Элиуд Кипчоге

Элиуд Кипчоге — марафон қашықтығын екі сағаттан тез жүгірген алғашқы адам. Олимпиаданың марафон жарысында екі рет жеңді, әлем рекордын бес жыл ұстады. 2023 жылдан кейін оны есептен шығарып тастағандар көп болды: қатарынан жеңілістер, Париж Олимпиадасында жарыстан шығып қалу, әлеуметтік желідегі қуғын. Бірақ 2026 жылдың қазанында 41 жастағы Кипчоге Мельбурн марафонында трасса рекордын жаңартып жеңді. Бұл — оның үш жылдағы алғашқы жеңісі. Ал Женевадағы Artisans de Genève шеберханасы оған салмағы 57 грамм Rolex Daytona жасап берді.

Шығу тегі және отбасы

Кипчоге 1984 жылғы 5 қарашада Кенияның батысындағы Капсисийва ауылында туған. Қазір бұл жер Нанди округіне қарайды. Ол — төрт баланың кенжесі. Оны мұғалім анасы жалғыз өсірді, әкесін тек суреттен ғана таныды.

1999 жылы сол округтегі Kaptel орта мектебін бітірді. Мектепке күн сайын 3 шақырымдай жүгіріп баратын. 2001 жылы, 16 жасында, кедергімен жүгіруден Олимпиада жүлдегері болған Патрик Сангпен танысты. Санг оны әлі күнге дейін жаттықтырады. Кейін ол Фейт Кипьегонды да тобына алды.

Стадион: 5000 метр (2002–2012)

Алғашқы он жылда Кипчоге стадионда жүгірді. 2002 жылы кросстан әлем чемпионатында жасөспірімдер арасында бесінші болды, келесі жылы сол жарыста жеңді. 2003 жылдың жазында Ослодағы Bislett Games турнирінде 5000 метрден жасөспірімдер арасындағы әлем рекордын қойды — 12:52.61. Бірнеше аптадан кейін 18 жасында Париждегі әлем чемпионатында 12:52.79 нәтижемен алтын алды.

Одан кейін де медальдар келді, бірақ алтын емес:

• 2004 — Афина Олимпиадасы, 5000 метр, қола;
• 2006 — жабық ғимараттағы әлем чемпионаты, 3000 метр, қола;
• 2007 — Осакадағы әлем чемпионаты, күміс;
• 2008 — Бейжің Олимпиадасы, күміс;
• 2010 — Делидегі Достастық ойындары, күміс.

2011 жылғы әлем чемпионатында ол жетінші ғана болды. 2012 жылы Лилльде алғаш рет жартылай марафон жүгіріп, 59:25 көрсетті. Тас жол оған стадионнан гөрі қолайлы екені осы кезде байқалды.

Марафон: жеңістер легі (2013–2018)

Кипчоге алғашқы марафонын 2013 жылы Гамбургте жүгірді де, бірден трасса рекордымен жеңді — 2:05:30. Сол жылдың күзінде Берлинде 2:04:05 нәтижемен екінші болды: бұл жарыста Уилсон Кипсанг әлем рекордын қойды. Осы жеңіліс ұзақ уақыт оның сирек сүрінісінің бірі болып қалды.

Одан кейін ол жарыстардың көбін ұтты. 2014 жылы — Чикаго, 2015 жылы — Лондон мен Берлин, 2016 жылы Лондонды тағы да 2:03:05 нәтижемен жеңді. 2016 жылдың жазында Риода марафоннан Олимпиада чемпионы атанды (2:08:44). 2017 жылы Берлинді, 2018 жылы Лондонды ұтты. 2018 жылдың күзінде Берлинде 2:01:39 көрсетіп, әлем рекордын иеленді.

Екі сағаттық шек: Монца мен Вена (2017–2019)

Осы жылдары Кипчоге бір ғана мақсаты бар екі жобаға қатысты — екі сағаттық шекті бұзу. 2017 жылдың мамырында Nike Монцадағы «Формула-1» трассасында Breaking2 жарысын ұйымдастырды. Кипчоге арнайы жасалған кроссовкамен, ауысып отыратын пейсмейкерлердің көмегімен 2:00:25 көрсетті. Бұл нәтиже рекорд болып саналмады: жағдай IAAF ережесіне сай келмеді.

Екінші әрекет 2019 жылғы 12 қазанда Венаның Пратер саябағында өтті, оны INEOS химия концерні қаржыландырды. Кипчогеге жетеуден топ болып ауысып отырған 41 пейсмейкер көмектесті, суды велосипедпен жеткізіп берді. Нәтижесі — 1:59:40.2. Бұл — екі сағаттан тез жүгірілген алғашқы марафон. World Athletics оны әлем рекорды деп таныған жоқ, бірақ бұл сан оның мансабының басты нышанына айналды. Оның ұраны — «No human is limited» («Адамның мүмкіндігі шексіз»).

Сол жылдың сәуірінде ол Лондонда 2:02:37 нәтижемен трасса рекордын жаңартып жеңді.

Екінші алтын және жаңа рекорд (2020–2023)

2020 жылдың қазанында Лондон марафонында Кипчоге сегізінші болды (2:06:49). Бұл — көп жылдан бергі алғашқы ірі сәтсіздігі. Бірақ ол тез оңалды. 2021 жылы Саппорода өткен олимпиадалық марафонда 2:08:38 нәтижемен жеңді (Токио ойындары бір жылға шегерілген еді). Осылайша олимпиадалық марафон атағын қорғап қалған үшінші ер адам атанды. Сол жылы «Kipchoge: The Last Milestone» деректі фильмі шықты.

