ICEYE

ICEYE — шағын радарлық спутниктер жасап, орбитаға шығаратын фин компаниясы. Мұндай спутник Жерді бұлт астынан да, түнде де түсіре алады, ал клиенттерінің арасында Еуропаның бірнеше елінің әскері бар. Қазір компания туралы айтуға себеп бар: 2026 жылғы қазанда ресейлік әскери спутник ICEYE-X36 аппаратына шамамен 5 км-ге жақындады.

Эспоодағы университет жобасы (2014–2018)

ICEYE Аалто университетінен шықты. Компанияны 2014 жылы Рафал Моджевский мен Пекка Лаурила құрды, ол университеттің радиотехника бөлімінің спин-оффы еді. Алғашқы міндет нақты болды: 2015 жылы команда теңіз мұзын бақылауды көрсетіп, Horizon 2020 бағдарламасынан €2,4 млн грант алды.

Бұл технология синтезделген апертуралы радар, яғни SAR деп аталады. Спутник сигналды өзі жіберіп, шағылысын өзі қабылдайды, сондықтан оған күн де, ашық аспан да керек емес. 2018 жылғы 12 қаңтарда Үндістанның PSLV зымыранымен ұшқан ICEYE-X1 70 кг тартты. Ол осындай радар орнатылған, салмағы 100 кг-ға жетпейтін алғашқы спутник болды.

Топтама және ақша (2018–2024)

Әрі қарай компания аппараттарды топ-тобымен, көбіне SpaceX компаниясының Falcon 9 зымыранымен шығарды. 2019 жылғы қазанда, орбитада үш спутник жұмыс істеп тұрғанда, ICEYE 1 метрлік ажыратымдылықтағы суреттерді сата бастады.

Топтамамен бірге қаржыландыру да өсті. 2018 жылы компания True Ventures бастаған B сериялы раундта $34 млн тартты, 2020 жылғы қыркүйекте C сериясында $87 млн, 2022 жылғы ақпанда $136 млн алды. 2022 жылдан бері ICEYE суретпен қатар дайын спутник миссияларын да сатады: тапсырыс беруші жеке аппаратқа ие болады.

Украина және әскери тапсырыс (2022–2025)

2022 жылғы тамызда Сергей Притуланың қайырымдылық қоры Украинаға спутник деректерін алу үшін ICEYE-мен шарт жасасты. 2024 жылғы қарашада бұл деректерді қаржыландыруды Германия өз мойнына алды. Басқа келісімшарттар да қатар жүрді. 2024 жылғы қыркүйекте Грекия екі спутникке тапсырыс берді, 2025 жылы Нидерланды төрт спутник сұрады, ал Польша 2025 жылғы мамырда үш аппаратқа шамамен €200 млн-дық келісімшартқа қол қойды, тағы үшеуіне опцион бар.

Ең ірі келісімшарт 2025 жылғы желтоқсанда келді. Германия ICEYE мен бірлескен Rheinmetall ICEYE Space Solutions кәсіпорнынан €1,76 млрд-қа радарлық спутник деректерін сатып алды. Опциондармен бұл сома 2030 жылға қарай €2,7 млрд-қа дейін жетуі мүмкін. Rheinmetall деректерді Германия мен Венгрияда таратудың ерекше құқығын алды.

Ақша

Компанияның бағасы тез өсті. 2025 жылғы желтоқсанда ICEYE General Catalyst бастаған E сериясында €2,4 млрд бағамен €150 млн тартты. Жарты жылдан кейін, 2026 жылғы маусымда, General Atlantic бастаған F сериясы бағаны €10 млрд-тан асырды, деп хабарлады Bloomberg. Компанияның өзі €450 млн алды, ал бұрынғы акционерлердің үлесін сатумен бірге сома €1 млрд-қа жетті. Раундқа Финляндияның мемлекеттік Solidium мен Tesi құрылымдары, Nokia және Катар инвестициялық басқармасы қатысты.

Түсім бойынша деректер әртүрлі. Via Satellite компанияға сілтеп, 2025 жылға €250 млн дейді, Wikipedia-да шамамен €200 млн деп жазылған. Сол жерде ICEYE 2025 жылы пайдаға шыққаны айтылады.

Cosmos 2612-мен жақындасу (2026 жылғы қазан)

ICEYE-X36 2024 жылғы наурызда Falcon 9-бен ұшты, ол компанияның американдық бөлімшесі ICEYE US атына тіркелген. 2026 жылғы қазанда оған ресейлік Cosmos 2612 әскери спутнигі жақындады. Астроном Джонатан Макдауэлл 16 қазандағы маневрден кейін ол 5 км немесе одан да жақын тұрғанын жазды. LeoLabs компаниясы мұны мақсаты белгісіз әдейі жақындасу деп атады. Tom’s Hardware хабарлауынша, ICEYE мен АҚШ Қорғаныс министрлігі пікір білдірмеді, ал Ресей ашық мәлімдеме жасамады. Компанияның спутниктері Украинаға 2022 жылдан бері дерек береді. X36-ның өзі оған жұмыс істей ме, белгісіз: мұны Axios-қа украиналық шенеунік айтты.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қараша)

• Ұшырылымдар: 2025 жылғы желтоқсанға қарай компания орбитаға 62 спутник шығарды, оның 22-сі 2025 жылы ұшты. Wikipedia дерегінше, 2026 жылы тағы кемінде он спутник қосылды.
• Өндіріс: жылына 50 спутник, 2028 жылға қарай мақсат — 100, деп жазады Via Satellite.
• Клиенттер: Швецияның (10 спутник, 1,3 млрд швед кроны), Польшаның, Португалияның, Нидерландының, Финляндияның қарулы күштері, Грекияның ғарыш бағдарламасы. Жапонияның IHI компаниясы төрт аппаратқа тапсырыс беріп, тағы 20-сына опцион алды.
• Кеңселер: Финляндия, Польша, Испания, Грекия, Ұлыбритания және АҚШ, қызметкерлер саны 900-ден асады.

Дереккөздер: Wikipedia — тарихы, ұшырылымдар, келісімшарттар, Via Satellite — F сериясы, түсім, өндіріс, Bloomberg — баға €10 млрд-тан асты, Tom’s Hardware — Cosmos 2612-нің ICEYE-X36-ға жақындауы, ICEYE — ресми сайт