WTA

WTA (Women’s Tennis Association) — кәсіпқой әйелдер теннисін басқаратын ұйым: турнирлер күнтізбесін, рейтингті және ережелерді жүргізеді. Турда 100-ге жуық елден 2500-ден астам теннисші ойнайды, ал қауымдастық дерегінше жалпы жүлде қоры шамамен $146 млн. Қазақстанда WTA қазір ерекше жиі айтылады: 2026 жылғы қыркүйекте оның рейтингінде әлемнің бірінші ракеткасы Елена Рыбакина болды, ал WTA жүлделері — оның табысының негізгі көзі.

1970–1973: «Алғашқы тоғыз» және қонақүйдегі кездесу

Ашық дәуірдің басында әйелдер ерлерден бірнеше есе аз алатын. 1970 жылы Pacific Southwest Championships турнирінде жүлделердің айырмасы 12 есеге дейін жетті. Ең мықты тоғыз теннисші — кейін оларды «Алғашқы тоғыз» деп атады — ойнаудан бас тартып, Хьюстонда өз турнирін өткізді. Оны Гладис Хелдман ұйымдастырды, ақшасын Philip Morris-тен Джо Каллман берді. Virginia Slims турнирі осылай пайда болды, артынша жеке әйелдер туры қалыптасты.

Бір жылдан кейін ерлер өз кәсіподағы ATP-ны құрды. Оған жауап ретінде 1973 жылғы маусымда, Уимблдоннан бір апта бұрын, Лондондағы Gloucester қонақүйінде кездесу өтті. 70-ке жуық теннисші өз қауымдастығын құруға келісіп, алғашқы президент етіп Билли Джин Кингті сайлады. Сол жылы US Open Үлкен дулыға турнирлерінің ішінде алғаш болып ерлер мен әйелдердің жүлдесін теңестірді.

1970–1990 жылдар: демеушілер мен теледидар

Әйелдер туына ақша керек болды, сондықтан алғашқы жылдардың тарихы — демеушілердің тарихы. Қауымдастықты 1974–1985 жылдары басқарған атқарушы директор Джерри Даймонд Avon, Colgate-Palmolive және Toyota-мен келісті, титулдық демеуші Virginia Slims болды. 1975 жылы WTA алғашқы телевизиялық келісімшартқа CBS-пен қол қойды. 1976 жылы Крис Эверт әйелдер арасында алғаш болып мансабында $1 млн-нан астам жүлде тапты.

1995 жылы ойыншылар кәсіподағы Women’s Tennis Council-мен бірікті, тур WTA World Tour деп аталды. Тең ақша үшін күрес ұзаққа созылды: Уимблдон мен Roland Garros жүлделерді тек 2007 жылы теңестірді.

2000 жылдар: ірі келісімшарттар

2003 жылы қауымдастықты Ларри Скотт басқарды. Ол Sony Ericsson-мен $88 млн-дық алты жылдық келісімшартқа қол қойды — бұл мәмілені әйелдер спорты тарихындағы ең ірі демеушілік деп атады. 2009 жылы Скотт Pac-10 студенттік конференциясын басқаруға кетті, оның орнына Стейси Алластер, ал 2015 жылы Стив Саймон келді.

2021–2023: Қытай бойкоты және жеке капитал

Саймонның ең шулы шешімі Пэн Шуаймен байланысты болды. Қытайлық теннисші көпшілік назарынан жоғалып кеткен соң, 2021 жылғы желтоқсанда WTA Қытай мен Гонконгтағы барлық турнирді тоқтатты. Бойкот 16 айға созылды. 2023 жылғы сәуірде қауымдастық қайта оралатынын жариялап, оның ішінде қаржылық шығынға сілтеме жасады.

2023 жылғы наурызда CVC Capital Partners инвестициялық компаниясы жаңа WTA Ventures бөлімшесіне $150 млн салуға келісіп, оның 20%-ын алды. Ақша коммерциялық дамуға — медиаға, цифрлық платформаларға, ойыншыларды насихаттауға жұмсалды. Спорттық ережелер WTA-ның өз бақылауында қалды.

