Жорже Жезус

Жорже Жезус — 2026 жылғы шілдеде Португалия құрамасын басқарып, бірден күздің ең шулы оқиғасының ортасында қалған 72 жастағы португал бапкері. Ұлттар лигасында оның командасы топтағы төрт матчтың бәрін ұтып, ширек финалға бірінші болып шықты. Бірақ тақырыптарда нәтиже емес, Криштиану Роналду болды: Жезус оны тағы да негізгі құрамға қоймағаннан кейін капитан жиыннан кетіп қалды. Бапкердің артында «Бенфикамен» он кубок, «Фламенгомен» Либертадорес кубогы, «Әл-Хилялмен» әлемдік рекорд және дәл сол Роналду ойнайтын «Ән-Насрмен» чемпиондық бар. Енді сұрақ қарапайым: бәрін өзі шешуге үйренген адам құрамада өзінің басты ойыншысымен тіл табыса ала ма? Орыс тілді БАҚ оның атын әртүрлі жазады: «Жорже Жезуш» (Sports.ru және «Спорт-Экспресс» осылай жазады), испанша үлгімен «Хорхе Жезус»; біз «Жорже Жезус» нұсқасын қолданамыз.

Шығу тегі және отбасы

Жорже Фернанду Пиньейру де Жезус 1954 жылы 24 шілдеде Лиссабон маңындағы Амадора қаласында дүниеге келген. Футбол отбасында атадан балаға жалғасқан іс еді: әкесі Виржолину Антониу де Жезус 1940-жылдары «Спортингте» ойнаған. Жезустың бразилиялық тамыры да бар — анасы жағынан әжесі Ресифи қаласында туған. Кейін ол Рио-де-Жанейрода бәрін ұтып алғанда, бұл дерек ерекше ықыласпен еске алынатын болды.

Ойыншылық мансап: 17 жыл және 13 клуб (1973–1990)

Жезус футбол мектебін әкесі ойнаған сол «Спортингте» аяқтады. 1973–1976 жылдары ол негізгі командада тіркелгенімен, небәрі 12 матч ойнап, бір гол соқты. Одан кейін — аты шықпаған мықты оң жақ жартылай қорғаушының әдеттегі мансабы: «Олианенседе» жалға ойнау, «Белененсеш», Сетубалдың «Виториясы», «Униан Лейрия», «Фаренсе» және тағы бірнеше клуб.

• кәсіби футболда 17 жыл және 13 команда;
• Португалияның жоғары лигасында 166 матч пен 14 гол;
• 1990 жылы, 36 жасында, төменгі дивизиондарда мансабын аяқтады.

Ол жұлдыз болған жоқ. Есесіне мансабының соңында португал футболын іштей — астаналық стадиондардан бастап провинциядағы алаңдарға дейін — жақсы білетін.

Жоғарыға апарған ұзақ жол (1990–2009)

Жезус бутсасын шегеге ілген бойда бапкерлікке кірісті — 1990 жылы «Амораны» басқарды. Келесі жиырма жылға жуық уақытын Португалиядан тыс жерде аз адам естіген клубтарда өткізді: «Фелгейраш» (онымен команда жоғары дивизионға көтерілді), Амадораның «Эштреласы», Сетубалдың «Виториясы», Гимарайнштің «Виториясы», «Морейренсе», «Униан Лейрия». Сәтсіздіктер де болды: 2005 жылы оның басшылығындағы «Морейренсе» лигадан түсіп қалды.

Бетбұрыс «Белененсеште» (2006–2008) болды: бесінші орын, УЕФА кубогына жолдама және «Спортингке» 0:1 есебімен ұтылған 2007 жылғы Португалия кубогының финалы. Одан кейін «Брагада» бір маусым өтті: лигада бесінші орын, УЕФА кубогының 1/8 финалы және Интертото кубогының соңғы ойынындағы жеңіс. Бұл турнирді басқа ешбір португал клубы ұтпаған. 54 жасында Жезусқа ақыры алпауыт клубтан шақыру келді.

«Бенфика»: он кубок (2009–2015)

Алғашқы маусымда-ақ Жезус «Бенфикаға» клуб бес жыл күткен чемпиондықты қайтарды. Команда 4-1-3-2 сызбасымен ойнап, лигада 78 гол соғып, небәрі екі рет жеңілді. Оның футболын Еуропадағы ең көрікті ойындардың бірі деп атады — шабуылшыл, жоғары қарқынды, екі шабуылшымен.

