Мүлік иесі туралы мәлімет: eGov-тан анықтаманы қалай алуға болады
Құқықтар мен ауыртпалықтар туралы анықтаманы (Ф-2) меншік иесі eGov-тан тегін, шамамен 20 минутта алады. Біреудің мүлкі туралы деректі тек иесінің келісімімен көре аласыз. Қандай анықтамалар бар және мәміле алдында нені тексеру керек — түсіндіреміз.
Қазақстанда жылжымайтын мүлік иесі мен объектіге салынған ауыртпалықтар туралы мәліметті eGov береді. Тіркелген құқықтар (ауыртпалықтар) туралы анықтаманы — көпшілік оны «Ф-2» дейді — egov.kz сайтынан немесе eGov Mobile қосымшасынан тегін алуға болады, әдетте 20 минут ішінде дайын болады. Өз мүлкіңізді өзіңіз тексересіз, ал біреудің пәтері туралы деректі тек иесінің келісімімен не оның өз анықтамасы арқылы көресіз. Төменде — анықтаманың түрлері, оны қалай алу керек және мәміле алдында нені қарау қажет.
Меншік иесі туралы мәлімет қашан керек
Құқықтық кадастрдан алынған үзінді объектінің иесі кім екенін және оған шектеу бар-жоғын көрсетеді. Оны көбіне мына жағдайларда сұратады:
- пәтер, үй не жер учаскесін сатып алар алдында — сатушы шынымен иесі ме, объект кепілде не тыйым астында емес пе, соны білу үшін;
- ипотека мен кепіл рәсімдегенде — банк құқықтар мен ауыртпалықтарды тексереді;
- мұра алғанда немесе мүлікті бөлгенде — құрамында не бар екенін нақты анықтау үшін;
- ұзақ мерзімге жалға алғанда — пәтерге иелік етпейтін адамға ақша төлеп қоймас үшін;
- мемлекеттік бағдарламалар мен тұрғын үй кезегі үшін — онда мүліктің бар не жоқ екені туралы анықтама сұралады;
- сыйға тартқанда, айырбастағанда, сенімхат рәсімдегенде.
eGov-та жылжымайтын мүлік бойынша қандай анықтамалар бар
Құқықтық кадастрдағы мәліметтер төрт мемлекеттік қызмет арқылы беріледі — олардың тізімін Әділет министрлігі 2025 жылғы 30 маусымдағы бұйрығымен жаңартты. Жеке адамға үшеуі керек:
| Анықтама | Не көрсетеді | Қашан керек |
|---|---|---|
| Ф-2 — тіркелген құқықтар (ауыртпалықтар) мен техникалық сипаттамалар туралы | Иесі, құқық негізі, кепіл, тыйым, жалдау, ауданы, қабаты, мақсаты | Мәміле, ипотека, объектіні тексеру |
| Ф-6 — жылжымайтын мүліктің бар (жоқ) екені туралы | Нақты адамның Қазақстанда мүлкі бар-жоғы | Мемлекеттік бағдарламалар, Отбасы банк, тұрғын үй кезегі, несие |
| Тіркелген ауыртпалықтар мен заңдық талаптар туралы мәлімет | Объектіге қатысты шектеулер мен даулар | Мәміле алдындағы қосымша тексеру |
Төртінші қызмет — тіркеу ісіндегі құжаттардың, оның ішінде жоспар мен сызбалардың куәландырылған көшірмелері. Оны әдетте құқық белгілейтін құжат жоғалғанда сұратады.
eGov-тағы анықтамалар тегін әрі электронды түрде беріледі. Электронды құжаттың күші ХҚКО берген қағаз анықтамамен бірдей, сондықтан ХҚКО-ға тек eGov-қа кіре алмасаңыз ғана барған жөн.
Анықтаманы қалай алуға болады: қадамдап
- eGov Mobile қосымшасына немесе egov.kz сайтына ЭЦҚ, биометрия не SMS арқылы келген бір реттік құпиясөзбен кіріңіз (нөміріңіз мобильді азаматтар базасында болуы керек).
- «Жылжымайтын мүлік және ТКШ» бөлімін ашыңыз (порталда — «Жылжымайтын мүлік»).
- Керек анықтаманы таңдаңыз: Ф-2 (ауыртпалықтың — кепілдің, тыйымның — жоқ екені туралы) немесе Ф-6 (мүліктің бар екені туралы).
