Nissan

Nissan — Иокогамадағы жапон автоөндірушісі. Ол Patrol, Qashqai, X-Trail және Leaf шығарады, премиум Infiniti маркасына иелік етеді. 2025 қаржы жылында компания 3,15 млн көлік сатып, қатарынан екінші жыл таза шығынмен аяқтады. Қазір Nissan Re:Nissan қысқарту бағдарламасынан өтіп жатыр, ал 2026 жылғы қазанда Frontier Pro пикабын әлемге шығарды. Бұл — Қытайда экспортқа арнап жасалған және шығарылған оның алғашқы моделі.

DAT-тан Datsun-ға дейін (1911–1933)

Nissan-ның тамыры 1911 жылға барады. Масудзиро Хасимото Токионың Адзабу ауданында Kwaishinsha Motor Car Works шеберханасын ашты. 1914 жылы шеберхана алғашқы көлігін — DAT-ты шығарды. Атауы инвесторлардың тегінің бас әріптерінен құралды: Дэн, Аояма және Такэути.

1931 жылы «DAT-тың ұлы» деген мағынадағы шағын «Datson» моделі пайда болды. Атауды тез арада Datsun деп түзетті: жапон тілінде «сон» сөзі «шығын» сөзіне ұқсас естіледі. Жапон көліктері шетелде осы маркамен көп жыл сатылды.

Айкава және Nissan-ның тууы (1933–1959)

Компанияны қазіргі түріне Nihon Sangyo холдингінің иесі, өнеркәсіпші Ёсисукэ Айкава келтірді. 1933 жылы DAT-тың автомобиль өндірісі оның Tobata Casting компаниясына кірді, ал 1933 жылғы 26 желтоқсанда Иокогамада зауыты бар Jidosha-Seizo пайда болды. Nissan бұл күнді әлі күнге дейін құрылған күні деп санайды. 1934 жылы компания Nissan Motor атауын алды, 1935 жылы Иокогамадағы зауыт салынып бітті.

Соғыстан кейін Nissan британдықтардан үйренді: 1952 жылдан бастап Austin көліктерін лицензиямен құрастырды, 1953–1959 жылдары осындай 20 855 көлік шығарды. Сол жылдары компания көліктерін экспортқа жөнелте бастады.

Skyline, 240Z және Америка нарығы (1960–1989)

1960 жылы Nissan АҚШ-та еншілес компания ашты. 1966 жылы ол Prince Motor Company-ды қосып алып, онымен бірге Skyline және Gloria модельдерін алды. 1969 жылы Datsun 240Z спорткары шықты, ол маркаға Жапониядан тыс жерде танымалдық әкелді.

1970 жылға қарай Nissan әлемдегі ірі көлік экспорттаушыларының қатарына кірді. 1980 жылы компания Теннесси штатындағы Смирнада зауыт сала бастады. 1984 жылы Nismo спорт бөлімшесі, 1989 жылы Америка нарығына арналған премиум Infiniti маркасы пайда болды. Экспорт елдерінде Datsun маркасын 1980 жылдардың ортасына қарай жапты.

Renault-пен одақ және Гон дәуірі (1999–2017)

1990 жылдардың соңына қарай Nissan ауыр қаржылық жағдайға тап болды. 1999 жылғы 27 наурызда ол Renault-пен одақ құрды: француздар акциялардың 36,8%-ы үшін $3,5 млрд төледі. 2001 жылы Renault үлесін 43,4%-ға жеткізді, ал Nissan Renault-ның 15%-ын сатып алды. 2001 жылғы маусымда Renault-дан келген Карлос Гон бас директор болды. Оның «Жаңғыру жоспарымен» компания рекордтық пайдаға оралды.

2010 жылы Nissan Leaf электромобилін шығарды, ол он жылға жуық әлемдегі ең көп сатылған розеткадан зарядталатын электромобиль болды. 2016 жылғы мамырда компания Mitsubishi Motors-тың бақылау пакетін шамамен $2,3 млрд-қа сатып алып, акциялардың 34%-ын иеленді. Гон 2017 жылғы 1 сәуірде бас директор қызметінен кетті, бірақ директорлар кеңесінің төрағасы болып қалды.

Мәселелер мен даулы эпизодтар

2018 жылғы 19 қарашада Карлос Гон Токиода қамалды, Nissan оны бірден төраға қызметінен алды. Компания Гон мен бұрынғы директор Грег Келлиді $327 млн-нан астам төлемді, оның ішінде шамамен $187 млн жарияланбаған сыйақыны жасырды деп айыптады. Гон кінәсін мойындамады. 2019 жылғы желтоқсанның соңында үй қамауында отырған ол жеке ұшақпен Ливанға жасырын ұшып кетіп, «әділетсіздік пен саяси қуғыннан» қашқанын мәлімдеді.

Жанжал басқа басшыларға да тиді. 2019 жылғы қыркүйекте заңсыз төлемдер туралы айыптаулардан кейін бас директор Хирото Сайкава кетті. 2019 жылғы 1 желтоқсанда компанияны Макото Утида басқарды. Сол жылы жазда Nissan үш жылда 12 500 жұмыс орнын қысқартатынын жариялады, ал 2020 жылы өндірістік қуатын 20%-ға азайтып, Оңтүстік Кореядан кетті.

Renault-пен жаңа ереже және Honda-мен бірігу әрекеті (2023–2025)

2023 жылы Renault пен Nissan одақ шарттарын қайта жазды. Француз компаниясы Nissan акцияларының 30%-ға жуығын француз трастына берді, ал 2023 жылғы қарашада тараптар дауыс беру құқығы бар үлестерін теңестірді — әрқайсысында 15%.