Алты жылда он кубок жиналды — бұл бір бапкер үшін клуб рекорды:

• Португалияның үш чемпиондығы — 2009/10, 2013/14, 2014/15;
• Португалия лигасы кубогының бесеуі;
• 2013/14 жылғы Португалия кубогы;
• 2014 жылғы Суперкубок.

2013/14 маусымы тарихи болды: Жезус бір маусымда чемпионатты, Португалия кубогын және Лига кубогын ұтқан алғашқы бапкер атанды. Еуропада «Бенфика» онымен қатарынан екі рет Еуропа лигасының финалына жетті — және екі рет жеңілді: 2013 жылы «Челсиге» (1:2), 2014 жылы пенальтиден «Севильяға». Клуб үшін бұл 23 жылдағы алғашқы еуропалық финал еді. Жалпы Жезус кезінде «Бенфика» 321 матч өткізіп, соның 225-ін ұтты.

Қарсыласқа ауысу: «Спортинг» (2015–2018)

2015 жылдың жазында «Бенфика» келісімшартты ұзартпады: AFP мәліметінше, Жезус жалақысын азайтуға келіспеген. Сонда ол Лиссабонда ешкім жасамаған қадамға барды — тура басты бәсекелеске, «Спортингке» кетті. Әкесінің және өз жастығының клубына.

Бастауы әсерлі болды: алғашқы ресми матчта «Спортинг» Суперкубокта «Бенфиканы» 1:0 есебімен ұтты. 2015/16 маусымында команда 86 ұпай жинады — бұл клуб рекорды, — бірақ бәрібір «Бенфикадан» екі ұпайға қалып қойды. Үш маусымда чемпиондық бұйырмады.

Бұл оқиғаның соңы қараңғы болды. 2018 жылы 15 мамырда «Спортинг» небәрі үшінші орын алып, Чемпиондар лигасынсыз қалғаннан кейін, басына капюшон киген 50-ге жуық жанкүйер клубтың Алкошеттегі жаттығу базасына басып кірді. Ойыншылар, ассистент Рауль Жозе және Жезустың өзі зардап шекті. Бес күннен кейін рухы түскен команда Португалия кубогының финалында «Авешке» жеңілді. Жезус бұл турнирдің финалын үш түрлі клубпен ұтылған алғашқы бапкер болды.

Алғашқы Арабия және Бразилиядағы салтанат (2018–2020)

Лиссабоннан кейін Жезус алғаш рет Португалиядан шығып, сауд арабиялық «Әл-Хилялға» барды. Ол ел Суперкубогын ұтты (Лондонда «Әл-Иттихадқа» қарсы 2:1), 25 матчта бір-ақ рет жеңілді, бірақ 2019 жылғы қаңтарда келісімшарт бойынша келіспеушіліктен жұмыстан шығарылды.

2019 жылдың жазында оны «Фламенго» шақырды. Бразилияда бұл тағайындауды күмәнмен қарсы алды: жанкүйерлер, бұрынғы ойыншылар мен сарапшылар португал тым қарт, жергілікті футболға бейімделе алмайды деп санады. Жауап тез келді — А сериясындағы алғашқы матчта-ақ «Фламенго» «Маракана» стадионында «Гоиясты» 6:1 есебімен талқандады.

2019 жылы 23 қарашада Лимада, Либертадорес кубогының «Ривер Плейтке» қарсы финалында «Фламенго» 14-минутта Рафаэль Борре соққан голдан кейін соңына дейін дерлік ұтылып тұрды. Габигол лақап атты Габриэл Барбоза 89-минутта және қосылған уақытта гол соқты — 2:1. Бұл клубтың 1981 жылдан бергі алғашқы Либертадоресі еді. Келесі күні-ақ «Палмейрас» «Гремиоға» ұтылып, «Фламенго» мерзімінен бұрын Бразилия чемпионы атанды.

