ауданында.

Тотоки бірінші орынға біртіндеп келді: 2023 жылғы сәуірде президент және COO болды, ал 2025 жылғы 1 сәуірде президент және CEO қызметіне кірісті. Ёсида төраға болып қалды. Топтың қаржы директоры болып Линь Тао тағайындалды.

2025 жылы Sony қаржы бизнесінен бөлінді. Директорлар кеңесі Sony Financial Group-ты бөліп шығару жоспарын 2025 жылғы 14 мамырда мақұлдады. 29 қыркүйекте жаңа компанияның акциялары Токиода сатыла бастады — бұл Жапониядағы жиырма жылдан астам уақыттағы алғашқы тікелей листинг еді. Bloomberg дерегінше, акциялар ¥150 бағдармен салыстырғанда ¥205-тен ашылды, ал листинг шамамен ¥1,2 трлн-ға (шамамен $8,1 млрд) бағаланды. 2025 жылғы 1 қазанда бөліну күшіне енді: Sony акционерлері әр Sony акциясына бір Sony Financial акциясын алды.

Ақша

2026 жылғы 31 наурызда аяқталған 2025 қаржы жылында Sony-дің жалғасып жатқан қызметінен түскен түсімі 3,7%-ға өсіп, ¥12,48 трлн болды. Операциялық пайда 13,4%-ға артып, ¥1,45 трлн-ға жетті. Қаржы бизнесін есептемегендегі таза пайда — ¥1,03 трлн. Бірақ Sony Financial-ды бөліп шығару шамамен ¥1,38 трлн бухгалтерлік шығынға түсті, сондықтан жыл қорытындысы ¥327 млрд минуспен аяқталды.

Сегменттер бойынша түсім (топ ішіндегі сатылымды қоса):

• ойындар мен желілік сервистер — ¥4,69 трлн, операциялық пайда ¥463 млрд;
• электроника және сервистер (теледидар, аудио, камера) — ¥2,26 трлн;
• кескін сенсорлары — ¥2,15 трлн, бір жылда 20%-ға жуық өсім;
• музыка — ¥2,12 трлн, операциялық пайда ¥447 млрд;
• кино — ¥1,50 трлн.

Кескін сенсорларын Sony смартфондарға, автокөліктерге, бейнебақылау камераларына және өнеркәсіпке жасайды. Бұл сегменттің операциялық пайдасы бір жылда ¥261 млрд-тан ¥357 млрд-қа өсті. 2026 жылғы мамырда Sony ағымдағы қаржы жылына ¥1,6 трлн операциялық пайда болжаған еді, ал шілденің соңында болжамды ¥1,72 трлн-ға дейін көтерді.

Sony және Қазақстан

Sony-де Қазақстанға арналған жеке PlayStation Store аймағы жоқ. 2022 жылғы наурызда компания санкцияларға байланысты Ресейдегі жұмысын тоқтатты. Көптеген қазақстандық ойыншылар PlayStation Network-тің ресейлік аймағында тіркелген еді — онда Қазақстанға жеке нұсқа болмаған. Олардың аккаунттары мен жазылымдары өшірілді. Tengrinews келтірген бағалау бойынша, бұл PlayStation-ның 50 мыңға жуық қазақстандық иесіне әсер етті.

Цифрлық даму министрлігі Sony-ге бірнеше жыл бойы хат жазды. 2023 жылғы қарашада вице-министр Асхат Оразбек компанияның жауабын жеткізді: Sony Орталық Азияда PS Store аккаунттарын ашуды жоспарламайды. Себебі — Ресей азаматтары қазақстандық банктерде шот аша алады. 2025 жылғы қыркүйекте министрлік Tengrinews-ке Sony-ден ресми жауап әлі жоқ екенін айтты.

2026 жылғы қыркүйектің соңында жаңа бетбұрыс болды. Ұлттық банк төрағасының орынбасары Бинур Жаленов BES.media-ға реттеуші қазақстандықтардың Sony мен Microsoft дүкендеріне қолжетімділігімен айналысып жатқанын айтты. Ол мәселені 2027 жылдың бірінші тоқсанының соңына дейін шешуді көздейді. Sony-дің өзі қазақстандық аймақ туралы ашық ештеңе жарияламады.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Ойын бизнесі Sony түсімінің негізгі көзі болып қалып отыр, бірақ консоль азырақ сатылып жатыр. 2026 қаржы жылының бірінші тоқсанында, сәуір–маусымда, компания 1,6 млн PS5 жөнелтті, бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 2,5 млн еді. 2026 жылғы маусымның соңына қарай барлығы 95,3 млн PS5 сатылды. Соған қарамастан ойын сегментінің пайдасы 37%-ға өсіп, ¥202 млрд болды, ал PlayStation-ның айлық аудиториясы 125 млн пайдаланушыға жетті. Sony бүкіл қаржы жылында PS5 өндіруге қажет жадты қамтамасыз еткенін мәлімдеді. PlayStation консольдерін құрастыратындардың бірі — тайваньдық Foxconn.

АҚШ-та приставкалар қымбаттап жатыр. Цифрлық PS5 $599,99, дисководы бар нұсқасы $649,99, PS5 Pro $899,99, портативті PlayStation Portal $249,99 тұрады. Circana дерегінше, 2026 жылғы қаңтар–тамызда АҚШ-та PlayStation 5 сатылымы 25%-ға құлап, 2013 жылдан бергі ең төмен деңгейге түсті. Бәсекелестің жағдайы бұдан да нашар: сол кезеңде АҚШ-та Xbox сатылымы 33%-ға төмендеді.

Sony кино мен сериалды басқа платформаларға да түсіреді. Sony Pictures Television Amazon MGM Studios-пен бірге Николас Кейдж ойнаған «Нуар-өрмекші» сериалын түсірді. Ол 2026 жылғы мамырда Prime Video-да шығып, «Эмми» сыйлығына 11 рет ұсынылды және бес жүлде алды, бірақ қыркүйекте Amazon оны бірінші маусымнан кейін жапты. Студияны 2025 жылғы қаңтардан бері Рави Ахуджа, музыка бөлімшесін 2017 жылдан бері Роб Стрингер басқарады.

Дереккөздер: Wikipedia — Sony, Wikipedia — Sony тарихы, Wikipedia — Акио Морита, Wikipedia — PlayStation, Wikipedia — Columbia Pictures, Wikipedia — Sony Pictures, Wikipedia — Sony Music, Wikipedia — 2011 жылы PSN-нің бұзылуы, Wikipedia — 2014 жылы Sony Pictures-тің бұзылуы, Sony Group (SEC, 2026 жылғы 8 мамыр) — 2025 қаржы жылының қорытындысы, Sony — 2025 жылғы 1 сәуірден басшылықтың ауысуы, Bloomberg — Sony Financial листингі, Gigazine — Sony-дің 2026 қаржы жылының бірінші тоқсанындағы қорытындысы, Tom’s Hardware — Circana дерегі бойынша АҚШ-тағы консоль сатылымы, Consequence — «Нуар-өрмекшінің» жабылуы, Informburo — Sony PS Store-ға қолжетімділікті қайтармайды, Tengrinews — Sony үш жыл бойы жауап бермей келеді, BES.media — Ұлттық банк PlayStation Store аймағы туралы