Aleph Alpha

Aleph Alpha-ны бес жыл бойы жасанды интеллект жарысындағы Германияның басты үміті деп атады. Гейдельбергтегі стартап Bosch, SAP және Lidl иелерінің ақшасын жинады және Еуропаға американдық бұлттарға тәуелді емес ЖИ уәде етті. Кейін жылдық түсімнің миллион еуроға жетпейтіні белгілі болды, негізін қалаушы кетті, ал компанияны канадалық Cohere өз қанатының астына алды. Бірақ 2026 жылдың қазанында Aleph Alpha қайтадан жаңалықтарда: ол неміс мемлекеттік секторына арналған 78 млрд параметрлі Kolibri-1 моделін ашық қолжетімділікке шығарды. Бұл — еуропалық «егемен ЖИ» шындықпен қалай бетпе-бет келгені туралы оқиға.

Шығу тегі: Apple-дің бұрынғы менеджері мен Deloitte кеңесшісі

Компанияны 2019 жылы Гейдельбергте екі адам құрды: Йонас Андрулис пен Самуэль Вайнбах. Андрулис Карлсруэ технологиялық институтында инженер-экономист мамандығы бойынша оқып, кейін Кремний алқабындағы Apple-де зерттеулерді басқарды. Вайнбах MBA дәрежесін алып, 2010–2018 жылдары Deloitte-та жұмыс істеді.

Идея қарапайым әрі нағыз еуропалық еді. Американдық зертханалар АҚШ бұлттарында жұмыс істейтін және ең алдымен ағылшын тілінде оқытылған модельдер жасайды. Неміс министрліктеріне, банктеріне және зауыттарына өз тілін түсінетін, Германиядағы серверлерде жұмыс істейтін және жауаптың қайдан алынғанын түсіндіре алатын ЖИ керек. Aleph Alpha алғашқы күннен-ақ осы нарықты таңдады: тек корпорациялар мен мемлекет, ешқандай тұтынушылық чат-боттар жоқ.

Luminous және алғашқы ақша: 2020–2022

2020 жылы стартап €5,3 млн бастапқы инвестиция тартты, 2021 жылы еуропалық венчурлық қорлардан A раундында €23 млн алды. Осы қаражатқа команда Luminous модельдер отбасын жасады. Олар бес тілде жұмыс істеді, ал басты ерекшелігі — түсіндіру функциясы еді: модель жауап бергенде бастапқы құжаттардың қай үзінділеріне сүйенгенін көрсетті. Шешімін негіздеуге тиіс заңгер немесе шенеунік үшін бұл салмақты дәлел.

2021 жылы-ақ Aleph Alpha модельдерді мәтін мен суреттің үйлесімімен жұмыс істеуге үйретті, ал 2022 жылы мультимодальды сұрау бойынша сурет жасауды меңгерді. MultiFusion деп аталған бұл әзірлемені компания 2023 жылы NeurIPS конференциясында таныстырды. Серверлер еуропалық деректерді қорғау ережелеріне сәйкес Баварияда орналасты. Алғашқы көрнекті клиенттердің бірі Гейдельберг болды: қала стартап технологиясымен тұрғындарға арналған Lumi анықтамалық жүйесін іске қосты.

«Жарты миллиардтық» раунд және ыңғайсыз сандар: 2023

2023 жылдың қарашасында Aleph Alpha $500 млн-нан асатын B раундын жариялады. Тақырыптар OpenAI-мен иық тірестіре алатын еуропалық чемпион туралы жазды. Инвесторлар арасында — Schwarz Gruppe (Lidl мен Kaufland иесі), Дитер Шварц қоры, Innovation Park Artificial Intelligence, Bosch, SAP, Hubert Burda Media, Christ&Company Consulting және Hewlett Packard Enterprise.

Кейін капиталға түскен «тірі» ақшаның азырақ екені анықталды. Жарияланған сомадан:

• шамамен €110 млн — капиталға салынған нақты инвестиция;
• шамамен €300 млн — еншілес Aleph Alpha Research арқылы зерттеулерді қаржыландыру;
• шамамен €60 млн — тапсырыстар бойынша міндеттемелер.

Сонымен қатар 2023 жылдың қаржылық қорытындылары белгілі болды. Компания $6 млн табуды мақсат еткен, бірақ түсім €18,9 млн шығынмен €1 млн-нан аз болды. Сол жылдың желтоқсанында пайдаланушылар модельден нәсілшіл және кемсітуші жауаптар тапты, бұл «жауапты еуропалық ЖИ» имиджіне соққы болды.