• Жезус — 1991 жылы чилилік «Коло-Колоны» чемпион еткен югослав Мирко Йозичтен кейін Либертадоресті ұтқан Оңтүстік Америкадан емес екінші бапкер;
• Бразилия чемпионы атанған екінші шетелдік және алғашқы еуропалық;
• «Фламенго» 1963 жылғы «Сантостан» кейін бір маусымда чемпионат пен Либертадоресті қатар ұтқан алғашқы бразилиялық клуб болды.

2020 жылы бұған Бразилия Суперкубогы, Оңтүстік Американың Рекопасы және Рио-де-Жанейро штатының чемпионаты қосылды. Ал 2019 жылы 30 желтоқсанда Португалия президенті Марселу Ребелу де Соуза Жезусты оның жетістіктері елдің шетелдегі беделін көтергені үшін Инфант Дон Энрики орденімен марапаттады.

«Бенфикаға» оралу және «Фенербахче» (2020–2023)

2020 жылдың жазында Жезус «Бенфикаға» үлкен ақшамен оралды: клуб құрамға €105 млн салды — бұл португал футболы үшін рекорд. Бірақ екінші келу сәтсіз болды. Команда Чемпиондар лигасының іріктеуінен шығып қалды, Суперкубок пен Португалия кубогының финалын ұтқызды. 2021 жылғы желтоқсанда «Портимоненсе», «Спортинг» және «Портуға» жеңілгеннен кейін тараптар өзара келісіммен ажырасты.

Келесі аялдама — «Фенербахче». 2022/23 маусымын ыстамбұлдықтар Түркия кубогымен аяқтады: 2023 жылы 11 маусымда финалда «Истанбул Башакшехир» 2:0 есебімен ұтылды. Клуб үшін бұл тоғыз жылдағы алғашқы кубок еді. Финалдан кейін бірден Жезус кететінін жариялады.

«Әл-Хиляль»: қатарынан 34 жеңіс (2023–2025)

«Әл-Хилялға» екінші келгенде Жезус шын мәнінде супер команда құрды. 2023/24 маусымы тарихқа енді: барлық турнирде қатарынан 34 жеңіс. Guinness World Records мұны ерлер футболындағы рекорд деп таныды — бұрынғы көрсеткіш уэльстік «Нью-Сейнтске» тиесілі еді (2016 жылы 27 жеңіс). Серияны тек «Әл-Айн» 2024 жылы 17 сәуірде Азия Чемпиондар лигасының жартылай финалында (2:4) үзді.

Чемпионатта «Әл-Хиляль» бір рет те жеңілмей, 96 ұпай жинады — Роналду ойнайтын «Ән-Насрдан» 14 ұпай артық. Оған Суперкубок пен Король кубогы қосылды, соңғысының финалында дәл сол «Ән-Наср» пенальтиден ұтылды. Қызығы, €90 млн-ға сатып алынған жұлдыз Неймар жарақатқа байланысты сол маусымда небәрі бес матч ойнады. 2024 жылғы тамызда команда тағы бір Суперкубокты «Ән-Насрды» 4:1 есебімен талқандап алды. 2025 жылы 3 мамырда Жезус клубтан кетті.

«Ән-Наср» және Роналду (2025–2026)

2025 жылғы шілдеде Жезус «Ән-Насрмен» бір жылдық келісімшартқа қол қойды. Себебін кейін ашық айтты: «Мен бұл жобаны тек соның арқасында қабылдадым», — деді ол Роналду туралы. Міндет біреу еді: 2019 жылдан бері чемпион болмаған командамен чемпионатты ұтып, Жезустың өзі құрған «Әл-Хилялды» жеңу.

Бәрі соңғы турда шешілді. 2026 жылы 21 мамырда «Ән-Наср» «Дамакты» 4:1 есебімен ұтты, Роналду екі гол соқты — 63-минутта айып добынан және 81-минутта — және көз жасын тыя алмады. Қатар өткен матчта «Әл-Хиляль» де жеңді, бірақ бұл ештеңені өзгертпеді. «Ән-Наср» үшін бұл тарихтағы 11-атақ, Роналду үшін 2019/20 жылғы «Ювентустан» бергі алғашқы чемпиондық болды. Жезус Габриэль Кальдероннан (2011) кейін сауд лигасын екі түрлі клубпен ұтқан алғашқы бапкер атанды. Оның басшылығымен Роналду маусымда 33 матчта 29 гол соқты. Ойыннан кейін бірден бапкер бұл оның клубтағы соңғы матчы болғанын жариялады.