- Объектіні көрсетіңіз — мекенжайын немесе кадастрлық нөмірін.
- Сұрауға қол қойыңыз. Дайын анықтама жеке кабинетке түседі, оны PDF күйінде жүктеп алып, жіберуге болады.
2024 жылдың қыркүйегінен бастап Ф-2 мен Ф-6 анықтамаларын заңды өкілдер де ала алады — 18 жасқа толмаған балалардың және әрекетке қабілетсіз ересектердің қорғаншылары мен қамқоршылары. Заңды тұлғалар Ф-2-ні өздеріне арналған жеке қызмет арқылы сұратады.
Анықтамада не жазылады
- құқық иесі — адамның аты-жөні немесе компанияның атауы, құқық түрі (меншік, ортақ үлестік меншік және т. б.);
- құқықтың туу негізі — сатып алу-сату, сыйға тарту шарты, мұрагерлік туралы куәлік;
- техникалық сипаттамалар — ауданы, қабат саны, мақсаты, қабырға материалы;
- ауыртпалықтар — кепіл, тыйым, тіркелген жалдау және басқа шектеулер;
- заңдық талаптар — кадастрға енгізілсе, объектіге қатысты даулар туралы мәлімет.
Біреудің пәтерінің иесін білуге бола ма
Мекенжайды енгізіп, иесінің аты-жөнін көре салу мүмкін емес: бұл — дербес деректер. Заңды үш жол бар.
- Сатушыдан не пәтер иесінен сұраңыз: жаңа Ф-2 анықтамасын алып, PDF-ін жіберсін. Адал иесі мұны 20 минутта жасайды; бас тартса — сақ болуға себеп бар.
- egov.kz-тегі анықтамаларды үшінші тұлғалардың алу сервисі. Иесінің ЖСН-ін енгізіп, анықтаманы таңдайсыз, оған сұрау туралы SMS келеді. Ол екі сағат ішінде растаса, анықтама сіздің жеке кабинетіңізде пайда болады. Иесінің келісімінсіз дерек берілмейді.
- Нотариус арқылы. Мәмілені куәландырғанда нотариус құқықтар мен ауыртпалықтарды базадан өзі тексереді. Иесі туралы кеңірек мәліметті адвокаттар, сот орындаушылары, соттар мен мемлекеттік органдар да өз өкілеттігі шегінде ала алады.
«Мекенжай бойынша иесін тауып береміз» деп ақша сұрайтын сайттар мен Telegram-боттар ұрланған не ескірген базаларды пайдаланады. Мұндай деректің заңдық күші жоқ, оны қолдану да қауіпті.
Ауыртпалық деген не және оны неге тексереді
Ауыртпалық — мүлікке билік ету құқығын шектейтін нәрсе. Оны байқамай қалсаңыз, мәміле тіркелмеуі мүмкін немесе объектіні біреудің проблемасымен қоса сатып аласыз.
- Кепіл. Ипотекадағы пәтерді банктің келісімінсіз не қарызды өтемей сатуға болмайды — әйтпесе тіркеуші орган құқықтың ауысуын тіркемейді. Іс жүзінде мұндай мәмілелер банктің қатысуымен өтеді: сатып алушының ақшасының бір бөлігі бірден қарызды жабуға кетеді.
- Тыйым. Оны сот не сот орындаушысы салады, мысалы, иесінің қарызы үшін. Тыйым күшінде тұрғанда кез келген мәмілеге тыйым салынады, ал объект саудаға шығарылуы мүмкін.
- Тіркелген жалдау. Жалдау шарты кадастрға енгізіліп, мерзімі бітпесе, жаңа иесі оның талаптарын сақтауға міндетті — жалға алушыларды жай ғана шығара алмайсыз.
Анықтаманы мәміле күніне барынша жақын алыңыз: тыйым мәмілеге бірнеше күн қалғанда да салынуы мүмкін. Үзіндідегі аты-жөнді сатушының жеке куәлігімен, ауданын хабарландырумен салыстырыңыз, ал иелері бірнешеу болса — бәрі сатуға келісетініне көз жеткізіңіз. Пәтерде кім тіркелгенін біліп, мәміле бұзылса ақшадан айырылмас үшін кепілпұлды дұрыс рәсімдеңіз.
