Маңғыстауда не көруге болады: қашан бару керек және кіру қанша тұрады

Маңғыстауды көргіңіз келсе, Ақтауға көктемде (наурыз–мамыр) немесе күздің басында (қыркүйек – қазанның басы) ұшып барыңыз, жол талғамайтын көлік жалдаңыз не турға жазылыңыз және кемінде 3–4 күн бөліңіз. Міндетті бағдарлама: Бозжыра шатқалы, Қарақия ойпаты, Шерқала тауы, Тұзбайыр сортаңы, Торыш шарлар алқабы, Бекет ата мен Шопан ата жерасты мешіттері. 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап Бозжыра мен көршілес шатқалдарға кіру ақылы — тарифтер төменде.

Маңғыстау — ішкі туризм үшін еліміздегі ең ерекше өңірлердің бірі: бор шатқалдары, сортаңдар, көне қорымдар мен жартасқа қашалған мешіттер мұнда теңізбен және Ақтаудың жағалауларымен көршілес жатыр.

Маңғыстаудың табиғи орындары

Тамшалы шатқалы

Форт-Шевченкодан 30 шақырым жердегі шатқал — құрғақ даланың ортасындағы шұрайлы мекен. Түбінен жазда да тартылмайтын бұлақ шығады: шағын сарқырама тас сатымен мөлдір көлшікке құйылады, жылғаның бойын шөп басып, құстар ұялайды. Жергілікті тұрғындар мұнда ыстықтан бой жасыру үшін келеді.

Жығылған

Каспий жағасында ұзындығы бірнеше шақырым, тереңдігі 50 метрден асатын үстірттің бір бөлігі опырылып түскен. Атауы сол күйін дәл сипаттайды: тік қабырғалар, үлкен жартас сынықтары мен көлбеу кемерлер жер бетіндегі алып ойыққа ұқсайды.

Бозжыра шатқалы

Өңірдің ең танымал орны — Ақтаудан шамамен 270 шақырым жердегі Үстірттің бір бөлігі. Ақ бор жартастары жоталар, мұнаралар мен тік қабырғалар түзеді, ал басты белгісі — «Азу тістер» деп аталатын екі үшкір шың. Таң атқанда және күн батарда жартастар қызғылт-алтын түске енеді.

2026 жылдың мамырынан бастап шатқал маңында визит-орталық жұмыс істейді, ал жоғарғы көру алаңына қарай ұзындығы 15 шақырымдай асфальт жол салынып жатыр. Бозжыра «Қызылсай» өңірлік табиғи паркінің аумағына кіреді, сондықтан енді кіру ақылы.

Қарақия ойпаты

Ақтаудан 50 шақырым жердегі Қарақия — Қазақстанның ең терең нүктесі әрі әлемдегі ең төмен жерлердің бірі: теңіз деңгейінен шамамен 132 метр төмен. Алғашында айнала тек сортаң, саз және сирек өсімдік сияқты көрінеді, бірақ беткейлерде шөгінді жыныстардың қабаттары мен бор қабырғалары анық байқалады. Адам аз болғандықтан, суретке түсіруге ыңғайлы.

Шерқала тауы

Биіктігі 300 метрдей жалғыз тау даланың ортасында тұр, оған тек бір жағынан ғана шығуға болады. Әр қырынан Шерқала жатқан арыстанға да, киіз үйге де, мұнараға да ұқсайды; атауы парсы тілінен «арыстан тау» деп аударылады. Етегінде жиі қос тігеді — тыныш, ал ашық түндері жұлдызды аспан жақсы көрінеді.

Торыш шарлар алқабы

Ақтаудан 100 шақырым жерде дала тас шарларға толы — кішкентайынан бастап бірнеше тонналық алыптарына дейін, кейбірі жарылған не бір-біріне жабысып біткен. Бұл — миллиондаған жыл бұрын ежелгі мұхит түбіндегі шөгінді жыныстарда пайда болған конкрециялар.

Саура шатқалы

Өңірдің солтүстігінде, Форт-Шевченкодан алыс емес жерде шатқал түбінде жерасты бұлақтарынан қоректенетін шағын көл бар. Суы мөлдір, жарық түскенде зүмірет түстес көрінеді, онда тұщы су тасбақалары тіршілік етеді. Таңертең не кешке қарай барған дұрыс: көлеңке қабырғалардың бедерін айқындай түседі.