Португалия құрамасы (2026 жылдан бері)

2026 жылғы әлем чемпионатын Португалия 1/8 финалда Испанияға 0:1 есебімен жеңіліп аяқтады. Роберто Мартинестің келісімшарты аяқталды, ал 2026 жылы 10 шілдеде федерация жаңа бапкерді — 71 жастағы Жезусты жариялады. Келісім төрт жылға, 2030 жылға дейін жасалды. Басты мақсаттар — Еуро-2028 және Португалия Испания мен Мароккомен бірге өткізетін 2030 жылғы үй әлем чемпионаты.

Жезус қатаң талаптар қойды: құраманы дайындаудағы дербестік, жиындарды ұйымдастыру мен жолдастық матчтарды таңдаудағы еркіндік, федерация президенті Педру Пруэнсамен тікелей байланыс. Роналду туралы құрметпен сөйледі: оны португал футболының символы деп атап, Криштиану «ешқашан проблема болмайды» деп уәде берді.

Алаңдағы өзгерістер бірден байқалды. Мартинестің 4-2-3-1 сызбасының орнына Жезус қапталдағы қорғаушылары өте белсенді асимметриялы 4-1-3-2 сызбасын енгізді. Алаңда капитан белдігін Бруну Фернандеш тақты. Дебют жұмыс режимінде өтті: 24 қыркүйекте «Жозе Алваладе» стадионында Португалия Жоау Феликстің голымен Уэльсті 1:0 есебімен ұтты, Роналду бірнеше мүмкіндікті жіберіп алып, 67-минутта ауыстырылды. Үш күннен кейін Норвегияда (2:1) капитан бүкіл матчты қосалқы орындықта өткізді.

Жезус төңірегіндегі даулар

Жезустың мінезі қызба, бұл оған талай рет қымбатқа түсті. 2013 жылы Гимарайншке барған сапарда ол алаңды тазарту кезіндегі төбелеске араласып, Wikipedia жазғандай, полицияның жұмысына кедергі келтірді. Португалия футбол федерациясы оны 30 күнге (чемпионаттың төрт матчы) ойыннан шеттетіп, €5355 айыппұл салды.

Бірақ басты жанжал құрамада болды. 2026 жылы 30 қыркүйекте Копенгагенде, Даниямен матч қарсаңында, Жезус Роналдудың тағы да негізгі құрамда шықпайтынын хабарлады. Баспасөз мәслихатынан кейін бірден Криштиану жиыннан кетіп қалды. «Бас бапкердің баспасөз мәслихатынан және федерация президентімен сөйлескеннен кейін мен құрама жиынынан кетуді шештім», — деп жазды ол Instagram-да және кейін португалдарға себептері туралы шындықты айтуға уәде берді. Al Jazeera мәліметінше, ұлттық командадағы 23 жылда мұндай жағдай бірінші рет болды.

Жезус ешқандай драма болмағанын айтты: «Ешқандай оқиға болған жоқ. Кез келген ойыншы — мен де ойыншы болғанмын — 20–30 минут қыздырынып, алаңға шықпаса… ешкім риза болмайды». Оның айтуынша, Роналду тек соңғы минуттарда шығуы мүмкін екенін алдын ала білген. A Bola бапкердің стилін жақсы түсіндіретін тағы бір сөзін келтіреді: «Мен кімді қаласам, соны таңдаймын, кім ойнау керектігін ешкімнен сұрамаймын».

Ақша

Forbes немесе Bloomberg-тің Жезустың байлығы немесе жылдық табысы туралы сенімді бағалары жоқ, ал Португалия федерациясы оның келісімшартының сомасын ресми түрде жарияламаған. Тек бір қаржылық оқиға белгілі: португал баспасөзіне сілтеме жасаған Wikipedia мәліметінше, Жезус 2009 жылы құлаған Banco Privado Português банкіне €1 млн-нан астам ақша салған; қаражаттың шамамен 80%-ы оған тек 2014 жылы қайтарылды.

Жеке өмірі

Жезус екінші рет үйленген. Екінші әйелі Ивонадан ұлы Мауру бар, бірінші некесінен — қызы Тания мен ұлы Гонсалу.

