Halyk Bank

Halyk Bank — Қазақстанда барлығы дерлік өтетін банк: жалақы, зейнетақы, зауыттарға берілетін несие, ипотека, коммуналдық төлемдер. Елдегі несиелер мен депозиттердің шамамен 30%-ы осы банкте, ал 2025 жылы ол алғаш рет бір триллион теңгеден астам таза пайда тапты. Оның тарихы Ақтөбедегі кеңестік жинақ кассасынан басталады, ал бүгін оны Тимур және Динара Құлыбаевтар бақылайды. 2026 жылғы қазан айының басында банк тағы да жаңалықтарға ілікті: тамызда ол нашар несиелер портфелін 36 млрд теңгеге қысқартты. Бұрынғы жинақ кассасы қалай Орталық Азиядағы ең ірі банкке айналғанын, Қазкомды жұтып қою оған не бергенін және Kaspi-ге цифрлық жарыста қалай жол бермей келе жатқанын талдаймыз.

Шығу тегі: Ақтөбедегі жинақ кассасы (1923)

Банк өз тарихын 1923 жылғы тамыздан, Ақтөбеде алғашқы жинақ кассасы ашылған кезден бастайды. Әрі қарай Halyk — кеңестік жүйенің классикалық мұрагері: қазақстандық жинақ кассалары КСРО Жинақ банкінің құрамында болған, банк дәл соның арқасында басты активін — әр аудандағы бөлімшелер желісін және адамдардың ақшасын сонда апаруға дағдыланғанын мұраға алды.

Бұл желінің ауқымын банктің ресми шежіресіндегі сандар көрсетеді:

• 1941 жылғы 1 қаңтарда Қазақстанда 1 515 жинақ кассасы жұмыс істеген, оларда 550 мың адам 114,5 млн рубль салым ұстаған;
• 1945 жылдың соңында республиканың жинақ кассаларында небәрі 316 адам жұмыс істеген;
• 1959–1961 жылдары желі 322,7 млн рубль салымы бар 2 805 кассаға дейін өсті;
• 1990 жылы Қазақстанда алғашқы төлем карталары — «Ертіс» шығарылды.

Тәуелсіздік және жекешелендіру (1994–2001)

1994 жылы банк құрылымында 2 400-ге жуық бөлімше — филиалдар мен жинақ кассалары болған, оларда шамамен 14 мың адам жұмыс істеген. 1995 жылдың соңына қарай ол республикадағы ең ірі жұмыс істеп тұрған банкке айналды.

1998 жылғы шілдеде акционерлердің жалпы жиналысы банкті мемлекет 100% қатысатын жабық АҚ-дан ашық акционерлік қоғамға — «Қазақстан Халық жинақ банкіне» айналдырды. KASE-де жарияланған проспектке сәйкес, жекешелендіру 1998–2001 жылдары жүрді. 2006 жылға қарай банктің мажоритарлық акционері «Алмэкс» холдингтік тобы болды, оны Тимур Құлыбаев пен Динара Құлыбаева — тұңғыш президент Нұрсұлтан Назарбаевтың күйеу баласы мен қызы бақылайды.

Технология жағынан банк сол кезде көптен озық еді: 2000 жылы ол Қазақстанда алғашқы болып интернет-банкингті іске қосты, ал 2002 жылы миллионыншы төлем картасын шығарды.

Лондон, дағдарыс және мемлекеттен үлесті сатып алу (2006–2011)

2006 жылғы 24 қарашада банк Лондон қор биржасында жаһандық депозитарлық қолхаттарды (GDR) орналастыратынын жариялады — акциялардың шамамен 20%-ы. Қағаздарды «Алмэкс» сатты, ал түскен қаражаттың бір бөлігін банктің қосымша эмиссиясына қайта салуға уәде берді. Ол кезде Халықтың барлық 14 облыста 593 қызмет көрсету нүктесі және 700-ге жуық банкоматы болған.