2024: Сауд Арабиясы

2024 жылғы сәуірде WTA Қорытынды турнир 2024–2026 жылдары қатарынан үш жыл Эр-Риядта өтетінін жариялады. Мамырда қауымдастық Сауд Арабиясының PIF егеменді қорымен көпжылдық серіктестікке қол қойды: WTA рейтингі алғаш рет демеушінің атын алды. Шешімді Крис Эверт пен Мартина Навратилова сынады, құқық қорғаушылар «спортвошинг» туралы айтты. Саймонның өзі бір жыл бұрын Сауд Арабиясын әйелдер теннисінің қожайыны ретінде «үлкен мәселе» деп атаған.

2024 жылғы маусымда қауымдастық лауазымдарды бөлді: Саймон төраға болып қалды, ал 29 шілдеден бастап CEO болып НБА G League лигасының бұрынғы операциялық директоры Портия Арчер тағайындалды. Сол жылы WTA мықты ойыншыларға WTA 1000 санатындағы барлық турнирді міндетті етті.

Тур қалай құрылған

Ұлттық федерациялар өткізетін төрт Үлкен дулыға турнирінен бөлек, WTA күнтізбесінде мыналар бар:

• маусымның үздік сегіз теннисшісіне арналған Қорытынды турнир;
• жүлдесі $2 млн-нан $10 млн-ға дейінгі 10 WTA 1000 турнирі;
• 17 WTA 500 турнирі;
• 22 WTA 250 турнирі;
• жоғарыға ұмтылғандарға арналған баспалдақ — 30 WTA 125 турнирі.

Қауымдастықтың штаб-пәтері Сент-Питерсбургте (Флорида), Лондон мен Бейжіңде кеңселері бар.

WTA және Қазақстан

2021 жылы Нұр-Сұлтанда WTA 250 санатындағы Astana Open турнирі өтті. Оны пандемия кезінде, көп турнир тоқтатылғанда ұйымдастырды. Финалда қазақстандық Юлия Путинцева бельгиялық Алисон ван Эйтванкқа жеңілді.

WTA-дағы басты қазақстандық оқиға — Рыбакина. 2025 жылғы қарашада ол Эр-Риядтағы Қорытынды турнирді бірде-бір матчта жеңілмей ұтып, $5,23 млн алды. WTA мұны әйелдер спорты тарихындағы ең ірі төлем деп атады. 2026 жылы ол Australian Open мен US Open-ді жеңіп, қыркүйекке қарай рейтингті бастап тұрды. Жұптық рейтингтің топ-10-ында тағы бір қазақстандық — Анна Данилина бар.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

2025 жылдың соңында басшылық тағы ауысты. 28 қазанда төраға болып Валери Камилло сайланды, 17 қарашада ол Стив Саймонның орнына келді. Портия Арчер CEO болып қалды. 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап турдың басты серіктесі Hologic компаниясының орнына Mercedes-Benz болды — The Athletic дерегінше, бұл WTA тарихындағы ең ірі демеушілік келісімшарт.

2026 жылғы шілдеде қауымдастық теннисшілер үшін SRY генін анықтайтын бір реттік генетикалық тест енгізді, әйелдер санатына рұқсат оның нәтижесіне байланысты. Қауымдастық нәтижелерді құпия сақтауға уәде береді.

2026 жылғы қарашада Эр-Риядта қолданыстағы келісімшарт бойынша соңғы Қорытынды турнир өтеді. Рыбакина онда титулын қорғайды — бұл оған қанша әкелуі мүмкін екенін «Елена Рыбакина қанша табады» материалында талдадық.

Дереккөздер: Wikipedia — Women’s Tennis Association, WTA — Портия Арчердің тағайындалуы, Bloomberg — CVC инвестициясы, Flashscore/Reuters — PIF-пен серіктестік, AP — Рыбакина 2025 жылғы Қорытынды турнирді жеңді, Wikipedia — Astana Open 2021, The Athletic — Mercedes-Benz-пен келісімшарт, BBC — WTA-ның жаңа төрағасы