Бетбұрыс: 2024

2024 жылдың ортасына қарай Aleph Alpha-ның модель көлемі бойынша OpenAI, Google және Anthropic-пен бәсекелесе алмайтыны анық болды: американдықтардың бюджеті әлдеқайда үлкен. 2024 жылдың тамызында компания стратегиялық бетбұрыс жариялады. Ең үлкен модель жарысының орнына — PhariaAI платформасы, корпорациялар мен мемлекеттік құрылымдар өз ЖИ қосымшаларын, соның ішінде басқалардың ашық модельдері негізінде құратын құралдар жиынтығы.

Жаңа серіктестіктер бұл бағытты нығайтты:

• 2024 жылғы маусым — заң міндеттері мен комплаенске арналған PwC-мен бірлескен creance.ai кәсіпорны;
• 2024 жылғы қараша — Deutsche Bank стратегиялық инвестор ретінде капиталға кірді;
• HPE және SAP-пен эксклюзивті емес серіктестіктер, Дуйсбург-Эссен университеті мен Дармштадт техникалық университетімен зерттеу жобалары.

Компания сайтында клиенттер ретінде Германияның федералдық еңбек агенттігі, федералдық цифрландыру министрлігі, Баден-Вюртемберг жері, Deutsche Bank, Infineon, Hella және SAP көрсетілген.

Негізін қалаушының кетуі және қысқартулар: 2025–2026

2025 жылғы 10 қазанда Йонас Андрулис алты жыл басқарған CEO қызметінен кетті. Компанияны екі басқарушы директор басқарды: бұған дейін Schwarz Gruppe-та Lidl-дің электрондық сауда бағытын басқарған Рето Шпёрри және Accenture-ден келген Ильхан Шеер. heise мәліметінше, Шпёрри Schwarz Gruppe-тан да сыйақы алған, ал Aleph Alpha-ның өзі сол кезде шамамен жарты миллиард еуроға бағаланған — француздық Mistral-дың €12 млрд-қа жуық бағасы аясында.

«Lidl менеджерлеріне» өту қарапайым нәрсені білдірді: ең ірі акционер басқаруды өз қолына алды. 2026 жылдың қаңтарында компания шамамен 50 адамды, штаттың 17%-ын қысқартты. «Негізгі құзыреттерге шоғырлану үшін қызметкерлерді қысқарту, өкінішке қарай, қажет болды», — деп түсіндірді Aleph Alpha-да. Бастапқыда бақылау кеңесінің төрағасы креслосы дайындалған Андрулис компаниядан толықтай кетті.

Cohere-мен мәміле: 2026

2026 жылдың сәуірінде канадалық Cohere Aleph Alpha-мен бірігетінін жариялады. New York Times дереккөзге сілтеме жасап хабарлағандай, біріккен компания шамамен $20 млрд тұрады. Aleph Alpha-ның көнекөз акционері Schwarz Group Cohere-ге €500 млн құрылымдық қаржыландыру (шамамен $600 млн) салуға және оның E раундының жетекші инвесторы болуға міндеттенді. Біріккен бизнес сол Schwarz-қа тиесілі STACKIT егемен бұлтында жұмыс істейді.

2026 жылғы 16 қыркүйекте тараптар түпкілікті келісімге қол қойды. Компания Cohere брендімен Берлин мен Торонтодағы екі штаб-пәтермен жұмыс істейді, ал зерттеу орталығы Гейдельбергте қалады. Қыркүйекте Шпёрри кеткеннен кейін Aleph Alpha-ның жалғыз CEO-сы болған Ильхан Шеер біріккен компанияның операциялық директоры, ал негізін қалаушылардың бірі Самуэль Вайнбах зерттеулер жөніндегі директоры болуға тиіс. Мәміле реттеушілер мақұлдағаннан кейін 2026 жылдың соңына қарай түпкілікті жабылады деп күтілуде. Жариялау сәтінде Aleph Alpha-да шамамен 250 адам, ал біріккен компанияда 1000-нан астам адам жұмыс істеді.

Модель қалай жұмыс істейді

Aleph Alpha чат-ботқа жазылымды емес, бақылауды сатады. Клиент өз серверлерінде немесе неміс бұлтында орналастыруға болатын модельдер мен құралдарды алады және құжаттарын АҚШ пен Қытайдың дата-орталықтарына жібермейді. Мемлекеттік органдар, банктер, қорғаныс саласы мен өнеркәсіп үшін бұл бенчмарктардағы артық пайыздардан жиі маңыздырақ. Ақша жаппай жазылымдардан емес, лицензиялардан, енгізуден және бірлескен жобалардан түседі.