Тұзбайыр сортаңы

Бор кемерлерімен қоршалған алып сортаң. Ашық күні оның беті аспанды айнадай шағылыстырады, таң атқанда тұздың ақ қабаты бозғылт жартастармен контраст береді. Топырағы жұмсақ әрі жаңбырдан кейін өзгереді, сондықтан сортаңның өзіне түспеген жөн: оны биік жерден тамашалайды немесе гидпен барады. Тұзбайыр да Бозжыра сияқты ақылы орындар тізіміне енді.

Айрақты қамалдар алқабы

Тауке үстіртіндегі бор жартастары қамал мұнараларын еске салады. XIX ғасырда мұнда жер аударылған Тарас Шевченко болып, осы өңірдің суреттерін салып кеткен. Күн көкжиекке жақын тұрғанда түсірген дұрыс — шығыңқы жерлер мен қуыстар анық көлеңке түсіреді.

Үстірт қорығы

Аумағы 223 342 гектар қорық Өзбекстан шекарасына жақын, Үстірттің батыс бөлігінде орналасқан: оған Қарынжарық ойпатының шығыс бөлігі мен шың жарқабақтары кіреді. Мұнда қарақұйрық, қарақал мен үстірт арқары мекендейді, жыртқыш құстар ұя салады. Инфрақұрылым жоқтың қасы, ал аумаққа тек қорық әкімшілігімен келісіп қана кіруге болады.

Каспий теңізі

Ақтау тура Каспийдің жағасында тұр. Шомылу маусымы — маусымнан қыркүйекке дейін: суы сәл тұзды, жазда жақсы жылиды. Жел жоқта теңіз тып-тыныш, жел тұрса жағаға толқын соғады.

Маңғыстаудың тарихи ескерткіштері

Маңғыстауды «362 әулиенің мекені» деп атайды: шағын аумақта түрлі дәуірдің қорымдары, жерасты мешіттері мен ортағасырлық қалашықтары шоғырланған.

Қызылқала қалашығы

Шетпе ауылына жақын Ақмыш бұлағының басындағы X–XIII ғасырлардағы сауда-қолөнер қаласы Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағында тұрған. Күйдірілген кірпіштен соғылған қабырғалардың, кварталдар мен шеберханалардың қалдықтары сақталған. Моңғол шапқыншылығы мен сауда жолдарының ауысуынан кейін қала бос қалған.

Шақпақ ата жерасты мешіті

Ерте ортағасырлық үңгір-мешіт Түпқараған түбегіндегі бор жартастарына қашалған. Ішінде граффити, қабырға суреттерінің үзінділері мен араб жазулары сақталған. Зерттеушілердің пікірінше, мұнда тек құлшылық етіп қана қоймай, сопылық дәстүрдің шәкірттерін оқытқан. Тас пен жазуларды сақтау үшін кей бөлмелер жабық.

Бекет ата жерасты мешіті

Өңірдің басты қасиетті орны Үстірттегі Оғланды шатқалында. Мешіт жартасқа қашалған, әдетте XVIII–XIX ғасырларға жатқызылады. Күмбезді орталық бөлме киіз үйге ұқсайды, қасында намаз оқитын бөлмелер бар. Дәстүр бойынша мешіттен шыққанда есікке бетпен қарап шығады, әйелдерге арналған жеке бөлме бар. Бұл — зиярат орны, келушілерді шырақшылар бастап жүреді.

Қараман ата жерасты мешіті мен қорымы

Шетпеден 35 шақырымдай жердегі Қандыбас шатқалындағы кешенге жерасты мешіті мен XVIII – XX ғасыр басындағы үлкен қорым кіреді. Аңыз бойынша Қараман ата Шопан атаның рухани ізбасары болған. Құлпытастардағы өрнектерден маңғыстаулық рулардың жерлеу дәстүрі қалай өзгергенін көруге болады.

Қырықкез қорымы

Даланың ортасындағы XVI–XIX ғасырлардағы қорымда Қашаған Күржіманұлы жырау жерленген. Әктас құлпытастар ойып салынған өрнектермен, соның ішінде ру таңбаларымен безендірілген. Өңірдегі жерлеу сәулетінің ең жақсы үлгілерінің бірі.

Сұлтан епе жерасты мешіті

Форт-Шевченкодан солтүстік-шығысқа қарай 57 шақырымдай жердегі шатқал жиегіндегі жартас мешітті өңірге ислам енген алғашқы кезеңмен (VIII–X ғасырлар) байланыстырады. Сұлтан епе теңізшілер мен жолаушылардың пірі саналады, сондықтан мұнда жолдың сәтті болуын тілеп келеді. Қасында тас стелалары бар шағын қорымдар бар.