2024 жылғы қарашада Nissan жылдық операциялық пайда болжамын 70%-ға, ¥150 млрд-қа дейін төмендетті, 9000 жұмыс орнын қысқартатынын жариялады және Mitsubishi Motors-тағы үлесін 34%-дан 24%-ға азайтты. 2024 жылғы 23 желтоқсанда компания Honda-мен бірігу туралы меморандумға қол қойды. Бірігу құны шамамен $60 млрд болатын әлемдегі көлемі бойынша үшінші автоөндірушіні құруы мүмкін еді. Бірақ 2025 жылғы ақпанда директорлар кеңестері келіссөзді тоқтатты: Honda ортақ холдингтің орнына акция айырбастау арқылы Nissan-ды өзінің еншілес компаниясына айналдыруды ұсынды. Компаниялар электромобильдер бойынша ынтымақтастықты жалғастырды.

Re:Nissan (2025–2026)

2025 жылғы 1 сәуірде Утиданы Иван Эспиноса алмастырды. 2024 қаржы жылының қорытындысы бойынша Nissan ¥670,9 млрд таза шығын көрсетті. 2025 жылғы мамырда жаңа бас директор Re:Nissan жоспарын ұсынды: бүкіл әлем бойынша 20 мыңға жуық қысқарту, 2027 жылға қарай 17 зауыттың жетеуін жабу және платформалар санын 13-тен жетіге азайту. Ұлыбританиядағы Сандерленд зауыты жабылатындар тізіміне кірмеді. Жоспардың мақсаты — 2026 қаржы жылында пайдаға оралу.

Шығын тоқтаған жоқ. 2025 қаржы жылының бірінші жартысында компания ¥221,9 млрд жоғалтты және оны ішінара АҚШ-тың жапон тауарларына салған баждарымен түсіндірді. Сол кезде Nissan Иокогамадағы штаб-пәтерін сататынын растады: компания ғимаратты 20 жылға кері жалға алып, сонда қала береді. 2026 жылғы сәуірде Эспиноса модельдер саны 56-дан 45-ке қысқаратынын жариялады.

Ақша

2025 қаржы жылында (2025 жылғы сәуір — 2026 жылғы наурыз) Nissan түсімі ¥12,63 трлн-нан ¥12,01 трлн-ға төмендеді. Операциялық пайда 0,5% маржамен ¥58 млрд болды, таза шығын — ¥533,1 млрд. Еркін ақша ағыны екінші жартыжылдықта оң шамаға шығып, ¥112 млрд-қа жетті.

2026 қаржы жылына компания ¥13 трлн түсіммен ¥20 млрд таза пайда болжайды және дивиденд төлемейді. Re:Nissan жоспары бойынша ол ¥500 млрд үнемдеуді көздейді және тұрақты шығындарды ¥200 млрд-қа азайтуды бекітіп қойды. 2026 жылғы 31 наурызда топта 120 079 адам жұмыс істеді.

Nissan Қазақстанда

2022 жылға дейін Қазақстандағы Nissan мен Infiniti Мәскеуден басқарылды. Украинадағы соғыс пен санкциялар басталғаннан кейін дилерлер жеткізілімдегі іркілістерге тап болды. 2023 жылы қазақстандық Orbis Auto Nissan Middle East FZE-мен жұмысты қалпына келтіру туралы келісті, бірақ жаңа көліктер салондарда тек 2025 жылдың соңында пайда болды.

Марканы ресми қайта іске қосу 2026 жылғы қаңтардың соңында жарияланды. Сатылым екі шоурумнан — Алматы мен Астанадан басталды. 150 а. к. 2,0 литрлік қозғалтқышы бар үшінші буын Qashqai 20,4–24,4 млн теңге, 425 а. к. турбо V6 қозғалтқышы бар Patrol 54,9–69,9 млн теңге тұрады. 2026 жылдың күзіне Pathfinder мен X-Trail уәде етілді.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

8 қазанда Nissan Мексикада Frontier Pro сатуды бастады. Пикапты қытайлық Zhengzhou Nissan бірлескен кәсіпорны жасады, Қытайда ол 2025 жылғы қазаннан бері сатылып жатыр. Мексикада көлік 969 900 песодан (шамамен 24,2 млн теңге) басталады. Кестеге сәйкес келесі кезекте қарашада Филиппин, жыл соңына дейін Таяу Шығыс, Латын Америкасы мен Океания, ал 2027 жылы Navara Pro атымен Австралия мен Жаңа Зеландия тұр.

Басты нұсқа — 410 а. к. және 800 Н·м қуаты бар розеткадан зарядталатын гибрид. Ол 3,5 тоннаға дейін тіркеме сүйрейді және NEDC циклі бойынша электрмен 135 км-ге дейін жүреді. Frontier Pro-ның Қазақстанға шығуы туралы ресми хабарланған жоқ.

Дереккөздер: Wikipedia — Nissan, Nissan — компания профилі, The Beep — 2025 қаржы жылының қорытындысы, CAR Magazine — Re:Nissan жоспары, Yahoo Finance — жартыжылдық шығын және штаб-пәтерді сату, Al Jazeera — Honda мен Nissan бірігу келіссөзін тоқтатты, CNBC — Карлос Гонның Ливанға қашуы, Kolesa.kz — Nissan Қазақстанда қайта іске қосылды, CarNewsChina — Frontier Pro әлемдік нарықтарға шығады