2008–2009 жылдардағы дағдарыс барлық қазақстандық банктерге соққы берді. 2009 жылғы наурызда тұрақтандыру бағдарламасы бойынша Halyk капиталына «Самұрық-Қазына» қоры кірді. Бірақ мемлекет банкте ұзақ қалмады: 2011 жылғы наурызда банк қордың үлесін — акциялардың шамамен 20%-ын сатып алды. Euromoney деректері бойынша, 213 млн акцияны банктің өзі, қалғанын «Алмэкс» сатып алды, соның нәтижесінде оның үлесі шамамен 54%-дан 69%-ға дейін өсті.

2009 жылғы қаңтарда басқарманы Өміт Шаяхметова басқарды — ол банкті әлі күнге дейін басқарып келеді.

Қазкомды жұтып қою (2014–2018)

Халық тек өз күшімен ғана емес, сатып алулар арқылы да өсті. 2014 жылы ол HSBC-нің қазақстандық еншілес банкінің 100%-ын сатып алды, 2016 жылы Altyn Bank-тің 60%-ын қытайлық China CITIC Bank-ке сатты. Бірақ басты мәміле 2017 жылы болды.

Қазкоммерцбанк (Qazkom) елдегі ең танымал брендтердің бірі және сонымен бірге баяу жарылатын мина еді: оның мойнында БТА Банктің 2,4 трлн теңге қарызы тұрды. Forbes Kazakhstan 2017 жылғы маусымда сипаттаған құтқару схемасы былай болды:

• Кенес Ракишев Қазком акцияларының 86,09%-ын символдық 1 теңгеге сатады, «Самұрық-Қазына» — тағы 10,72%-ын, ол да 1 теңгеге;
• Проблемалық кредиттер қоры БТА активтерін сатып алады, ал БТА Қазком алдындағы 2,4 трлн теңге қарызын өтейді;
• Халық банкі Қазкомның 96,81%-ын алып, оны 185 млрд теңгеге қосымша капиталдандырады.

Мәміле 2017 жылғы 5 шілдеде жабылды. Шаяхметова оны «бүкіл қазақстандық қаржы секторы үшін айтулы» деп атады. Интеграция бір жарым жылдан астам уақыт алды: 2018 жылғы 27 шілдеде Қазком заң жүзінде Халыққа қосылды, Қазком акционерлеріне Халық банкінің 758,7 млн акциясы берілді, ал Qazkom бренді жойылды. Бірігуден кейін Халық сөзсіз көшбасшыға айналды: Forbes Kazakhstan деректері бойынша, 2018 жылдың соңында оның активтері 8,67 трлн теңге, нарықтағы үлесі 34,3% болды.

Модель қалай жұмыс істейді

Halyk — әмбебап банк: ірі бизнеске де, зейнеткерлерге де несие береді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша оның 11,3 миллионнан астам белсенді бөлшек клиенті және 460 мыңға жуық корпоративтік клиенті болды. Freedom Broker сарапшыларының жазуынша, банк елдегі нақты экономика секторының 47%-ын қаржыландырады.

Банктің айналасында тұтас компаниялар тобы құрылған:

• сақтандыру — «Халық Иншуранс» және «Халық Лайф»;
• брокерлік қызметтер — Halyk Finance және Halyk Global Markets;
• «Халық Лизинг», Halyk Collection коллекторлық компаниясы, проблемалық активтермен жұмыс істейтін Halyk Activ;
• Kazteleport және Halyk Lab IT-компаниялары;
• шетелдегі банктер — Halyk Bank Georgia және Өзбекстандағы Tenge Bank.

Топтың цифрлық витринасы — Halyk Super App. Freedom Broker деректері бойынша, 2025 жылдың соңына қарай оны ай сайын 8,5 млн адам пайдаланған. Қосымшада аударымдар, несиелер, депозиттер, мемлекеттік қызметтер, маркетплейс, метрода бет-әлпет арқылы жол ақысын төлеу (FacePay) бар. Төраға орынбасары Нариман Мұқышев міндетті былай тұжырымдаған: SuperApp «қаржылық та, лайфстайл міндеттерді де» шешуге тиіс. Басқаша айтқанда, Халық Kaspi жасағанды құрып жатыр: барлық жағдайға арналған бір қосымша.

