Ұлттық банк автонесие сапасы кейін нашарлайды деп отыр
2025 жылғы автонесиенің 60%-ға жуығы 10 млн теңгеден қымбат көлікке берілді, ал премиум-сегменттегі қарыз бір жылда 157%-ға өсті.
Фото: Kursiv
Қазақстан Ұлттық банкі автонесиені жасырын тәуекел жиналып жатқан сала деп санайды. Реттеуші 6 қазанда 2025 жылға арналған қаржылық тұрақтылық туралы есеп жариялады. Онда автонесиенің өсуін борыш жүктемесі коэффициенті (КДН) бойынша жеңілдіктер қыздырғаны айтылған. Сондықтан бұл портфель сапасының «кейінге шегерілген нашарлауына» алғышарт пайда болды.
2025 жылы банктер шамамен 2,4 трлн теңге автонесие берді. Жыл соңында портфель 4 трлн теңгеден асты, 2023–2025 жылдары ол екі еседен астам өсті. Kursiv есебінше, автокредиттің жалпы несие портфеліндегі үлесі 2023 жылдың басындағы 8%-дан 2025 жылдың соңында 16%-ға жетті.
Несие ұзарып, көлік қымбаттап барады
Қарыз алушылар ақшаны ұзағырақ мерзімге алып жүр. Портфельдің 73,1%-ы бес жылдан ұзақ мерзімді қарыздар. Берілген автонесие саны 2023 жылы 178 мыңнан 2024 жылы 245 мыңға, 2025 жылы 298 мыңға көбейді.
Сұраныс қымбат көлікке ауысып жатыр. 10 млн теңгеден қымбат автомобильдерге 1,4 трлн теңге берілді. Бұл жылдық көлемнің 60%-ға жуығы. 15 млн теңгеден қымбат көліктерге банктер 627 млрд теңгеге 50,7 мың несие рәсімдеді. Бұл бір жыл бұрынғыдан 157%-ға көп.
Мерзімі өткен қарыз азайды, есептен шығару өсті
Сырт көзге портфель сау көрінеді. 90 күннен асқан мерзімі өткен қарыз үлесі 2023 жылдың басындағы 5%-дан 2025 жылдың соңында 4,1%-ға түсті. Алайда есептен шығарылған қарыз екі есеге жуық өсіп, 2,9%-ға жетті. Бұл кезеңдегі ең жоғары деңгей.
Ұлттық банк басты тәуекелді қазіргі мерзімі өткен қарыздан көрмейді. Оны несиенің жылдам өсуі, мерзімнің ұзаруы және сатып алушылардың қымбат көлікке ауысуы алаңдатады. Мұндай проблемалар әдетте несие берілгеннен бірнеше жыл өткен соң шығады.
Нарық қазірдің өзінде суып жатыр. Тамызда ипотека мен автонесие беру өткен жылмен салыстырғанда 16–17%-ға азайды. Автонесие алушыларға қандай жеңілдік әлі жұмыс істейтінін 4%-дық автонесие туралы шолуда жаздық.
Дереккөздер: ҚР Ұлттық банкі — 2025 жылғы қаржылық тұрақтылық туралы есеп, Kursiv — Ұлттық банк автонесие сапасының кейін нашарлауы туралы ескертті