2022 жылы Токиода трасса рекордымен (2:02:40) жеңді. Қыркүйекте Берлинде өз әлем рекордын жаңартты — 2:01:09. World Athletics профилінде бұл нәтиже әлі де оның жеке рекорды болып тұр.

2023 жыл Бостондағы алтыншы орыннан басталды (2:09:23). Күзде ол Берлинді бесінші рет ұтты (2:02:42). Онда бұдан көп жеңген ешкім жоқ. Оның есебінде алғашқы 18 марафонның 15-інде жеңіс, Лондондағы төрт жеңіс және World Marathon Majors сериясының бес рет чемпионы атағы бар. Сол 2023 жылы Келвин Киптум Чикагода оның әлем рекордын жаңартты.

Ауыр жылдар (2024–2025)

2024 жылғы 11 ақпанда Киптум мен оның бапкері Жерве Хакизимана Каптагат маңында көлік апатынан қаза тапты. Кипчоге де дәл осы жерде жаттығады. Әлеуметтік желіде апатқа Кипчоге қатысы бар деген жалған жазбалар тарады. Оның айтуынша, отбасына да қоқан-лоқы көрсетілген: әйелі ұлдарын мектепке велосипедпен жібермей, өзі апаратын болған. Кипчоге 30-дан астам адамы бар лагерьден оны шамамен 15 пайызы ғана қолдағанын айтты. Бұл — оның өз әңгімесі, ешкім бөлек тексерген жоқ.

Нәтижелері де төмендеді. 2024 жылы Токиода оныншы болды (2:06:50). Париж Олимпиадасында белі ауырып, шамамен 30-шақырымда жарыстан шықты. Бұл — оның марафондағы мансабында алғаш рет мәреге жетпеуі.

2025 жылы Лондонда алтыншы (2:05:25), Сиднейде тоғызыншы (2:08:31) болды. Қарашада Нью-Йоркта 17-орынға келді (2:14:36) де, World Marathon Majors сериясының алты марафонын түгел жүгіріп шықты. Осыдан кейін бірден оның командасы Eliud’s Running World жобасын жариялады — екі жылда жеті құрлықта жеті марафон.

Жеке өмірі

Кипчоге үйленген, үш баласы бар. Отбасы Элдоретте тұрады, ал өзі қаладан 30 шақырымдай жердегі Каптагат лагерінде жаттығады. Католик дінін ұстанады. Әйелі мен балалары туралы көпшілік алдында аз айтады. Қызы интернат-мектепте оқиды. Анасы қазір 70 жас шамасында.

Марапаттары

• IAAF нұсқасы бойынша әлемнің үздік жеңіл атлеті — 2018 және 2019;
• BBC World Sport Star of the Year — 2019;
• Кенияның Алтын жүрек ордені (Elder дәрежесі) — 2019;
• Абебе Бикила сыйлығы — 2021;
• спорт саласындағы Астурия ханшайымы сыйлығы — 2023;
• Джомо Кениата атындағы ауыл шаруашылығы және технология университетінің құрметті докторы — 2023.

Қазір не істеп жүр (қазан 2026)

ХОК пен ойындардың ұйымдастыру комитеті Кипчогені Милан қысқы Олимпиадасының ашылу салтанатында олимпиада туын көтеретін сегіз адамның қатарына қосты. Салтанат 2026 жылғы 6 ақпанда «Сан-Сиро» стадионында өтті.

Құрлықтар туры 24 мамырда Кейптаунда басталды. Бұл — оның Африкадағы алғашқы марафоны. Кипчоге 2:13:29 нәтижемен 16-орын алды, ал эфиопиялық Мохамед Эса жеңді (2:04:55). 12 шілдеде Бразилиядағы Порту-Алегриде он екінші болды (2:18:42). Турдан түскен қаражат білім беру мен экологияға көмектесетін Eliud Kipchoge Foundation қорына барады. Тур жоспарында Антарктида да бар.

11 қазанда Мельбурнда турдың үшінші кезеңін 2:09:10 нәтижемен ұтты. Бұл — трасса рекорды, екінші орыннан бір жарым минуттай озып келді. «Денем әлі шыңында деп сенемін», — деді ол мәреден кейін.

Кипчоге жүгіру өнімдерінің бет-бейнесі болып қала береді. Қыркүйек соңында Nike Apex марафон кроссовкасының таныстырылымында оны марафоншылар қатарында көрсетті. Қазанда Artisans de Genève оған арналған жеңілдетілген Daytona «Feather» сағатын таныстырды. Корпусы Titalum деген титан мен алюминий қорытпасынан жасалған, циферблаты мен безелі мөлдір сапфирден, 4130 калибрі қаңқа түрінде, қолмен бұралады. Түстері — қызыл, жасыл және ақ, Кения мен Каптагаттың құрметіне. Hypebeast бұл жұмысты шамамен 56 520 швейцар франкі деп бағалады.

Қазақстанмен байланысы — сапары, бизнесі не жобасы — ашық дереккөздерде кездеспейді.

Дереккөздер: Wikipedia (EN) — өмірбаяны мен нәтижелері, World Athletics — спортшы профилі, Wikipedia (EN) — Breaking2 жобасы, Wikipedia (EN) — INEOS 1:59 Challenge, Citizen Digital — Киптум қазасынан кейінгі қоқан-лоқы туралы, La Nación — жеті құрлық туры туралы хабар, Citizen Digital — Милан олимпиадасындағы ту, Cape Town Marathon — турдың басталуы және Кипчоге қоры, World Athletics — Кейптаун марафоны 2026, Capital FM — Порту-Алегри марафоны, Al Jazeera — Мельбурндағы жеңіс