Халық пен Kaspi

Бұл — қазақстандық қаржы нарығындағы басты бәсеке. Халықта — ауқым, корпоративтік клиенттер және елдегі ең үлкен баланс. Kaspi-де — культке айналған қосымша, маркетплейс және миллиондаған адамның «қызыл» интерфейстің ішінде өмір сүру әдеті. Пайда бойынша олар нарықты екеуара бөліседі: Finratings.kz деректері бойынша, 2026 жылғы шілдеде Halyk 75,6 млрд теңге, Kaspi 41,2 млрд теңге тапты, ал бірлесіп бүкіл банк секторы пайдасының 58%-ын алды.

Бөлшек саудада Kaspi-ді қуып жету үшін Халық қосымшаға және серіктестер арқылы кеңеюге бәс тігеді. 2025 жылдың жазында ол Өзбекстандағы ең ірі Click төлем жүйесінің 49%-ын $176,4 млн-ға сатып алды, ал Click акционерлері Tenge Bank-тің 49%-ын $60,76 млн-ға алды. Click-тің 20 миллионнан астам пайдаланушысы бар және Өзбекстандағы мобильді төлемдер нарығының 38%-ы соған тиесілі — бұл көрші елдің жаппай аудиториясына апаратын қысқа жол.

Сәтсіздіктер мен қиындықтар

• 2009 жылғы дағдарыс. Банк «Самұрық-Қазына» арқылы мемлекетті капиталға кіргізуге мәжбүр болды; үлесті тек екі жылдан кейін ғана сатып алды.
• Шетелдік еншілес банктер. Шетелдегі үлкен желі тамыр жаймады. 2022 жылы Халық Тәжікстаннан кетті, ал 2022 жылғы 19 желтоқсанда ресейлік Москоммерцбанкті сатты: Ресейде мобилизация жарияланғаннан кейін еншілес банктің 80 қызметкері, негізінен айтишниктер шақыру қағазын алды, ал оның топ есептілігіндегі үлесі 2%-дан аз болатын. 2024 жылғы сәуірде Halyk Bank Kyrgyzstan да кетті — оны Айдан Кәрібжановтың Visor International тобы сатып алды, кейін банк O!Bank болып қайта аталды.
• Қазкомның мұрасы. Ең ірі бәсекелесімен бірге банк оның проблемалық несиелерін де алды. ХҚЕС бойынша үшінші сатыдағы қарыздардың үлесі 2026 жылдың бірінші жартыжылдығының соңында 8,6% болды.
• Қосымша. 2025 жылғы желтоқсанда Finratings.kz Halyk жаңартуына қатысты шағымдарды талдады: ПИН-кодты екі рет сұрау, жаңарту кезіндегі ақаулар, мазалайтын жарнама. Соңғы пікірлердің 38%-ы сыни болды, бірақ сторлардағы орташа рейтинг — 4,7–4,8.

Бұл клиент үшін нені білдіреді

Қарапайым қазақстандық үшін Халық — ең алдымен «жүйе құраушы» банк деңгейіндегі сенімділік. Fitch 2025 жылғы қыркүйекте BBB- рейтингін тұрақты болжаммен растады, ал S&P 2026 жылғы 4 қыркүйекте BBB- рейтингі бойынша болжамды «позитивті» деңгейге дейін жақсартты. Бұл — инвестициялық деңгей, өңірдегі банктердің көбінен жоғары.

• Депозиттер. 2026 жылғы 30 маусымда клиенттер топта 14,87 трлн теңге ұстаған, оның 8,28 трлн-ы — жеке тұлғалардың ақшасы. Көлем бәрінен қорғамайды, бірақ мұндай банктің құлауы бүкіл жүйенің құлауын білдірер еді — сондықтан мемлекет пен реттеуші оны ерекше қадағалайды.
• Несиелер. 300 млн теңгеге дейінгі қарыздар 10 минутта рәсімделеді. Ал Visa өкілі Антон Бороздиннің айтуынша, банктегі несиелер мен депозиттердің 90%-ы онлайн рәсімделеді.
• Нашар қарыздар. Қарыз алушылар мен салымшылар үшін жақсы жаңалық: 2026 жылғы тамызда Halyk мерзімі 90 күннен асқан несиелер портфелін 36 млрд теңгеге, 599,5 млрд теңгеге дейін қысқартты. Олардың үлесі — 4,3%, ал сектор бойынша нашар несиелер үлесі 4%-ға дейін төмендеді.
• Акциялар. 2025 жылғы қарашадағы SPO-дан кейін Халық қағаздарын KASE немесе AIX-те сатып алу оңайлады: қазақстандық инвесторлар мәміледе 121,8 млн акция сатып алды. Банк мол дивиденд төлейді — 2025 жыл үшін барлығы шамамен 634,6 млрд теңге.