Шопан ата мешіті мен қорымы

Сенек кентінен 25 шақырымдай жердегі кешен Шопан атаға — аңыз бойынша Қожа Ахмет Ясауидің шәкірті болған сопы уағызшыға арналған. Орталық бөлмеге жарық төбедегі тесіктен түседі, ал айналада кесенелер мен ою-өрнекті құлпытастары бар үлкен қорым жатыр.

Форт-Шевченкодағы Тарас Шевченко мұражайы

Мұражай ақынның 1850–1857 жылдары Маңғыстауда айдауда болған кезеңіне арналған. Экспозицияда оның суреттері мен картиналарының көшірмелері, құжаттар және ол қатысқан экспедициялардың материалдары бар. Дала көріністері мен көшпелілер тұрмысының Шевченко-суретшіге қалай әсер еткенін осы жұмыстардан көруге болады.

Қапаш мешіті

ХХ ғасырдың басындағы мешітті өздігінен үйренген шебер Қапаш Кінақұлы әктас блоктардан салған. Ғимарат қарапайым, бірақ әсерлі: аркалы қуыстар, шығыңқы михраб, жергілікті тас ою. Ислам сәулетінің Маңғыстауда қалай өзгеше түрге енгенінің жақсы мысалы.

Ақтаудағы облыстық тарихи-өлкетану мұражайы

Мұражай қорында Каспий мен Маңғыстаудың табиғаты, археологиялық олжалар, этнография және өңірдің бүгінгі келбетін қалыптастырған мұнай саласының тарихы бар. Жазушы Әбіш Кекілбаевқа жеке экспозиция арналған. Облысты аралауды осы жерден бастаған жөн.

Ақтау: жағалаулар мен теңіз бойындағы серуен

Променад

Ақтаудың басты серуен жолдарының бірі қала орталығын жағалаумен жалғайды. Аллея бойында кафе террасалары, демалыс аймақтары және көше өнерпаздары өнер көрсететін алаңдар бар. Кешке қарай аптап басылғанда мұнда адам көбейеді.

Жартас соқпағы

Жаяу жүргіншілер соқпағы қала маңындағы жағалау жартастарының арасымен өтеді. Одан жағалаудың геологиялық қабаттары жақсы көрінеді, ал шолу нүктелерінде суретке түсуге тоқтауға ыңғайлы. Бір-бір жарым сағаттық асықпай серуенге лайық.

Ақтау жағалауы

Басты жағалау теңіз бойымен созылып жатыр: жаяу және велосипед жолдары, балалар мен спорт алаңдары, жазғы кафелер. Кешке жолдар мен ротондалар жарықпен көмкеріледі, сондықтан күн батқаннан кейін де серуендеуге болады.

Бозжыра мен басқа шатқалдарға кіру қанша тұрады

2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап Бозжыраға, Тұзбайырға, Қызылқұпқа және Бокты тауларына бару ақылы. Тарифтерді Маңғыстау облысының әкімдігі бекітті, олар АЕК-ке байланған (2026 жылы — 4 325 теңге) және жыл сайын өзгеріп отырады.

Қызмет	ҚР азаматтары үшін баға, 2026
Туристік маршрутпен жүру	тәулігіне бір адамға 865 ₸
Шатырда түнеу	бір адамға түнеуі 433 ₸
Жеңіл көлікпен кіру	3 028 ₸
Мотоцикл не квадроцикл	1 730 ₸
16 орындық шағын автобус	11 678 ₸
Тұрақ	865 ₸

Шетелдіктер екі есе көп төлейді. 6 жасқа дейінгі балалар, зейнеткерлер, мүгедектігі бар адамдар мен ардагерлер тегін кіреді, үлкенірек балаларға жеңілдік бар. Жеке фото мен бейнеге ақы алынбайды — тариф тек коммерциялық түсірілімге қатысты. Төлемді орнында немесе банк қосымшасы арқылы жасауға болады (төлем іздеуге «Қызылсай» деп жазыңыз). Түбіртекті сақтап қойыңыз: инспекторлар тексеруі мүмкін.

