Ақтаудағы Жартас соқпағы: не көруге болады және 2026 жылы не жабық

Жартас соқпағы (орысша «Скальная тропа») — Ақтаудың басты серуен орны: тік жартас пен Каспий арасына салынған 1,5 км ағаш төсем, 24 көру алаңы және көршілес тоғыз қабатты үйдің төбесіндегі маяк. Баруға тұрарлық, бірақ 2026 жылғы күздің шындығын ескеру керек: су перісі тұрған үңгір үшінші жыл жабық, 4А шағынаудандағы Caspian Riviera қонақүйінің тұсындағы бөлік шілденің соңынан бері жөндеуге жабылған, ал кешке адамдарды осында тартқан сәулет жарығы әлдеқашан жанбай тұр.

Бұл қандай орын және қалай пайда болды

Жобаны 2018 жылдың басында таныстырып, сол жылдың жазында салуға кірісті — 2018 жылғы 12 тамызда Ақтауда өткен Бесінші Каспий саммитіне орай. Саммит қонақтарына алғашқы бөліктерін көрсетті, ал барша жұртқа соқпақ 2019 жылғы 31 тамызда, Конституция күніне орай ресми түрде ашылды. Нысанның алдын ала құны — 1,2 млрд теңге, билік мәліметінше, қаржыны демеушілер берген.

Басында соқпаққа үлкен үміт артылды:

• шамамен 1,5 км жаяу жүргінші жолы, ол тұзды теңіз ауасына төзетін ағаш-полимер композитінен жасалған;
• 24 көру алаңы және жоғарыдағы күн сағаты бар үлкен алаң (1 500 шаршы метр);
• жартастардағы 300 жарықдиодты прожектор, динамикалық жарық және музыкалық сүйемелдеу;
• 100-ден астам бейнебақылау камерасы мен полиция бекеті;
• жоба авторы Марат Сюниковтің айтуынша, маршруттың 70%-ы қозғалысы шектеулі адамдарға қолжетімді.

Қозғалысы шектеулі жандарға уәде етілген пандус ақыры салынбады, ал жеті жылда соқпақ бірнеше рет тас құлауын бастан өткерді, оны кім ұстауы керек деген дау да ұзаққа созылды.

Жартас соқпағында не көруге болады

Маршрут 4 және 4А шағынаудандар тұсында жағалаудың жиегімен өтеді. Бір жағыңызда — ақшыл бор жартастар, екінші жағыңызда — ашық Каспий мен толқын шуы. Басты нүктелері:

Үңгір және су перісінің мүсіні

Шағын үңгірдің кіреберісінде қола су перісі тұр — маршруттағы ең көп суретке түсетін нүкте. Бірақ ішіне кіре алмайсыз: үңгірдің үстінде үшінші жыл тұрғын үй кешені салынып жатыр, кіреберіс қоршаумен және ескерту белгілерімен жабылған. 2026 жылғы шілдеде Ақтау қаласының әкімдігі ішінде іздестіру-жөндеу жұмыстары жүріп жатқанын, кейбір бөліктердің опырылу қаупі бар екенін түсіндірді. Үңгірді сақтау және қайта ашу мәселесі сараптамалық тексеруден кейін шешіледі; мерзімі әзірге белгісіз.

Тұрғын үйдің төбесіндегі «Меловой» маягы

Соқпақтың үстінен қаланың ең ерекше символы көрінеді — 4-шағынаудандағы №9 тұрғын үйдің төбесінде жұмыс істеп тұрған маяк. Маяк жабдығы тұрғын үйге 1974 жылы орнатылды, ақтаулықтар мұндай шешім әлемде алғаш рет осында жасалды деп мақтан етеді. Шам 11-қабат деңгейінде, теңіз деңгейінен 73 м биіктікте орналасқан, мұнараның өзі — 10 м. 2023 жылғы желтоқсанда маяк Қорғаныс министрлігінен облыс меншігіне берілді, ал 2024 жылғы мамырда қайта жанды.

Көру алаңдары мен пирстер

Орындықтары бар алаңдар жартастың табиғи шығыңқы жерлеріне орнатылған — әрқайсысынан Каспий жаңа қырынан көрінеді. Бірнеше жерде төсем суға қарай пирс пен көпір болып шығады: сол жерден теңіз бен балықшыларды тамашалауға болады. Ескерте кетейік, 2026 жылдың жазында тұрғындар төсемі мен қоршауының бір бөлігі жоқ пирске шағымданды; әкімдік оны мердігер арқылы қалпына келтіруге уәде берді.

Жоғарғы шолу алаңы

Маршруттың соңы — жартастар арасындағы баспалдақ, ол үлкен көру алаңына алып шығады. Осы жерден қала жағалауы, порт және яхт-клуб көрінеді, ал күн батқанда теңіз мыс түске енеді. Бүкіл серуеннің ең әдемі кадры осы.