Ақша

Шоғырландырылған есептілік бойынша топтың 2025 жылғы таза пайдасы 14,9%-ға өсіп, 1,058 трлн теңгені құрады. Бір жыл бұрын, 2024 жылы банк шамамен 921 млрд теңге тапқан. Салыстыру үшін: Forbes Kazakhstan деректері бойынша, 2018 жылы пайда 284,7 млрд теңге болған.

2026 жылғы бірінші жартыжылдықтың қорытындысы (2026 жылғы 18 тамыздағы есеп):

• таза пайда — 447,6 млрд теңге, оның 212,8 млрд-ы — екінші тоқсанда;
• активтер — 22,04 трлн теңге (2025 жылдың соңында 20,4 трлн болған);
• брутто несие портфелі — 13,96 трлн теңге;
• капитал — 3,64 трлн теңге;
• капитал рентабельділігі (ROE) — жылдық 24,8%, тәуекел құны — 1,4%.

2025 жыл үшін дивидендтер екі траншпен төленді: 2026 жылғы мамырда бір акцияға 30,1 теңге (шамамен 328,4 млрд теңге, оның 203,6 млрд-ға жуығы «Алмэкске» тиді) және қыркүйекте 28,09 теңге (306,2 млрд). 2026 жылдың көктемінен бастап банк тоқсан сайынғы төлемдерге көшті.

Халықтың капиталдандыруын Forbes соңғы рет Global 2000 рейтингінде келтірген: 2019 жылы $3,3 млрд және 2021 жылы $4,3 млрд.

Иелері және листинг

Банкті Тимур және Динара Құлыбаевтардың «Алмэкс» холдингтік тобы бақылайды. Forbes Kazakhstan 2026 жылы ерлі-зайыптыларды жалпы байлығы $5,4 млрд болатын елдің ең бай адамдары тізімінде үшінші орынға қойды.

Банк акциялары үш алаңда саудаланады: GDR — Лондон биржасында (2006 жылдан), жай акциялар — KASE-де HSBK тикерімен, ал 2019 жылғы 30 қыркүйектен бастап Астанадағы АХҚО биржасында (AIX) да. 2025 жылғы қарашада «Алмэкс» $475,4 млн-дық SPO аясында акциялардың 7,6%-ын сатты: бағасы — бір акцияға 298,66 теңге және бір GDR-ға $23. Банктің өзі ақша алған жоқ, есесіне «Алмэкстің» үлесі шамамен 62%-ға дейін төмендеді, ал free float 38%-ға дейін өсті. Мәмілені Citigroup, J.P. Morgan және Halyk Finance ұйымдастырды, ал иесі қалған акцияларды 365 күн сатпауға міндеттенді.

Кім басқарады

Басқарма төрағасы — Өміт Шаяхметова, бұл лауазымда 2009 жылғы қаңтардан бері. Ол 1969 жылы туған, Ресей халықтар достығы университетін бітірген және американдық Ратгерс университетінде MBA алған. Ұлттық банкте, ABN AMRO-ның қазақстандық еншілес банкінде жұмыс істеген, ал 2004 жылдан Халық банкі төрағасының орынбасары болған. Демек, ол банкті 17 жылдан бері басқарып келеді.

Директорлар кеңесін 2004 жылдан бұрынғы қаржы министрі Александр Павлов басқарған, ал 2025 жылғы 1 мамырдан бастап — Арман Дунаев, ол да бұрынғы қаржы министрі және қаржы реттеушісінің бұрынғы басшысы. Forbes Kazakhstan деректері бойынша, 2025 жылғы сәуірде кеңесте жеті адам болған, оның бесеуі — тәуелсіз директорлар, біреуі «Алмэкс» өкілі болған.