Қызықты деректер

• Жезус 35 жылдан астам бапкерлік етіп келеді және Wikipedia есебі бойынша шамамен 1440 матч өткізген. Кубоктар саны бойынша — 24 — португалдар арасында ол тек Жозе Моуриньюден (26) қалып отыр.
• Ол Португалия чемпионатының үздік бапкері ретінде үш рет, сауд лигасының үздік бапкері ретінде екі рет (2023/24 және 2025/26) танылған. 2019 жылы IFFHS рейтингінде әлемнің клубтық бапкерлері арасында жетінші орын алды.
• 2020 жылғы ақпанда, әлі «Фламенгоның» бапкері кезінде, ол Бразилиадағы Планалту президенттік сарайында қабылдауда болды — оның ең танымал суреттерінің бірі сол жерден.
• «Ән-Насрда» ол Роналдумен ғана емес, Жоау Феликспен де жұмыс істеді — енді екеуі де құрамада оның ойыншылары.

Қазақстанмен байланысы

Жезустың қазақстандық ізі бар. 2018 жылғы ақпанда оның «Спортингі» Еуропа лигасының 1/16 финалында «Астанамен» кездесті. 15 ақпанда Астанада үй иелері Марин Томасовтың голымен 7-минутта алға шықты, бірақ үзілістен кейін Бруну Фернандеш (пенальтиден), Желсон Мартинш және Сейду Думбия есепті лиссабондықтардың пайдасына 3:1 етті. 22 ақпанда Лиссабондағы жауап матчы 3:3 болып аяқталды, «Спортинг» жалпы 6:4 есебімен әрі қарай өтті. УЕФА мәліметінше, бұл «Спортинг» тарихындағы қазақстандық қарсыласпен алғашқы кездесу еді, ал 6000 км-ден асатын Лиссабон — Астана ұшуы еурокубоктардағы ең ұзақ сапарлардың бірі болды.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Роналдусыз Португалия ыдырап кеткен жоқ, керісінше, екпін алды: 1 қазанда Данияны 4:2 есебімен, ал 4 қазанда Портуда Гонсалу Рамуштың 79-минуттағы голымен Норвегияны 2:1 есебімен ұтты. Төрт турда төрт жеңіс, тоғыз соғылған және төрт жіберілген доп — және Ұлттар лигасының 1/4 финалына алғашқы жолдама. Жаңа бапкер кезіндегі үздік бомбардирлер — Жоау Феликс пен Гонсалу Рамуш, әрқайсысында үш гол.

Норвегиямен матчтан кейін Жезус әуенін жұмсартты: «Егер ол ойнап жүрсе және құрамада болғысы келсе, неге болмасқа? Бұл түсінбеушілік болды». Оның айтуынша, соңғы сөз Криштианудың өзінде. A Bola мәліметінше, бапкер Роналдуды құрамаға қайтарғысы келеді — қарашадағы матчтарға: 14 қарашада Брагада Даниямен және 17 қарашада Уэльспен. Егер бұл орындалса, күздің басты сұрағы басқасымен алмасады: ешкімнен сұрамайтын бапкер 41 жастағы капитанға негізгі құрамнан орын таба ма?

Дереккөздер: Wikipedia — Jorge Jesus, Reuters (Onmanorama арқылы) — Португалия құрамасына тағайындалуы, AP (Ground News арқылы) — тағайындалғаннан кейін Жезус Роналду туралы, Forbes Portugal — 2030 жылға дейінгі келісімшарт, RFM — келісімшарт шарттары мен мақсаттары, Arab News — «Ән-Наср» чемпионатты ұтты, Portugoal — Жезустың «Ән-Насрдан» кетуі, Saudi Pro League — «Ән-Насрға» тағайындалуы, Guinness World Records — «Әл-Хиляль» рекорды, Wikipedia — 2019 жылғы Либертадорес финалы, AFP (Gulf News арқылы) — «Бенфикадан» «Спортингке» ауысуы, UEFA — «Астана» — «Спортинг», FBref — «Астана» — «Спортинг» матчының хаттамасы, Malay Mail — Португалия — Уэльс, Al Jazeera — Роналдудың жиыннан кетуі, A Bola — Жезус кезіндегі Португалия, Sports.ru — бапкер профилі, rizz.kz — Жезус Роналдуды құрамаға қайтармақ