Қазір не жабық және соқпақ қандай күйде

Сапар алдында мынаны білген жөн: Жартас соқпағы қазір әдемі, бірақ тозығы жеткен нысан. 2026 жылғы қазандағы белгілі жағдай:

• Caspian Riviera қонақүйінің тұсындағы бөлік (4А ш/а) 2026 жылғы 26 шілдеде «бірнеше күнге» жөндеуге жабылды, 30 шілдеде жабу мерзімі белгісіз уақытқа ұзартылды. Ашылу күнін әкімдік өзінің ресми парақшаларында хабарлайтынын айтты.
• Үңгір үшінші жыл жабық, оның тағдыры сараптаманы күтіп тұр.
• Жарық. Сәулет жарығы әлдеқашан жанбайды, шамдар сынған, сәндік элементтердің бір бөлігін тот басқан немесе вандалдар бүлдірген (тұрғындар шағымы, 2026 жылғы шілде). Әкімдік жарықты жөндеу туралы әзірге ештеңе айтқан жоқ, сондықтан қараңғыда серуендеу онша жақсы ой емес.
• Қоршаулар. 2026 жылғы тамызда бір бөліктегі қоршаудың көлденең тақтайы жоғалып кетті. Әкімдік мұны вандализм деп атап, жөндеуді «СМК-Атамекен» ЖШС мердігеріне тапсырды.
• Пирс. Күтіп-ұстау мен абаттандыруды «Алаш Констракшн» ЖШС жүргізеді; зақымдалған пирс пен төсемді қалпына келтіру жоспарланған, мерзімі айтылмады.

Тас құлауы — бұл жердің бұрыннан келе жатқан проблемасы. Соқпаққа 2019 жылғы қаңтарда, 2020 жылғы мамыр мен қарашада тас құлады, 2022 жылғы қаңтарда маршруттың бір бөлігі ықтимал қауіпті деп жабылды, ал 2024 жылы Caspian Riviera тұсындағы бөлікті қайта салып, адамдарды опырылған жерді айналып өтуге жіберді. Осы жылдар ішінде ешкім зардап шеккен жоқ, бірақ жартас астында ұзақ тұрмаған және қоршаудан әрі өтпеген дұрыс.

Қашан барған дұрыс

• Таңертең — адам аз, күн жұмсақ, жартастарға көлбеу сәуле түседі, суреттер ең әдемі шығады.
• Жазда күндіз соқпақ ыстық әрі көлеңке жоқтың қасы: су, бас киім және күннен қорғайтын көзілдірік алыңыз.
• Күн батарда — ең әдемі уақыт, әсіресе жоғарғы алаңнан. Бірақ жарық жанбай тұрғанда қараңғы түскенше қайтуды жоспарлаңыз.
• Көктем мен күздің басы — серуенге ең жайлы айлар. Қазан айында соқпақты Маңғыстау бойынша сапармен ұштастыруға болады.

Жартас соқпағына қалай жетуге болады

Соқпақ 4-шағынаудандағы жартастардан басталады — бұл Ақтаудың жағалаудағы орталық бөлігі, маяк пен Caspian Riviera қонақүйінің жанында.

• Жаяу. 4-шағынаудан мен көршілес шағынаудандардан соқпаққа жаяу жетуге болады, бағдар — маягы бар үй.
• Автобуспен. 4 немесе 5-шағынаудандағы аялдамаларға дейін барып, теңізге қарай бірнеше минут жаяу жүресіз. Маршрут нөмірлерін 2ГИС-тен тексеріңіз: қалалық көлік схемасы өзгеріп тұрады.
• Таксимен. Қала қонақтары үшін ең оңай жол: қосымшада «Скальная тропа» деп көрсетсеңіз, жүргізуші түсетін жерге дейін жеткізеді.
• Көлікпен. Соқпақтың жанында кіреберіс жолы бар тұрақ бар, 4-шағынаудан бағытымен жүріңіз.

Кіру тегін. Ақтауға демалыс күндері барсаңыз, Жартас соқпағы — бір-бір жарым сағаттық серуен, ол қаладан ең басты әсерді береді: қала мен Каспийдің жабайы жағасы қол созым жерде. Тек одан 2019 жылғы буклеттердегі жылтырақты күтпеңіз.

Дереккөздер: Informburo — соқпақтың 2019 жылы ашылуы, Informburo — соқпақтың құрылысы мен жарығы, Kazinform — үңгір неге жабылды (2026 жылғы шілде), Lada.kz — Caspian Riviera тұсындағы бөліктің жабылуы (2026 жылғы шілде), Lada.kz — соқпақ пен жарықтың жай-күйі (2026 жылғы шілде), Lada.kz — зақымдалған қоршау (2026 жылғы тамыз), Lada.kz — «Меловой» маягы, Tengrinews — 2020 жылғы тас құлауы.