ASML

ASML — Велдховендегі нидерландтық компания. Ол литографиялық сканерлер жасайды: бұл машиналар микросхеманың суретін кремний пластинаға түсіреді. Wikipedia деректері бойынша, 2025 жылы литографиялық жабдықтың әлемдік сатылымының 83%-ы осы компанияға тиесілі болды, ал ең жұқа техпроцестерге арналған EUV-сканерлерді одан басқа ешкім шығармайды. Сондықтан ASML АҚШ пен Қытайдың технологиялық дауының ортасында қалды: 2026 жылдың қазанында вашингтондық Технологиялар және мемлекеттік басқару орталығы Қытайдың 343 иммерсиялық сканер жинағанын есептеп шықты, олардың басым бөлігін ASML жасаған.

Бастауы: Philips-тің бірлескен кәсіпорны (1984–1995)

ASML 1984 жылы Philips электроника концерні мен жабдық өндірушісі ASM International-дың бірлескен кәсіпорны ретінде пайда болды. Бас кеңсесі Эйндховен маңындағы Велдховенде орналасты.

Компания біртіндеп құрылтайшыларынан бөлінді: 1995 жылға қарай ASML толық дербес болды. Оның акциялары Euronext Amsterdam биржасында, AEX индексінің құрамында, және Nasdaq-та саудаланады.

Әлі жоқ жарыққа бәс тігу (1997–2012)

ASML тарихындағы басты шешім жиырма жылға созылды. 1997 жылы компания экстремалды ультракүлгін сәулеге — EUV-ге көшуді зерттей бастады. Жарық толқыны неғұрлым қысқа болса, пластинаға соғұрлым ұсақ бөлшекті басуға болады. Алғашқы зерттеулерден сериялық машиналарға дейін он жылдан астам уақыт өтті.

1999 жылы ASML Intel және АҚШ Энергетика министрлігімен бірге консорциумға кірді. Сонымен қатар компания жетіспейтін технологияларды сатып алып отырды. 2000 жылы ол американдық литография өндірушісі Silicon Valley Group-ты, ал 2012 жылдың қазанында DUV және EUV машиналарына жарық көздерін жасайтын Cymer компаниясын сатып алды. 2009 жылы бельгиялық IMEC зерттеу орталығы EUV прототипінің көмегімен 22 нм нормасындағы әлемдегі алғашқы жұмыс істейтін CMOS жадын алды.

EUV өнеркәсіпке шығады (2013–2023)

ASML сериялық EUV машиналарын 2010 жылдардың басында жөнелте бастады. 2022 жылға қарай компания осындай 140-қа жуық жүйе жеткізді. Wikipedia деректері бойынша, ең көп сатылатын Twinscan NXE:3600D моделі $200 млн-ға дейін тұрады. Ал Қытай соңғы жылдары EUV-ге салынған тыйым қамтымаған ескірек DUV-сканерлерін сатып алып келді.

Компания өз машиналарына керек нәрсені сатып алуды жалғастырды. 2016 жылдың маусымында ASML пластиналарды бақылау жүйелерін жасайтын тайваньдық Hermes Microvision-ды шамамен $3,1 млрд-қа, 2020 жылдың қарашасында неміс оптикалық шыны өндірушісі Berliner Glas-ты сатып алды.

Келесі қадам — ажыратымдылығы одан да жоғары High-NA EUV сканерлері. Алғашқы осындай машинаны ASML 2023 жылдың желтоқсанында Intel-ге, кейін 2024 жылдың соңында TSMC-ге жөнелтті. Бір жүйенің бағасы — шамамен $370 млн.

Қытай және экспорттық бақылау (2018–2026)

ASML машиналары маңыздырақ бола түскен сайын олардың айналасындағы саясат та көбейді. 2018 жылы-ақ Трамп әкімшілігі технологияны Қытайға сатпауға тырысты, ал EUV-сканерлер ол жаққа ешқашан жеткізілмеді. Кейін шектеулер DUV-ге де жетті:

• 2023 жылдың наурызында Нидерланды үкіметі чип жабдығын экспорттауға шектеулер жариялады;
• 2023 жылдың қыркүйегінен бастап NXT:2000i және одан жаңа сканерлерді шығаруға лицензия керек;
• бір жылдан кейін лицензия NXT:1980i моделіне де таратылды, ал 2024 жылдың қыркүйегінде Нидерланды АҚШ-тың соңынан ережелерді тағы қатаңдатты.

Бұл ретте Қытайдың ASML жүйелерін сатудағы үлесі алдымен жоғары болып, кейін күрт төмендеді. Tom’s Hardware келтірген компания есептілігі бойынша, бұл үлес 2024 жылы 41%, 2025 жылы 33%, 2026 жылдың бірінші тоқсанында 19%, екіншісінде 14% болды. CTS бағалауынша, тек 2024 және 2025 жылдары қытай зауыттары 179 NXT:1980i сканерін алып, оларға $13 млрд-тан астам жұмсаған.