Қай жерде тоқтауға болады

1. Ақтаудағы қонақүйлер мен пәтерлер. Күн сайын нысандарға шығып тұруға дайын болсаңыз, ең ыңғайлы нұсқа. Қалада жағалаудағы ірі кешендерден бастап шағын қонақүйлер мен қонақ үйлерге дейін бәрі бар. Брондағанда жағажайға шығу мүмкіндігін сұраңыз.
2. Этноауылдағы киіз үйлер. Табиғи нысандарға жақын тұрып, әр кеш сайын Ақтауға қайтпағысы келетіндерге лайық. Әдетте бағаға тамақ кіреді. Бір нұсқасы — Шетпе маңындағы «Көгез» этноауылы. Су, душ және нысандарға баратын жол туралы алдын ала сұрап алыңыз.
3. Шатыр. Далада тек белгіленген жерлерде немесе гидтермен келісіп қана қос тігуге болады, ал «Қызылсай» аумағында түнеу енді ақылы. Бозжырада, Тұзбайырда және Шерқалада су да, байланыс та жоқ, ауа райы тез құбылады. Экотуризмнің қарапайым ережелері сақталады: қоқысты өзіңізбен алып кетіңіз, жолдан шықпаңыз және қауіпсіз емес жерде от жақпаңыз.

Қашан бару керек

Климаты күрт континенттік әрі құрғақ, сондықтан ең жақсы маусым — көктем мен күз.

• Наурыз – мамыр және қыркүйек – қазанның басы. Жаяу жүруге де, түнеуге де ыңғайлы ауа райы, көктемде дала көгереді.
• Маусым – тамыз. Күндіз +40 °C-тан асады, маршруттарда көлеңке жоқтың қасы. Таң сәріде не кешке қарай шығыңыз, суды көп ішіңіз, басыңыз бен теріңізді күннен қорғаңыз. Аптапта ұзақ жаяу жүруді кейінге қалдырған жөн.
• Қыс. Нөл шамасында, бірақ қатты жел суықты күшейтеді, ашық далада түнеу қолайсыз.

Қалай жетуге болады

Барлық маршрут Ақтаудан басталады.

1. Ұшақ. Ақтауда Алматыдан, Астанадан және басқа ірі қалалардан тікелей рейстер қабылдайтын халықаралық әуежай бар. Кесте маусымға қарай өзгереді, сондықтан рейстерді алдын ала тексеріңіз. Орталыққа дейін таксимен 20–30 минут.
2. Пойыз бен автобус. Пойыздар Маңғышлақ станциясына дейін жүреді, Алматыдан жол шамамен екі тәулік алады. Қалааралық автобустар да бар, бірақ ұзағырақ әрі сирек жүреді.
3. Өңір ішінде. Көліксіз болмайды: жол талғамайтын көлік жалдаңыз немесе туроператормен барыңыз. Шатқалдардың көбіне баратын жол — қара жол, жанармай бекеттері сирек.

Маршрутты өзіңіз құрғыңыз келмесе, ұйымдастырылған турды таңдаңыз: жергілікті турфирмалар жолбасшы, арнайы көлік не келісім қажет алыс нысандарға апарады.

Өзіңізбен не алу керек

Маршруттардың көбінде көлеңке, су, баспана мен байланыс жоқ, сондықтан алдын ала дайындалыңыз.

Киім және күннен қорғану

Таңертең салқын, түсте ыстық, кешке жел тұрады — қабаттап киініңіз. Мыналарды алыңыз:

• жеңіл желден қорғайтын күртеше;
• күнқағары бар бас киім және бетке арналған бафф;
• күннен қорғайтын көзілдірік;
• SPF деңгейі жоғары крем және ерінге арналған гигиеналық далап.

Су

Маршруттарда тұщы су жоқтың қасы, ал жел мен құрғақ ауа ағзаны тез сусыздандырады. Әр 2–3 сағатқа бір адамға кемінде бір литрден есептеп, көлікте қор ұстаңыз.

Навигация және байланыс

• Офлайн карталарды жүктеп алыңыз.
• Пауэрбанк алыңыз.
• Алыс маршруттарға GPS-навигатор немесе SOS батырмасы бар құрылғы алыңыз.

Жанармай

Жанармай бекеттері сирек. Бозжыраға, Тұзбайырға не Қарақияға барар алдында маршрутты есептеп, багты толтырып шығыңыз, мүмкін болса канистр алыңыз.

Маңғыстау — қашықтығы алыс, ауа райы құбылмалы өңір. Бірақ маршрутты алдын ала ойластырып, су мен офлайн карталарды алсаңыз, Қазақстанның басқа еш жерінде жоқ көріністерді көресіз.