2026 жылғы 3 қазанда шыққан Kolibri-1 — осы логиканың витринасы. Бұл Apache 2.0 лицензиясы бойынша ашық салмақтары бар, «сарапшылар қоспасы» архитектурасындағы модель: барлығы 78,1 млрд параметр, әр токенге шамамен 3,46 млрд белсенді параметр. Оны Германия мен Финляндияда Nvidia-ның 768 B200 үдеткішінде оқытқан, оқыту деректерінің төрттен біріне жуығы неміс тілінде. Оны Hugging Face платформасынан жүктеуге болады, бірақ іске қосу үшін H100 деңгейіндегі серверлік үдеткіш қажет.

Сәтсіздіктер мен қиындықтар

• Ақша мен амбиция. Шулы раунд кезінде 2023 жылғы €1 млн-нан аз түсім еуропалық тапсырыс берушілерге егемен ЖИ идеясы ұнайтынын, бірақ олардың ақша төлеуге асықпайтынын көрсетті.
• Көлем жарысы. Luminous модельдері GPT-4 пен ашық Llama-дан тез артта қалды, компанияға стратегияны өзгертуге тура келді.
• Бедел. 2023 жылғы модельдің нәсілшіл жауаптарына байланысты жанжал және B раундының нақты сомасы төңірегіндегі даулар сенімге нұқсан келтірді.
• Бәсеке. Француздық Mistral сол уақыт ішінде бағасы бойынша әлдеқайда өсіп, еуропалық ЖИ-дің басты бет-бейнесіне айналды.

Қазақстан үшін бұл нені білдіреді

Aleph Alpha-ның Қазақстанда тікелей бизнесі жоқ, бірақ оның тарихы өзінің KAZ-LLM тілдік моделін және Екібастұзда «ЦОД алқабын» салып жатқан ел үшін пайдалы сабақ. Kolibri ұлттық деңгейдегі модельдің бағасын көрсетеді: бірнеше жүз үздік үдеткіш және оларда үш апталық оқыту. Ал Aleph Alpha-ның жолы бір ғана егемендік идеясы жеткіліксіз екенін көрсетеді: төлеуге дайын тапсырыс берушілерсіз және ірі серіктессіз тіпті жақсы қаржыландырылған стартап та жалғыз өзі аман қалмайды.

Ақша

2023 жылдан кейінгі түсім бойынша жария есептілік жоқ. Қаржыландырудың белгілі кезеңдері: 2020 жылы €5,3 млн, 2021 жылы €23 млн, 2023 жылы «$500 млн-нан астам» деп жарияланған B раунды (оның шамамен €110 млн капиталға), 2024 жылы Deutsche Bank-тің кіруі. heise мәліметінше, соңғы дербес бағасы 2025 жылы шамамен €0,5 млрд болған. Cohere-мен мәміледе біріккен компания шамамен $20 млрд-қа бағаланады.

Кім басқарады

Бас директор — Ильхан Шеер (2026 жылғы қыркүйектен бастап жалғыз өзі). Негізін қалаушылардың бірі Самуэль Вайнбах зерттеулерге жауап береді. Ең ірі акционері және басты стратегиялық серіктесі — Schwarz Digits бөлімшесі арқылы Schwarz Group. Мәміле жабылғаннан кейін компанияны Cohere-дің CEO-сы Эйдан Гомес басқарады.

Қызықты деректер

• Алеф — еврей әліпбиінің бірінші әрпі; математикада Георг Кантор заманынан бері ол шексіз жиындардың қуатын белгілейді.
• Aleph Alpha EleutherAI қауымдастығының ашық жобаларына қатысып, модельдерін HPE жүйелерінде оқытты.
• Kolibri фактілер жетпесе, жауап беруден бас тартуға үйретілген: сынақтарда модель білімдегі олқылықтарды 44% жағдайда дұрыс таныды.
• Aleph Alpha мен Cohere-дің инвесторы Schwarz Group — Lidl және Kaufland желілерінің иесі.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Aleph Alpha дербес бренд ретінде соңғы айларын өткізуде: мәміле жабылғаннан кейін ол Cohere-дің неміс бөлігіне айналады. Kolibri-1 өз маркасымен шықты және неміс мемлекеттік секторына бағытталған. Гейдельберг стартапы жалғыз өзі жасай алмаған нәрсені Торонто мен Берлиннің трансатлантикалық одағы жасай ала ма — бұл 2027 жылы белгілі болады.

Дереккөздер: Wikipedia — Aleph Alpha тарихы мен қаржыландыруы, Wikipedia (неміс.) — негізін қалаушылар, өнімдер, серіктестіктер, heise — басшылықтың ауысуы және Schwarz Group рөлі, Business Punk — 2026 жылғы қаңтардағы қысқартулар, TechCrunch — Cohere-мен мәміле шарттары, AI Weekly — 2026 жылғы 16 қыркүйектегі түпкілікті келісім, Startup Fortune — Kolibri және басшылық, Hugging Face — Kolibri-1 карточкасы, Aleph Alpha — ресми сайт