Компанияда технологиялардың жылыстауына байланысты да қиындықтар болды. 2015 жылы оның Кремний алқабындағы бағдарламалық бөлімшесінің қызметкерлері құпия деректерді ұрлағаны анықталды. 2023 жылдың ақпанында ASML Қытайдағы бұрынғы қызметкері техникалық ақпаратты ұрлады деген күдік бар екенін хабарлады. Сол жылдың қазанында нидерландтық NRC Handelsblad бұл адам кейін Huawei-де жұмыс істегенін жазды. Wikipedia келтірген Reuters деректері бойынша, 2025 жылдың желтоқсанында Қытай ASML-дің бұрынғы инженерлерінің қатысуымен Шэньчжэньде EUV машинасының прототипін жасырын құрастырған.

Басшылықтың ауысуы және ЖИ-ге бәс (2024–2025)

2024 жылғы 24 сәуірде ASML-ді француз Кристоф Фуке басқарды. Ол компанияға 2008 жылы келген, бұған дейін Applied Materials пен KLA-Tencor-да жұмыс істеген. ASML-де DUV бөлімінен бастап, EUV бағытын басқаруға және коммерциялық директор қызметіне дейін көтерілді. Фуке Петер Веннинктің орнын басты. Сонымен бір мезгілде техникалық директор Мартин ван ден Бринк кетті, оның міндеттері де жаңа CEO-ға өтті.

2025 жылдың қыркүйегінде ASML француздық Mistral AI-ға €1,3 млрд салып, 11% үлеспен оның ең ірі акционері болды. Бүкіл раунд стартапты €11,7 млрд-қа бағалаумен €1,7 млрд құрады, ал ASML-дің қаржы директоры Роджер Дассен Mistral директорлар кеңесіне кірді. Фуке бұл ынтымақтастық ASML клиенттеріне ЖИ негізіндегі өнімдер мен шешімдер әкелуі тиіс екенін айтты.

Ақша

Ресми есептілік бойынша, 2025 жылы ASML түсімі бір жыл бұрынғы €28,3 млрд-қа қарсы €32,7 млрд, таза пайдасы €7,6 млрд-қа қарсы €9,6 млрд болды. Жалпы маржа 51,3%-дан 52,8%-ға өсті. Бір жылдағы жаңа тапсырыстар €28,0 млрд-қа жетті, жыл соңындағы тапсырыстар портфелі — €38,8 млрд.

Компания акционерлерге акция басына €7,50 дивиденд уәде етті — бұл бір жыл бұрынғыдан 17% көп, сондай-ақ 2028 жылдың соңына дейін €12 млрд-тық акцияларды кері сатып алудың жаңа бағдарламасын жариялады. 2026 жылдың екінші тоқсанында түсім €9,3 млрд, таза пайда €2,9 млрд, жалпы маржа 54,0% болды.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

• 2026 жылдың шілдесінде ASML 2026 жылғы түсім болжамын €43–45 млрд-қа дейін көтерді. Қаңтарда компания €34–39 млрд күткен еді.
• Фуке 2027 жылы ASML кәдімгі EUV-сканерлерді шығару қуатын 2026 жылғы шамамен 65 машинамен салыстырғанда 30%-ға арттыратынын жариялады: оның айтуынша, клиенттер өндірісті кеңейту жоспарларын жеделдетіп жатыр.
• Wikipedia деректері бойынша, 2024 жылдың соңында компанияда 143 ұлттың өкілі — 43 395 адам жұмыс істеген. Оның бірінші деңгейдегі 5000-ға жуық жеткізушісі және 16 елде 60-тан астам сервистік нүктесі бар.
• АҚШ Конгресінде 2026 жылдың сәуірінен бері MATCH Act заң жобасы жатыр. Ол Қытайға иммерсиялық DUV-сканерлерді, сондай-ақ орнатылған машиналарға қосалқы бөлшектер мен сервисті жеткізуге толық тыйым салуды ұсынады.
• Бақылау кеңесінің төрағасы — Нильс Андерсен.

Қызықты деректер

• 2024 жылдан бері ASML-дің бас директоры мен техникалық директоры қызметін бір адам — Кристоф Фуке атқарады.
• ASML-дің NXT:1980Fi сериялы заманауи сканері сағатына 330 пластинаға дейін өңдейді.
• Бір High-NA EUV машинасы шамамен $370 млн тұрады — бұл ең көп сатылатын EUV моделінен екі есеге жуық қымбат.
• ЖИ-чиптерге арналған машиналарды жасайтын компанияның өзі еуропалық ЖИ-стартаптың ең ірі акционері болды.

Дереккөздер: Wikipedia — ASML Holding, ASML — 2025 жылғы нәтижелер, ASML — 2026 жылғы екінші тоқсан нәтижелері, Bits&Chips — Кристоф Фуке ASML басшылығында, Euronews — ASML-дің Mistral AI-ға инвестициясы, Tom’s Hardware — Қытайдағы сканерлер туралы CTS баяндамасы