2026 жылғы қаңтарда IT және цифрлық трансформация жөніндегі төраға орынбасары болып Сбербанктің бұрынғы топ-менеджері Михаил Хасин тағайындалды. Бұл лауазымда ол 2025 жылғы желтоқсанда кеткен Андрей Заварзиннің орнын басты. Басқармада барлығы 11 адам бар, 2025 жылы олар бірлесіп 4,5 млрд теңге алды — бір жыл бұрынғыдан 10,1%-ға көп. Топта 16 718 адам жұмыс істейді.

Қызықты деректер

• 2023 жылы банк 100 жылдығын атап өтті.
• Қазақстандағы алғашқы төлем карталарын — «Ертісті» 1990 жылы дәл осы жүйе шығарды.
• Ең ірі бәсекелесі Қазкомды Халық іс жүзінде 2 теңгеге сатып алды — Ракишевке және «Самұрық-Қазынаға» бір-бір теңгеден. Рас, бұл сомаға 185 млрд теңгелік қосымша капиталдандыру қоса жүрді.
• 2025 жылы банк цифрлық теңгемен өзінің алғашқы несиесін берді.
• 2024 жылы Halyk Астанадағы V Дүниежүзілік көшпенділер ойындарының бас серіктесі болды.
• Euromoney Halyk-ті 2025 жылғы Қазақстанның үздік банкі деп атады.

Қазір не болып жатыр (2026)

Банк 2026 жылдың соңына жақсы формада келіп отыр. Бірінші жартыжылдықтағы пайда — 448 млрд теңгеге жуық, ROE — шамамен 25%, активтер 22 трлн теңгеден асты. Қыркүйекте S&P Қазақстандағы банктік қадағалаудың күшеюіне және банк жинаған капиталға сілтеме жасап, рейтинг бойынша болжамды «позитивтіге» дейін көтерді. Тамызда Халық проблемалық портфелін айтарлықтай тазартты, ал жазда Kaspi-мен бірге бүкіл сектор пайдасының жартысынан астамын алды.

Алдағы айлардағы басты сюжеттер — жаңа IT-орынбасардың басшылығымен Super App-ты дамыту, Өзбекстандағы Click-пен интеграция және енді тоқсан сайын төленетін дивидендтер. Әрине, Kaspi-мен бәсеке де: баланс бойынша Халық әлдеқашан алда, ал қазақстандықтардың смартфонындағы күрес енді ғана қызып келеді.

Дереккөздер: Halyk Bank — банк тарихы, Wikipedia — Halyk Bank, KASE — 2006 жылғы GDR орналастыру, Euromoney — «Самұрық-Қазына» үлесін сатып алу, Forbes Kazakhstan — Қазком мәмілесі, Forbes Kazakhstan — мәмілені жабу, Forbes Kazakhstan — Қазкомның қосылуы, Forbes Kazakhstan — AIX-тегі листинг, Halyk Bank — SPO қорытындысы, Kapital.kz — $475 млн-дық SPO, Halyk Bank — Click-пен мәміле, Halyk Bank — 2026 жылғы 2-тоқсан нәтижелері, Interfax-Kazakhstan — 2025 жылғы пайда, Bes.media — 2024 жылғы пайда мен дивидендтер, Freedom Broker — 2025 жылғы 4-тоқсан есебі, Kapital.kz — 2025 жылдың қорытындысы, Finratings.kz — 2025 жылғы дивидендтер, Finratings.kz — Halyk пен Kaspi пайда бойынша, S&P Global Ratings — «позитивті» болжам, 2026 жылғы қыркүйек, Forbes Kazakhstan — басқарма сыйақысы, Forbes Kazakhstan — директорлар кеңесінің жаңа төрағасы, Kapital.kz — Өміт Шаяхметованың досьесі, Kapital.kz — Москоммерцбанкті сату, Bes.media — Halyk Bank Kyrgyzstan тағдыры, Bes.media — Halyk SuperApp