Марчелло Гандини

Марчелло Гандини автосалондарға бармады, жарнама үшін сұхбат бермеді және сурет сала алмаймын деп айтатын. Соған қарамастан 1970–80 жылдардағы ұлдар төсегінің үстіне ілген көліктердің дені соның қаламынан шықты: Lamborghini Miura, Countach, Lancia Stratos. Ол сына тәрізді суперкарды ойлап тапты, жоғары ашылатын есікті Lamborghini-дің фирмалық белгісіне айналдырды. Сонымен бірге BMW 5 сериясы, Citroën BX және Renault 5 сияқты күнделікті көліктерді де салды. Гандини 2024 жылғы наурызда 85 жасында қайтыс болды, ал оның Countach-ы 2026 жылы аукциондарда $2,37 млн-ға сатылып жатыр.

Шығу тегі мен отбасы

Гандини 1938 жылы 26 тамызда Туринде туды. Бұл — Fiat пен Италияның басты шанақ ательелерінің қаласы. Отбасы музыкамен өмір сүрді: әкесі оркестр дирижері әрі композитор болды және ұлын пианист етпек болды. Марчелло классикалық лицейде оқып, фортепиано үйренді, бірақ бала кезінен көлік пен механизмге құмар еді.

18 жасында ол оқуын тастады, Wikipedia дерегінше, осыдан кейін ата-анасымен арасы суыды. Дизайнды ешқайда оқымаған. Алғашқы «көлігі» досының OSCA 1500-і болды: Гандини оның шанағын тауға көтерілу жарысына арнап сым тормен қайта жасады. Біраз уақыт интерьер дизайнері болып жұмыс істеді, тіпті бір түнгі клубты безендірді, бірақ кейін оны еске алғысы келмеді. «Бақытыма қарай, ол өртеніп кетті», — деді ол 2009 жылы Automobile журналисі Роберт Камберфордқа.

Bertone: Джуджароның орны (1963–1965)

1960 жылдардың басында Гандини эскиздерін Италиядағы ең атақты шанақ ательелерінің бірінің иесі Нуччо Бертонеге көрсетті. Онда бас дизайнер Джорджетто Джуджаро еді — Гандинимен құрдас, екеуі екі апта айырмашылықпен туған. Жаңа келгеннің жұмыстары оған ұнамады, сөйтіп Гандиниді алмады.

Бәрі 1965 жылы өзгерді: Джуджаро Ghia-ға кетті, ал Бертоне оның орнына Гандиниді шақырды. 1965 жылғы 1 қарашада 27 жастағы өзін-өзі үйреткен жігіт Bertone-ның бас дизайнері болды және онда 14 жылдай жұмыс істеді.

Miura: алғашқы суперкар (1966)

Алғашқы үлкен жобасы Lamborghini Miura болды. Оны Джуджаро бастаған, бірақ дайын көлікке дейін Гандини жеткізді: Wikipedia дерегінше, алғашқы эскизден прототипке дейін үш ай кетті. Аласа шанақ пен жүргізушінің арқасында көлденең тұрған V12 моторы Miura-ны көп адам тарихтағы алғашқы суперкар деп санайтын көлікке айналдырды.

Авторының өзі оған салқын қарады. «Countach, жақсы ма, жаман ба, 50 жылдан кейін де көз тоқтатуға тұрарлық. Ал Miura мені сәл ашуландырады», — деп мойындады ол 2021 жылы Top Gear-ға.

Сына дәуірі: Carabo, Stratos Zero, Countach (1968–1974)

1960 жылдардың соңында Гандини кейін өз қолтаңбасына айналатын пішінге — өткір сынаға ден қойды. 1968 жылы Bertone Alfa Romeo Carabo концептін, 1970 жылы Lancia Stratos Zero-ны көрсетті. Сол 1970 жылы BMW Garmisch концепті шықты. Одан 1972 жылғы алғашқы BMW 5 сериясы (E12) өсіп шықты, оны Гандини француз Поль Бракпен бірге салды.

Дәуірдің басты жұмысы — Countach. LP500 прототипін 1971 жылы 11 наурызда Женева автосалонында көрсетті: бампері жоқ, есіктері жоғары көтерілетін сары сына. Гандинидің өз әңгімесі бойынша, атын жергілікті тұрғын қойған: көлікті көріп, пьемонт тілінде «Countach!», яғни «апырай!» деп таңданған. Өзі де Пьемонттан шыққан Гандини Бертоне мен Ламборгиниді осы сөзді қалдыруға көндірді. Көлік туралы толығырақ — Lamborghini Countach тарихында.

Countach-тың жоғары ашылатын есіктері марканың фирмалық белгісіне айналды: оларды V12 моторы бар әр флагман Lamborghini алады — Diablo-дан бүгінгі Revuelto-ға дейін.

Stratos, Ferrari және бәріне арналған көліктер (1973–1979)

Stratos Zero концептінен кейін Гандини ралли жарысына арналған нағыз Lancia Stratos-ты салды. Ол шамамен 492 дана шықты, ал Сандро Мунари мен Бьорн Вальдегорд Lancia-ға қатарынан үш рет — 1974, 1975 және 1976 жылдары әлемдік ралли чемпионатының титулын әперді.

Қатар Гандини Ferrari үшін (1973 жылғы Dino 308 GT4 және 1976 жылғы Rainbow концепті), Maserati үшін (Khamsin және Quattroporte II), Alfa Romeo үшін (Montreal) және Lamborghini үшін (Espada, Urraco, Marzal мен Bravo концептері) жұмыс істеді. Бірақ оның жұмыстарының едәуір бөлігі қарапайым көшелерде жүрді: Fiat X1/9 пен Fiat 132, Autobianchi A112, Innocenti Mini. Алғашқы Volkswagen Polo-ға кеңесші ретінде қатысты.

• Lamborghini: Miura, Espada, Urraco, Countach, Marzal және Bravo концептері;
• Lancia: Stratos Zero және ралли Stratos-ы;
• Ferrari: Dino 308 GT4, Rainbow концепті;
• Maserati: Khamsin, Quattroporte II;
• BMW: Garmisch концепті және 5 сериялы E12;
• Fiat және Autobianchi: X1/9, 132, A112.

Жеке студия және Renault (1979–1980 жылдар)

1979 жылғы шілдеде Гандини Bertone-дан кетіп, Clama атты жеке студиясын ашты: көлік, өнеркәсіп бұйымдары мен интерьер дизайны үшін. Алғашқы бес жыл ол тек Renault-қа жұмыс істеді. Сол кезде Supercinq деген атпен белгілі Renault 5-тің екінші буыны мен Renault Magnum магистральдық тартқышы шықты: Гандини үшін спорткарлар ешқашан жалғыз тақырып болған емес. Citroën үшін ол бұрыштары өткір BX хэтчбегін салды.

Diablo және Chrysler-мен келіспеушілік (1985–1990)

1985 жылғы маусымда Lamborghini Гандиниге Countach-тың мұрагерін — 132 жобасын, болашақ Diablo-ны тапсырды. 1987 жылы марканы Chrysler сатып алды, ал америкалық басшыларға Гандинидің эскиздері ұнамады. Детройттағы Chrysler дизайнерлері өткір қырларды жұмсартты, сондықтан Diablo-ның соңғы пішінін Том Гейлдің командасына телиді.

Гандини өз нұсқасын тастамады. Бастапқы идеясын ол 16 цилиндрлі сирек суперкар Cizeta-Moroder V16T-де жүзеге асырды. 1990 жылдары Bugatti EB110 прототиптерімен де айналысты, ал Maserati үшін 1990 жылғы Shamal-ды және 1994–2001 жылдары шығарылған Quattroporte IV-ті салды.

Тек көлік емес

Гандини өзін «механикалық заттардың дизайнері болып туған» адам деп атады және сыртқы пішінді құрылымнан бөліп қарауға болмайды деп есептеді. Оны стильден гөрі көліктің сәулеті — құрылымы, жиналуы, механизмдері көбірек қызықтырды. «Шынында, мен мүлде сурет сала алмаймын. Дизайнды ешқашан оқыған жоқпын, жай ғана көлік ойлап табуды жақсы көремін, оным сәтті шықты», — дейтін ол.

Жұмыстарының ауқымы да сондықтан кең: мотоциклдер, Angel тікұшағы, зауыт цехтары, интерьерлер. Ол Корсикада үлкен үй жобалап, салып, сатты, ал соңғы жылдары Турин маңындағы XVII ғасырдағы үйде тұрып, жұмыс істеді. Камберфорд оны пиарды қажет етпейтін қарапайым әрі сабырлы адам ретінде сипаттады.

Марапаттары

• 2012 — Car Design News-тың автомобиль дизайнына қосқан үлесі үшін алғаш берілген сыйлығы (Lifetime Achievement Award);
• 2024 жылғы қаңтар — Турин политехникалық университетінің машина жасау бойынша құрметті дәрежесі.

Ferrari-дің бас дизайнері Флавио Манцони Гандиниді «тарихтағы ең ұлы автомобиль дизайнері болса керек» деп атады.

Қайтыс болуы және мұрасы (2024–2026)

Марчелло Гандини 2024 жылы 13 наурызда Турин маңындағы Риволиде, құрметті дәрежені алғаннан кейін екі айдан соң қайтыс болды. Ол 85 жаста еді. Өмірінің соңғы жылдарында ол 1970 жылғы BMW Garmisch-тің қайта жиналып, Villa d’Este сәнділік байқауында көрсетілгенін көріп үлгерді.

Оның сынасы өзінен кейін де өмір сүріп жатыр. 2021 жылы Lamborghini прототиптің 50 жылдығына Countach LPI 800-4 шығарды, ал 2026 жылғы тамызда 1979 жылғы LP400 S RM Sotheby’s аукционында $2,37 млн-ға сатылды — бұл нұсқа үшін рекорд.

Дереккөздер: Wikipedia — Marcello Gandini, Hagerty — некролог және Bertone-ға жолы, Top Gear — Гандинимен сұхбат және дәйексөздер, Zwischengas — некролог, Wikipedia — Lamborghini Diablo, Wikipedia — Lancia Stratos